Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος,
Ζωγράφος, λογοτέχνης, θεωρητικός της τέχνης
Σημαντική συμπαράσταση στην κοσμοιστορική συγκυρία της εξεγερμένης Ελλάδας υπήρξε η εθελοντική σύμπραξη αρκετών που πρόσφεραν σημαντικές έμπρακτες υπηρεσίες και ενισχύσεις στα χρόνια της Ελληνικής εθνεγερσίας. Η υλική, προσωπική ή συναισθηματική συμπαράσταση προς τους αγωνιζόμενους Έλληνες, εκδηλώθηκε με διάφορες μορφές όπως με οικονομικές προσφορές, με την αποστολή στρατιωτικής βοήθειας, με την κάθοδο εθελοντών, με την συνεισφορά εκκλησιαστικών ή φιλανθρωπικών οργανώσεων, με προπαγανδιστικά άρθρα, καθώς και με μια πληθώρα δημιουργημάτων, έργων τέχνης και κάθε είδους ενδεικτικών καλλιτεχνημάτων τόσο λόγιας όσο και λαικής έκφρασης. Καθοριστικά πολύτιμη στην μεγάλη ιστορική συγκυρία ήταν η συμβολή σημαντικών προσωπικοτήτων του πνευματικού κόσμου, όπως οι Goethe, Holderlin, Chateaubriand, Hugo, Shelley και κύρια ο Lord Byron. Διαβόητος στην Ευρώπη και την Αμερική, ο νεαρός αντισυμβατικός ποιητής Λόρδος Μπάιρον (1788-1824), με τα μακροσκελή ποιήματα του Don Juan («Δον Ζουάν») και Childe Harold’s Pilgrimage («Το προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ») και πολλά άλλα φιλελληνικού θέματος, όπως ο «Γκιαούρ» και «Η κατάρα της Αθηνάς», στην οποία πρώτος κατάκρινε τον συμπατριώτη του Λόρδο Έλγιν για τον τεμαχισμό, την αρπαγή και την φυγάδευση των γλυπτών του Παρθενώνα, διαμόρφωσε συνειδήσεις προσανατολισμένες ιδεολογικά στο πνεύμα του μαχητικού Βυρωνισμού.
Ο Μπάιρον βέβαια υπήρξε παράλληλα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στην Αγγλία, ζώντας άστατη οικονομική και προκλητική ερωτική ζωή. Ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ευρώπης. Στην Ιταλία, όπου έζησε για επτά χρόνια και έγραψε πολλά από τα έργα του στη Βενετία, Ραβένα και Πίζα. Κατά την παραμονή του στην Ιταλία, δέχτηκε πολλές φορές επισκέψεις από τον φίλο του ποιητή Πέρσι Σέλλεϋ, σημαντικότατο και αγνό φιλέλληνα. Ο “Βυρωνισμός”, κίνημα που είχε ήδη εμφανιστεί στο προσκήνιο με επίκεντρο την ποίηση, την ζωή, τα πάθη και τα ταξίδια του Βύρωνα, σαν ένα παρακλάδι του ρομαντισμού, υπήρξε ένα πνευματικό φαινόμενο το οποίο επηρέασε τα διεθνή και τα Ελληνικά γράμματα έως το τέλος του 19ου αιώνα.
Ο Byron, ο οποίος είχε προσφέρει μεγάλο μέρος της περιουσίας του, είχε εργαστεί συστηματικά, πολλαπλά και με όραμα υπέρ του Αγώνα και πέθανε αιφνίδια στο Μεσολόγγι, το 1824. Η Ευρωπαϊκή λογοτεχνία και διανόηση με εκπροσώπους της μεγάλους συγγραφείς όπως τον Μπαλζάκ, τον Ντοστογιέφσκι, τον Πούσκιν, τον Μέλβιλ κ.α οι οποίοι έχουν σαφείς βυρωνικές τάσεις και αντιστοιχίες αναζητήσεων είναι μπολιασμένη εποικοδομητικά με τις τολμηρές ιδέες του. Κύρια χαρακτηρίζει τον Βυρωνισμό το στοιχείο της «διαμαρτυρίας», η φυγή σε ένδοξους τόπους του παρελθόντος, η ερωτική ορμή, η μελαγχολία, η σάτιρα, ο σαρκασμός και ο ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός. Στην ελεγειακή ποίηση των εθνικών ποιητών μας Διονύσιου Σολωμού, Ανδρέα Κάλβου, των επιφανών ποιητών Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, Κωστή Παλαμά καθώς και άλλων σημαντικών λογοτεχνών υπάρχουν αφιερώσεις, ωδές και ποιήματα για τον Βύρωνα, που θεώρησε την Ελλάδα ως δεύτερη πατρίδα του.
Αργότερα η απελευθερωμένη πλέον Ελλάδα τον ονόμασε τιμητικά πατέρα, ευεργέτη και ήρωα της ενώ στήθηκαν προτομές και ανδριάντες του στα μέρη που έδρασε. Η φυσιοκρατική και ταυτόχρονα ιδεαλιστική προσωπικότητα του Λόρδου Βύρωνα εξακολουθεί να εμπνέει σχεδόν μεταφυσικά πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και στοχαστές! Στην έκθεση-αφιέρωμα στα 200 Χρόνια (1821-2021) που επιμελήθηκα στη Σύγχρονη Πινακοθήκη Villa Ροδόπη καθώς και στην επετειακή έκθεση των 200 χρόνων από τον θάνατο του το 2024 παρουσιάστηκαν εικαστικά έργα εμπνευσμένα από την ποίηση του, αντίγραφα προτομών του, γλυπτικές συνθέσεις και ζωγραφικά σχέδια με την εξιδανικευμένη εκφραστικά μορφή του, λιθογραφίες, εκδόσεις τέχνης και φιλελληνικά αντικείμενα. Η προσωπική μου εντρύφηση στην γοητευτική προσωπικότητα και το έργο του ξεκίνησε από την παιδική μου ηλικία στην Λακήθρα της Κεφαλονιάς που επισκεπτόμουν συχνά την τοποθεσία «Ο Βράχος του Βύρωνα», σημείο όπου ο ποιητής κατά την παραμονή του στην Κεφαλονιά, κτήση με όλα τα άλλα Ιόνια νησιά της Μεγάλης Βρετανίας τότε, (Αύγουστος 1823- Ιανουάριος 1824) όταν διέμενε σε οικία των Μεταξάτων πήγαινε συχνά και στοχαζόταν. Σε μια μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα πάνω στον υπάρχοντα βράχο έχει αναγραφεί η αποδιδόμενη ρήση του: «Αν είμαι ποιητής το οφείλω εις τον αέρα της Ελλάδος».
Το 1988 την εποχή της ακμής των εικαστικών performance, μου ανατέθηκε από την νεοσύστατη Ελληνική Εταιρεία Βύρωνος, που πρόεδρος της ήταν ο Μάριος- Βύρων Ραίζης, καθηγητής αγγλικής λογοτεχνίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, να δημιουργήσω ένα εικαστικό έργο για την πρώτη εκδήλωση της Εταιρείας, με αφορμή τα 200 χρόνια από την γέννηση του Byron,στο British Council στην Αθήνα. Έδρασα κυριολεκτικά με “Βυρωνική” έμπνευση και τόλμη για τα δεδομένα διάθεση, ενώ απαιτήθηκαν πολλές διαβουλεύσεις για να κατανοηθεί και να υλοποιηθεί η εικαστική μου πρόταση.
Διαμόρφωσα μια σύνθεση με συμβολική και εννοιακή αναφορά στη σκηνή ενός ποιητικού θανάτου, με κύριο άξονα το γυμνό σώμα του ποιητή, που παρέστησε ο χορευτής και ηθοποιός Τάκης Λουκάτος, από το οποίο ξετυλιγόταν ένα μακρύ ρολό τηλετύπου με χειρόγραφο το περίφημο τελευταίο ποίημα του Βύρωνα “Σήμερα που έκλεισα 36 μου χρόνια…”/ “On this Day i complete my Thirty Sixth Year”. Συμμετείχα υπερυψωμένος στο κέντρο της σύνθεσης κρατώντας ένα λάβαρο-σημαία, με την αναγραφή των λέξεων IDEA-FREEDOM-LOVE-DEATH. Η θέαση της σύνθεσης με την παράλληλη ερμηνεία ποιημάτων του Byron, μελοποιημένων για φωνές και ορχήστρα από τον συνθέτη Ίωνα Ζώτο, ομ. καθηγητή της έδρας Μουσικολογίας του ΕΚΠΑ προκάλεσε έντονες εντυπώσεις . Τελικά φέτος σε αίθουσα της Σύγχρονης Πινακοθήκης Villa Ροδόπη στο Αργοστόλι, θα παρουσιάζονται σε μόνιμη βάση τα εκθέματα –ντοκουμέντα και τα έργα τέχνης για τον Λόρδο Βύρωνα, πολλά των οποίων είναι ευγενικές προσφορές καλλιτεχνών, συλλεκτών, φιλότεχνων και συνεργατών μου. Όλα τους απαρτίζουν μια συναισθηματική, αισθητική και τιμητική κατάθεση στην αλήστου μνήμης ιδεατή και εμψυχωτική αφοσίωση και αυτοδιάθεση του Ποιητή στο όραμα της νέας Ελλάδας και στην απαρχή μιας φιλελεύθερης νέας εποχής για την τέχνη και την ζωή.
