Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Στην ακόλουθη συνέντευξη, η εικαστικός Τζούλια Ανδρειάδου καταθέτει τις σκέψεις και τις προσωπικές της εκτιμήσεις για τη λεγόμενη «Γενιά του ’30», ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κεφάλαια της νεοελληνικής τέχνης και διανόησης. Μέσα από την εμπειρία της και τη δική της καλλιτεχνική ματιά, σχολιάζει τον χαρακτήρα του κινήματος, την έννοια της ελληνικότητας, καθώς και τη συμβολή σημαντικών ζωγράφων της εποχής. Οι απαντήσεις της δεν φιλοδοξούν να αποτελέσουν ακαδημαϊκή ανάλυση, αλλά μια βιωματική και στοχαστική προσέγγιση που ανοίγει γόνιμο διάλογο γύρω από την ταυτότητα και την εξέλιξη της νεοελληνικής τέχνης.
-Τζούλια, πώς αντιλαμβάνεστε τη συγκρότηση της Γενιάς του ’30; Ήταν ένα αυθόρμητο φαινόμενο ή ένα συνειδητό κίνημα;
-Η προσωπική μου εκτίμηση από λίγα πρόσωπα της γενιάς του ’30 που είχα συναντήσει, είναι ότι ξεκίνησε ως συνειδητό κίνημα συσπείρωσης λίγων λογοτεχνών και καλλιτεχνών για την ανόρθωση του πληγωμένου ελληνισμού. Κοινά σημεία μεταξύ τους η αστική καταγωγή και οι γνώσεις για τις ρίζες του ελληνισμού. Στην τότε Αθήνα των 800.000 κατοίκων, ελάχιστοι ξεχώριζαν ως καλλιτέχνες. Ενώθηκαν κρατώντας τη διαφορετικότητα στο έργο τους μέσα από μια ενσυνείδητη υπεροχή που τους ένωσε ως καλλιτεχνικό κίνημα. Αργότερα πιστεύω πήρε διαστάσεις ιστορικής κατασκευής.
-Πόσο σημαντική ήταν η αναζήτηση της ελληνικότητας για εκείνη την εποχή;
-Η ανασφάλεια και η μιζέρια στην καθημερινότητα των ανθρώπων χρειάζονταν την αναζήτηση της ελληνικότητας. Ήταν πράξη πολιτισμικής αυτογνωσίας εκ μέρους τους, αυτό νομίζω.
-Θα χαρακτηρίζατε τη Γενιά του ’30 ως φορέα ριζοσπαστικής τέχνης;
-Ριζοσπαστική τέχνη στην Ελλάδα μού ακούγεται ως υπερβολή για την πραγματικότητα του νεοελληνικού χώρου. Υπάρχουν συνεχείς επιδράσεις ακόμα και σήμερα που δεχόμαστε από τη Δύση κι από την Ανατολή. Ως παράδειγμα αναφέρω για εκείνα τα χρόνια τον Νίκο Εγγονόπουλο που προσχώρησε στο κίνημα του Σουρεαλισμού, ενώ ο Φώτης Κόντογλου αφοσιώθηκε στη βυζαντινή τεχνοτροπία.
-Υπήρξε, κατά τη γνώμη σας, σύνδεση της αναζήτησης ταυτότητας με ιδεολογίες της εποχής, όπως ο εθνικισμός ή ο φασισμός;
-Δεν μπορώ ν’ απαντήσω ως προς την αναζήτηση της ελληνικής ταυτότητας. Μου φαίνεται πάντως απίθανο να εστίαζαν σε υπερεθνικές αφηγήσεις που γυροφέρνουν στο φασισμό. Δεν ταιριάζει στο προφίλ της γενιάς του ’30.
-Πώς αξιολογείτε σήμερα το έργο και τη σημασία των καλλιτεχνών της Γενιάς του ’30;
-Σε αυτή την ερώτηση μπορούν ν’ απαντήσουν μόνο οι μελετητές του έργου των συγκεκριμένων καλλιτεχνών.
-Ποια ήταν η σχέση των καλλιτεχνών αυτών με τα ευρωπαϊκά ρεύματα της εποχής;
-Όχι ως ισότιμο διάλογο. Οι λιγοστοί καλλιτέχνες της εποχής ταξίδευαν στην Ευρώπη και γνώριζαν τα ποικίλα καλλιτεχνικά κινήματα που έβραζαν. Θα το έλεγα πολιτισμική μετάγγιση και υπαρξιακή ανάγκη. Τέχνη και επιβεβαίωση είναι η διπλή όψη του ίδιου νομίσματος.
Γιάννης Τσαρούχης
-Πώς θα περιγράφατε την καλλιτεχνική φυσιογνωμία του Γιάννη Τσαρούχη;
-Ο Τσαρούχης ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητος καλλιτέχνης και διανοητής. Στη ζωγραφική του έπαιζαν σημαντικό ρόλο το λαϊκό και το καθημερινό, όπως και οι ερωτικές του προτιμήσεις. Οι επιρροές του από τη ζωγραφική της Πομπηίας είναι φανερές ως αισθητική προσέγγιση. Οι τάσεις των καλλιτεχνών, ακόμα και οι μη πολιτικές, δηλώνουν κάτι.
Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας
-Ποια είναι η γνώμη σας για το έργο του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα;
-Ο Χατζηκυριάκος Γκίκας τόλμησε και κατάφερε να γεφυρώσει τις γεωμετρικές φόρμες σε μια πειθαρχημένη ελευθερία, με ωραίες μανιέρες και προσωπική γραφή. Όλοι αυτοί οι σημαντικοί καλλιτέχνες έχουν επηρεάσει εμάς της επόμενης γενιάς. Πολλοί ιστορικοί τέχνης έχουν ασχοληθεί και αναλύσει αυτό το θέμα.
Σπύρος Παπαλουκάς
-Πώς αντιλαμβάνεστε τη συμβολή του Σπύρου Παπαλουκά;
-Ο Παπαλουκάς εξέπεμπε μια πνευματικότητα που δύσκολα εκφράζεται. Σημαντικός όπως και οι προηγούμενοι. Μπορώ να μεταφράσω τον σύγχρονο πολιτικό στοχασμό ως μια νοσταλγία του τοπίου που χάνεται.
Νίκος Εγγονόπουλος
-Ποια είναι η άποψή σας για τον Νίκο Εγγονόπουλο και τον σουρεαλισμό στο έργο του;
-Δεν πιστεύω ότι ο Εγγονόπουλος αποδομεί. Ο Σουρεαλισμός στον οποίο προσχώρησε είναι σύνθετο κίνημα, φορτωμένο με οράματα και μεταπλάσεις νοημάτων. Η Ελλάδα του Εγγονόπουλου ξεδιπλώνει μια νέα μυθολογία ταυτότητας. Αυτό νομίζω.
Η ματιά της Τζούλιας Ανδρειάδου φωτίζει τη Γενιά του ’30 όχι ως ένα μονολιθικό ή αυστηρά θεωρητικό σχήμα, αλλά ως μια ζωντανή συνάντηση προσωπικοτήτων που διαπραγματεύτηκαν την ταυτότητα, την επιρροή και την ανάγκη έκφρασης μέσα σε μια μεταβατική εποχή. Οι σκέψεις της λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η τέχνη δεν ερμηνεύεται μόνο μέσα από θεωρίες, αλλά και μέσα από την εμπειρία, τη διαίσθηση και τη συνέχεια των γενεών.
