Την άνοιξη δεν τη βρήκα τόσο στους αγρούς ή, έστω, σ’ έναν Μποττιτσέλλι όσο σε μια μικρή Βαϊφόρο κόκκινη. Έτσι και μια μέρα, τη θάλασσα την ένιωσα κοιτάζοντας μια κεφαλή Διός.
Όταν ανακαλύψουμε τις μυστικές σχέσεις των εννοιών και τις περπατήσουμε σε βάθος θα βγούμε σ’ ένα άλλου είδους ξέφωτο που είναι η Ποίηση. Και η Ποίηση πάντοτε είναι μία, όπως ένας είναι ο ουρανός. Το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό. 

Εγώ τον έχω δει από καταμεσής της θάλασσας. 

Οδυσσέας Ελύτης, Ο μικρός ναυτίλος 

 Αν, λοιπόν, το ζήτημα είναι «από πού βλέπει κανείς τον ουρανό», τότε, για τον ζωγράφο, το ερώτημα μετατοπίζεται: τι βλέπει μέσα στη θάλασσα και, κυρίως, με ποιο βλέμμα. Διότι η θάλασσα, όσο προφανής κι αν μοιάζει ως θέμα, αντιστέκεται στην απλή της απόδοση. Δεν είναι μόνο επιφάνεια ή βάθος, ούτε αποκλειστικά φως ή κίνηση. Είναι πεδίο όπου τα πράγματα φεύγουν από τον άξονά τους: τα περιγράμματα μαλακώνουν, οι αποστάσεις διαστέλλονται, το χρώμα γίνεται χρόνος. Ο ζωγράφος που στέκεται απέναντί της ή, ακριβέστερα, μέσα της δεν έχει να αναπαραστήσει, αλλά να κρατήσει, μέσα από την ύλη της ζωγραφικής, κάτι από εκείνη τη «μυστική σχέση». 

Τρεις ζωγράφοι, ο Θανάσης Μακρής (1955), ο Μιχάλης Μαδένης (1960) και ο Βαγγέλης Ρήνας (1965) ταξιδεύουν στην Ύδρα καθώς υπακούουν σε μιαν εσωτερική κλήση: αναζητούν μέσα από τη ζωγραφική πράξη μια ταυτότητα πνευματική που πλάθεται στον χώρο και στο φως του Αιγαίου. Η θάλασσα στο έργο τους αναδύεται ως η άλλη Ελλάδα. Μέσα από τη σύμπλευση των τριών, η έκθεση με τίτλο «Ναυτίλος» αποκτά τη σημασία οργάνου: ρυθμίζει την πορεία του βλέμματος, το κατευθύνει προς ένα βάθος εσωτερικό κι αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο η εικόνα συγκροτείται σε εμπειρία. 

Τα Libertys του Μακρή – φορτηγά πλοία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου – γίνονται λάβαρα απελευθέρωσης από τη μορφή. H μάζα τους διαχέεται στο νερό, ως να δοκιμάζεται το ίδιο το όριο της υπόστασής τους. Η ελευθερία που διακηρύσσουν  είναι μια κατάσταση ρευστή, εύθραυστη, μια διαρκής μετάβαση από την ύλη στο φως κι από το ορατό στο εσωτερικό του αντίκρισμα. 

Προορισμός τους μοιάζει το τοπίο του Μαδένη, ένα ακρογιάλι άχρονο, σαν να ανασύρεται από τον μύθο. Η Ύδρα αποδεσμεύεται από τη γεωγραφία της και μετατοπίζεται σε έναν τόπο που δεν εντοπίζεται — μια ουτοπία με την κυριολεκτική της έννοια, ένας ου-τόπος. Στο Κύμα, που ζωγραφίστηκε ειδικά για το Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο του νησιού, ο δημιουργός δίνει σε μιαν έκρηξη χρώματος, όλη τη ζωντάνια, το παιχνίδι των αφρών, το άρωμα της αβύσσου· εκεί όπου, όπως έχει λεχθεί, «το πνεύμα της αλήθειας βρίσκεται στα νερά που μεταβάλλονται αδιάκοπα». 

Σε μια παράλληλη τροχιά, ο Ρήνας στρέφεται προς τη Δήλο, οργανώνοντας τους όγκους σε μιαν ισορροπία αρχιτεκτονική. Σε αυτή τη ζωγραφική, αναγνωρίζει κανείς την ελληνική ματιά που είδε το τοπίο ως φορέα τάξης και μέτρου: το απολλώνιο πεδίο στη γενέτειρά του, όπου το βλέμμα βρίσκει τη ρότα του όχι μέσα από τη ρευστότητα, αλλά μέσα από τη σαφήνεια. Και το τοπίο αποκτά έναν χαρακτήρα διαχρονικό, σαν να ανήκει ταυτόχρονα στο παρόν και σε έναν χρόνο αρχέγονο. 

Ο χρόνος της συνείδησης δεν είναι ένας, δεν είναι ο ίδιος για κάθε βίωμα. Ούτε το κάθε βίωμα έχει τον σταθερό χρόνο του. Τα βιώματα δεν είναι αστέρια στον ουρανό της συνείδησης. Η σημασία τους, η θέση τους, η πορεία τους, είναι όλα υπό αναίρεση και μετατροπή σε κάθε στιγμή. Ο ουρανός της συνείδησης δεν μοιάζει με αυτόν που βλέπουμε∙ είναι κύματα χωρίς εγγεγραμμένες θέσεις. Ανά πάσα στιγμή, το μηδέν μετατρέπεται σε κάτι. Τίποτε δεν είναι δεδομένο, ούτε το τίποτε.  

Έξω από το Μουσείο, ο θεατής θα βρεθεί μπροστά στη θάλασσα. Ίσως τότε δει τον ουρανό όπως τον είδαν και οι ζωγράφοι… 

Επιμέλεια: Γιώργος Μυλωνάς 

Info

Διάρκεια έκθεσης
Σάββατο 2 έως Τετάρτη  27 Μαΐου 2026  

Ωράριο Μουσείου
Καθημερινά 9:00 – 16:00 

ΓΑΚ/ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ – ΜΟΥΣΕΙΟ ΥΔΡΑΣ   

Η έκθεση πραγματοποιείται με την υποστήριξη της Skoufa Gallery. 

Περισσότερα για τους καλλιτέχνες στο skoufagallery.gr