Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Η Κάτια Βαρβάκη ανήκει στους δημιουργούς που μετατρέπουν τη μνήμη, το βίωμα και το όνειρο σε ζωγραφική αφήγηση. Με αφορμή τη νέα της έκθεση «Αλληγορίες & Κλίμακες» στο Φετιχιέ Τζαμί Ναυπάκτου, μιλά για τις πηγές της έμπνευσής της, τη σχέση της με τον τόπο, τη δύναμη της αλληγορίας και τη διαρκή αναζήτηση ενός βαθύτερου νοήματος μέσα από την τέχνη.
-Ο τίτλος της έκθεσης «Αλληγορίες & Κλίμακες» είναι ιδιαίτερα πολυσήμαντος. Τι σημαίνουν για εσάς αυτές οι δύο έννοιες και πώς συνομιλούν μεταξύ τους στα έργα που παρουσιάζετε;
-Εδώ και χρόνια με απασχολεί η έννοια της αλληγορίας στα έργα μου. Με ενδιέφερε η κρυμμένη αλήθεια των πραγμάτων και όχι η φανερή. Δηλαδή να υπονοείται αυτό που θέλω να πω. Ο θεατής να χρειάζεται χρόνο για την κατανόηση και την ερμηνεία του έργου. Να του φανερώνεται σταδιακά μέσα από συμβολισμούς και η αφήγηση, οι χαρακτήρες, οι τόποι και τα περιστατικά, να είναι αινιγματικά και διαφορετικά από εκείνα που φαίνονται.
Η κλίμακα «σκάλα» από μόνη της έχει ένα ιδιαίτερο συμβολισμό για εμένα και το ύψος και το ύφος του ιστορικού αυτού κτιρίου μου υποβάλλανε μια σειρά από έργα με αυτό το θέμα. Ειδικά στις 3 κατασκευές οι σκάλες ενώνουν τον υλικό με τον πνευματικό κόσμο.
-Ποια ήταν η αφετηρία για τη δημιουργία αυτής της ενότητας έργων και με ποιον τρόπο το Φετιχιέ Τζαμί επηρέασε τη σύλληψη και την ανάπτυξή της;
-Το Φετιχιέ Τζαμί είναι ένα κτίριο που μου δημιουργεί δέος και με καθηλώνει. Νοιώθω την ιστορία μέσα από τους αιώνες να κυκλοφορεί στον αέρα. Σεβασμός και κατάνυξη. Από μόνος του ο χώρος έχει μια έντονη προσωπικότητα. Η ιδέα μιας έκθεσης σε αυτό τον εμβληματικό χώρο ήταν μια δύσκολη συνθήκη. Από τα 30 έργα που έφερα για να εκτεθούν μπήκανε τελικά τα 23. Η επιμελήτρια Ίρις Κρητικού επέλεξε αυτά που συνδιαλέγονται με τον χώρο και υπηρετούν αυτή την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα. Τα τοποθέτησε σοφά και τα έργα αλληλοεπιδρούν με το κτίριο χωρίς να επιβάλλονται.
-Στα έργα σας συνυπάρχουν το όνειρο, η μνήμη και η πραγματικότητα. Πώς μετατρέπονται οι προσωπικές σας εμπειρίες σε εικαστικές αφηγήσεις με καθολικό χαρακτήρα;
-Πιστεύω ότι όλα αυτά είναι ένα. Δεν μπορούμε να έχουμε παρόν χωρίς μνήμη, να έχουμε όνειρα χωρίς να ελπίζουμε στο μέλλον, να έχουμε προσδοκίες και στόχους χωρίς να έχουμε περάσει απώλειες, θλίψεις και ακυρώσεις. Η ορμή για μπροστά, για συνεχή προσωπική υπέρβαση, η αμφισβήτηση, η αμφιβολία, δημιουργούν έργα με οικουμενικό χαρακτήρα. Η δημιουργική διαδικασία είναι μια επίπονη διαδρομή που δύσκολα περιγράφεται.
-Αναφέρεστε συχνά στα καλοκαίρια της παιδικής σας ηλικίας στο Κλήμα Δωρίδας. Ποια στοιχεία αυτών των βιωμάτων επανέρχονται στην παρούσα έκθεση;
-Η Ναύπακτος και η γύρω περιοχή είναι ένα μέρος που γνωρίζω από την παιδική μου ηλικία. Το χωριό που γεννήθηκε ο πατέρας μου, το Κλήμα Δωρίδας, είναι συνυφασμένο με τις παιδικές μου αναμνήσεις, τα καλοκαίρια στο σπίτι του παππού και της γιαγιάς. Τα ατέλειωτα παιχνίδια στη φύση, τα μεγάλα τραπέζια με τους συγγενείς, το ψωμί που ζύμωνε η γιαγιά και που ακόμα το μυρίζω, όλα μου ήρθαν στην μνήμη όταν άρχισα να σκέφτομαι την έκθεση. Τα παιδιά στα έργα μου είναι μοναχικά και απεικονίζονται μέσα σε ένα συμβολικό, ονειρικό περιβάλλον στο οποίο η ανατροπή του αφηγήματος και οι αντιθέσεις των νοημάτων οδηγούν σε μια ήσυχη αποδοχή μιας αμφίβολης πραγματικότητας.
-Οι μορφές, τα τοπία και τα σύμβολα που εμφανίζονται στα έργα σας μοιάζουν να κρύβουν πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης. Ποιον ρόλο παίζει η αλληγορία στη ζωγραφική σας γλώσσα;
-Σε κάποια από τα έργα μου η αλληγορία είναι πιο έντονη. Στο έργο «Απελευθέρωση» μια κοπέλα υφαίνει ή ξηλώνει ένα χαλί με πουλιά και ελάφια, που πετάγονται από την ύφανση και τρέχουν μακριά. Τα δύο μεγάλα έργα με το βουνό από συζυγικά κρεβάτια και το δέντρο, καθώς και η μεγάλη κατασκευή, συμβολίζουν την ζωή της μητέρας μου που ήταν κατάκοιτη για επτά χρόνια πάνω στο συζυγικό της κρεβάτι, το ίδιο που αγόρασε για τον γάμο της και το οποίο είχε σε όλη της την ζωή.
-Στην έκθεση περιλαμβάνονται και τρεις τρισδιάστατες κατασκευές. Τι σας οδήγησε στην επιλογή αυτών των έργων και πώς συνομιλούν με την αρχιτεκτονική του ιστορικού μνημείου;
-Οι κατασκευές που επιλέξαμε μαζί με την επιμελήτρια συνδιαλέγονται με τα ζητήματα της συνύπαρξης του υλικού, του πνευματικού και του ψυχικού κόσμου. Οι σκάλες οδηγούν σε μια άλλη διάσταση, σε ένα πεδίο πιο πνευματικό με υπόσταση σχεδόν μεταφυσική. Αφιερωμένες στους γονείς. Όπως γράφει και η επιμελήτρια Ίρις Κρητικού « Στη δυνατότητα της υπό κλίμακα ανάβασης σε έναν δύσβατο μα αποκαλυπτικό τόπο ενατένισης, έμβιας μνήμης και κάθαρσης».
-Η ζωγραφική σας φαίνεται να ισορροπεί ανάμεσα στο υλικό και το πνευματικό στοιχείο. Πώς προσεγγίζετε αυτή τη σχέση κατά τη δημιουργική διαδικασία;
-Στα έργα μου υπάρχει έντονος αυτός ο προβληματισμός. Όσο περνάει ο χρόνος το πνευματικό στοιχείο γίνεται πιο έντονο και χαρακτηριστικό των έργων μου. Οι απώλειες των αγαπημένων μας ανθρώπων, οι ακυρώσεις, οι απογοητεύσεις και το μεγάλο υπαρξιακό ερωτηματικό ,συνυπάρχουν με την χαρά και τον ίλιγγο της δημιουργίας.
-Έχετε σπουδάσει ζωγραφική, αγιογραφία και γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών. Με ποιους τρόπους αυτές οι διαφορετικές καλλιτεχνικές καταβολές εξακολουθούν να επηρεάζουν το έργο σας σήμερα;
-Όλα όσα έχουμε συναντήσει στη ζωή μας έρχονται και συνδυάζονται και δημιουργούν το αποτέλεσμα. Η επαφή και η διδασκαλία μικρών παιδιών για μια περίοδο της ζωής μου με επηρέασε με την φαντασία και τον αυθορμητισμό τους. Το χρώμα του δασκάλου μου του Δημήτρη Μυταρά μπήκε στα έργα μου μια περίοδο. Η γλυπτική που διδάχτηκα για ένα διάστημα έγινε τρίτη διάσταση σε κατασκευές και γλυπτά με παπιέ μασέ. Για κάποιους μήνες διάστημα ζωγραφίζω και μετά νοιώθω την ανάγκη να κάνω κατασκευές. Και ξανά το ίδιο.
-Ποια συναισθήματα ή σκέψεις θα θέλατε να αποκομίσει ο επισκέπτης φεύγοντας από την έκθεση;
-Να μην μείνει αδιάφορος. Να του αφήσει κάτι. Να νοιώσει ότι υπάρχει και κάτι άλλο πιο πάνω από μας.
-Μετά από περισσότερες από είκοσι ατομικές εκθέσεις, πώς τοποθετείτε τις «Αλληγορίες & Κλίμακες» μέσα στη συνολική πορεία του έργου σας; Αποτελούν συνέχεια προηγούμενων αναζητήσεων ή σηματοδοτούν μια νέα κατεύθυνση;
-Είναι για εμένα ένας σταθμός, μια επιστροφή στη μνήμη και στην παιδική μου ηλικία. Είναι η συνέχεια και η επαφή με τον εσωτερικό μου εαυτό. Νοιώθω ότι το Φετιχιέ Τζαμί αγκάλιασε τα έργα μου, ένοιωσε τον σεβασμό και την συγκίνησή μου. Η πρόσφατη έκθεσή μου στο καφέ του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας ήταν ένας προπομπός και η τωρινή σε αυτό το υπέροχο μνημείο, μια σύνδεση με την ιστορία και τον πολιτισμό της χώρας μας.
Who is who
Η Κάτια Βαρβάκη γεννήθηκε στην Αθήνα. 1986-91 Σπούδασε στην Α.Σ.Κ.Τ. της Αθήνας ζωγραφική με καθηγητές τους Τ. Πατρασκίδη, Δ. Μυταρά, αγιογραφία με καθηγητή τον Κ. Ξινόπουλο, και γλυπτική με τον Γ. Βαλασάκη. Ιστορία της τέχνης με καθηγήτρια την Μ Λαμπράκη-Πλάκα, ιστορία της Αρχιτεκτονικής και Ρυθμολογία με καθηγητές τους Ι. Καρατζόγλου και Σ. Κονταράτο. Εισαγωγή στην Αισθητική, τη θεωρία της Τέχνης και Φιλοσοφία με καθηγητή τον Π. Χριστοδουλίδη. Παιδαγωγική Ψυχολογία και διδακτική με καθηγητή τον Δανασή-Αφεντάκη. Αποφοίτησε με άριστα 30/30.
Έχει παρουσιάσει τα έργα της σε 20 ατομικές και πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Πληροφορίες Έκθεσης
«Αλληγορίες & Κλίμακες» – Κάτια Βαρβάκη
Φετιχιέ Τζαμί Ναυπάκτου
Διάρκεια έκθεσης: 14/6 – 12/07/2026
Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού
Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη έως Κυριακή 11.00 – 13.00 & 19.00 – 22.00
Είσοδος ελεύθερη
