Σε μια εποχή που το νερό είναι στο επίκεντρο της καθημερινής συζήτησης μας, επιστήμονες προαγγέλλουν είτε περιόδους λειψυδρία, θέτουν προβληματισμούς πρόσβασης στο νερό και αναδεικνύουν θέματα διαχείρισης των υδάτινων πόρων επιτακτικής σημασίας. Η ανάγκη για ουσιαστικό δημόσιο διάλογο γύρω από το νερό γίνεται ολοένα πιο επιτακτική. Στην Ελλάδα, η γεωγραφική πολυμορφία, η νησιωτικότητα, οι άνισες υποδομές και οι διαφορετικές τοπικές συνθήκες απαιτούν να διευρύνουμε τη γεωγραφία της συζήτησης πέρα από τα καθιερωμένα αστικά κέντρα και αμιγώς πολιτιστικούς ερευνητές, δίνοντας χώρο σε εμπειρίες και γνώσεις που συχνά παραμένουν λιγότερο ορατές στον χώρο μας.
Οι θεματικές ανθολογίες δημιουργούν ένα πεδίο συνάντησης διαφορετικών επιστημονικών, καλλιτεχνικών και πολιτιστικών προσεγγίσεων. Η αξία τους δεν βρίσκεται μόνο στη συγκέντρωση επιμέρους ερευνών, αλλά κυρίως στον διάλογο που αναπτύσσεται ανάμεσά τους. Αντίστοιχα, η ΤΗΕ ΤΕΛΟΣ SOCIETY με το ανοιχτό καλέσματα πάνω σε αυτή τη θεματική αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο εντοπισμού και ανάδειξης νέων ερευνητριών, ερευνητών και στοχαστών της εποχής μας, προσφέροντάς τους τη δυνατότητα να παρουσιάσουν το έργο τους και να συμμετάσχουν σε ένα ευρύτερο πεδίο ανταλλαγής γνώσης.
Oι παρακάτω μελέτες επιλέχθηκαν από την επιτροπή του ανοιχτού καλέσματος: Γεωργία Κοτρέτσος, UrbanDig Project (Γιώργος Σαχίνης, Ειρήνη Αλεξίου, Άννα Μαγουλιώτης, Δημήτρης Μουζάκης, Νάντια Σιώκου, Μαριέττα Γοντικάκη), η Ολιάνα Αντωνοπούλου, η Βασιλένα Μητσιάδη, η Δρ. Beth Rose Middleton Manning, η Νάγια Γιακουμάκη, η Δρ. Λιάνα Ψαρολογάκη, η GENETEIRA, και ο Γεώργιος Ταξιαρχόπουλος.
Με αυτή τη λογική, για δεύτερη συνεχή χρονιά η THE TEΛΟΣ SOCIETY δημιούργησε το ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ ΙΙ, τη δεύτερη έντυπη έκδοση της σειράς Έρευνα, Εκπαίδευση της THE TEΛΟΣ SOCIETY PRESS. Η ανθολογία συγκεντρώνει τέσσερις μελέτες, επιλεγμένες μέσα από ανοιχτό κάλεσμα, με τις υπογραφές των Χριστίνας Παπαδάκη, Σταυρούλας Μιχαήλ, Μαρίας Βαμβουκάκη και Ευγενίας Τσιάνου. Οι μελέτες προσεγγίζουν το νερό μέσα από διαφορετικά επιστημονικά, ιστορικά, περιβαλλοντικά και πολιτιστικά πεδία, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές διαστάσεις της σχέσης μας μαζί του.
Η έκδοση περιλαμβάνει τις ακόλουθες μελέτες:
- Χριστίνα Παπαδάκη, Γεωπόνος, Ειδική Λειτουργική Επιστήμονας (ΕΛΕ Βαθμίδα Γ): «Η Ροή ως Ενορχηστρωτής της Βιωτής» (2026).
- Σταυρούλα Μιχαήλ, Διδάκτορισσα Ιστορίας-Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής, Ερευνήτρια και Διδάσκουσα: «Τα “Δύο Κυπριακά Προβλήματα”: Νερό, Σύγκρουση και Υποδομή» (2026).
- Μαρία Βαμβουκάκη, Αρχαιολόγος και Σύμβουλος Πολιτιστικής Κληρονομιάς: «Το Πολιτιστικό Τοπίο του Ιλισσού: Αρχαιολογία, Βιωσιμότητα και η Αφηγηματική Ανασύνθεση της Ερειπωμένης Τοπογραφίας» (2026).
- Ευγενία Τσιάνου, Περιβαλλοντολόγος και Σχεδιάστρια συμμετοχικών δράσεων επιστημονικής επικοινωνίας: «Σκοτώνοντας τον Δράκο: Το Νερό ως Κοινό Αγαθό στην Πράξη» (2026).
Το έντυπο εγχείρημα συμπληρώνεται από το ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ ΨΕ – DECAEXASELIDO ΟΕ, η οποία διευρύνει τη θεματική του νερού μέσα από την καλλιτεχνική έρευνα της νομαδικής αρχιτεκτονικής. Η ψηφιακή έκδοση παρουσιάζει τη δουλειά των Ελένη Τζιρτζιλάκη, Σέβη Τσάμπαλλα και Gedske Ramløv, με τίτλο «Ο Ήχος του Νερού Πίσω από τον Ήχο του Ανέμου».
Το έργο παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας καλλιτεχνικής ερευνητικής φιλοξενίας (residency) στη Σίφνο, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2024, εν μέσω μιας έντονης κρίσης λειψυδρίας. Μέσα από την καλλιτεχνική πρακτική και την επιτόπια έρευνα, η έκδοση προσεγγίζει τη σχέση του νερού με τον τόπο, την κατοίκηση και τις καθημερινές συνθήκες ζωής, αναδεικνύοντας πτυχές μιας κρίσης που δεν είναι μόνο περιβαλλοντική, αλλά και κοινωνική και πολιτιστική.
Η ψηφιακή έκδοση κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2026 με ISSN 2732-706X.
Εκδότης: THE TEΛΟΣ SOCIETY PRESS
Έδρα: Βάρη, Αττική, Ελλάδα
Ιδρύτρια και εκδότρια: Γεωργία Κοτρέτσος
Ιστότοπος: www.thetelossociety.com
Έντυπη έκδοση: Σεπτέμβριος 2026 · ISBN 978-618-85752-9-5
Ψηφιακή έκδοση: Σεπτέμβριος 2026 · ISSN 2732-706X
Περισσότερες πληροφορίες:
Σημεία Πώλησης
Πολιτεία, Ιανός, Πιξελ και Νάσης στη Κύπρο
Ο τίτλος ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ παραπέμπει στον βασικό εκδοτικό πυρήνα ενός τυπικού εντύπου 16 σελίδων. Στο πλαίσιο ανοικτής πρόσκλησης, ερευνητές και μελετητές κλήθηκαν να υποβάλουν περιλήψεις διατριβών και ερευνητικών εργασιών που διερευνούν πτυχές του πολιτισμού στην Ελλάδα.
Μέσα από τη δεύτερη αυτή έκδοση, η THE TEΛΟΣ SOCIETY επιδιώκει να ενισχύσει την πολυφωνία και να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός ουσιαστικού και κριτικού διαλόγου γύρω από τα υδάτινα τοπία της Ελλάδας και της Κύπρου: τις υδάτινες αρτηρίες τους, τις ιστορίες τους, τις υποδομές τους και τις πολιτικές διαστάσεις που τα διαμορφώνουν. Η έκδοση προσεγγίζει το νερό όχι μόνο ως φυσικό πόρο, αλλά και ως πολιτισμική, κοινωνική και πολιτική δύναμη που έχει καθορίσει τόπους, κοινότητες, οικονομίες και συλλογικές μνήμες σε ολόκληρη την περιοχή. Παράλληλα, αναγνωρίζει και υποστηρίζει τους ερευνητές και τις ερευνήτριες ως δημιουργούς γνώσης στα πεδία της εξειδίκευσής τους, προσδίδοντας θεσμική και ακαδημαϊκή αναγνώριση στο έργο τους και προάγοντας κριτικές προσεγγίσεις στις διαρκώς μεταβαλλόμενες σχέσεις μεταξύ νερού, κοινωνίας και τόπου.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται επίσης στα μέλη της επιτροπής αξιολόγησης για την αφοσίωσή τους, την κριτική τους ματιά και την ανιδιοτελή, εθελοντική συμμετοχή τους στη διαδικασία αξιολόγησης.
Αrtviews προς συγγραφείς ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ ΙΙ: Πώς αισθάνεστε που η έρευνά σας αποτελεί μέρος μιας ανθολογίας αφιερωμένης στο νερό ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ ΙΙ 2026, ένα ζήτημα που βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος; Πώς συνομιλεί το έργο σας με τις υπόλοιπες μελέτες της έκδοσης και πώς η σύνδεσή του με διαφορετικές γεωγραφίες και προσεγγίσεις γύρω από το νερό διευρύνει τη δική σας οπτική; Τι μάθατε από τις μελέτες που συμπληρώνουν το έργο σας και την επιλογή της επιτροπής;
- Χριστίνα Παπαδάκη
Γεωπόνος | Ειδική Λειτουργική Επιστήμονας (ΕΛΕ Βαθμίδα Γ)
«Η Pοή ως Eνορχηστρωτής της Bιωτής », 2026
Χριστίνα Παπαδάκη: Είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή για μένα που η έρευνά μου συμπεριλαμβάνεται σε μια έκδοση που προσεγγίζει το νερό μέσα από τόσο διαφορετικές επιστημονικές και πολιτισμικές οπτικές, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που η διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί ολοένα και μεγαλύτερη πρόκληση.
Η δική μου έρευνα επικεντρώνεται στην οικολογική σημασία της ροής των ποταμών και στις συνθήκες που απαιτούνται για τη διατήρηση της υδρόβιας ζωής. Οι υπόλοιπες μελέτες διευρύνουν αυτή την οπτική, αναδεικνύοντας διαστάσεις του νερού που συχνά δεν βρίσκονται στο επίκεντρο των φυσικών επιστημών. Tη σχέση του με την ιστορία και το αστικό τοπίο, τη σύνδεσή του με τις υποδομές και τις προκλήσεις της διαχείρισης των υδατικών πόρων, αλλά και τη σημασία του ως κοινού αγαθού.
Αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι, παρά τις διαφορετικές αφετηρίες μας, όλες οι μελέτες αναδεικνύουν πόσο καθοριστικό είναι το νερό για τη φύση και την κοινωνία. Η συνύπαρξή τους στην ίδια έκδοση μου υπενθυμίζει ότι η αποτελεσματική προστασία και διαχείρισή του χρειάζεται όχι μόνο επιστημονική γνώση, αλλά και κατανόηση των ιστορικών, κοινωνικών και πολιτισμικών διαστάσεών του.
- Σταυρούλα Μιχαήλ
Διδακτόρισσα Ιστορίας-Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής |Ερευνήτρια |Διδάσκουσα
«Τα “Δύο Κυπριακά Προβλήματα”: Νερό, Σύγκρουση και Υποδομή», 2026
Σταυρούλα Μιχαήλ: Ένας από τους λόγους που χαίρομαι για τη συμμετοχή της έρευνάς μου στη συγκεκριμένη έκδοση είναι ότι δημιουργείται χώρος για την Κύπρο σε έναν διάλογο που αφορά πρωτίστως το νερό στην Ελλάδα. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει τόσο συχνά όσο ίσως θα περιμέναμε, ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε πόσο αυτονόητη θεωρείται, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, η μεταξύ τους ιστορική και πολιτισμική σύνδεση.
Ωστόσο, η σύνδεση αυτή δεν συνεπάγεται κοινές ιστορικές εμπειρίες, περιβαλλοντικές συνθήκες ή πολιτικές πραγματικότητες. Η διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων, το κλίμα, η αποικιακή ιστορία της Κύπρου και οι διαφορετικές μορφές διαχείρισης του νερού καθιστούν τον μεταξύ τους διάλογο ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, αλλά καθόλου αυτονόητο.
Για μένα, η σημασία αυτής της συνάντησης βρίσκεται στη δυνατότητα να υπερβούμε μια αναζήτηση ομοιοτήτων και διαφορών ως μέτρο της σχέσης Ελλάδας και Κύπρου. Τέτοιες συγκρίσεις συχνά εγκλωβίζονται σε εθνοκεντρικά σχήματα που είτε μετρούν την «ελληνικότητα» της Κύπρου, παραγνωρίζοντας την τουρκοκυπριακή εμπειρία, είτε επιχειρούν να την αντικαταστήσουν με μια εξίσου ομογενοποιητική ταυτότητα.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς η συμπερίληψη της Κύπρου, αλλά η διαμόρφωση ενός διαλόγου που εξετάζει κριτικά τις ιστορικές σχέσεις, τις ασυνέχειες και τις αλληλεξαρτήσεις, χωρίς να προϋποθέτει μια κοινή εθνική αφήγηση.
- Μαρία Βαμβουκάκη
Αρχαιολόγος | Σύμβουλος Πολιτιστικής Κληρονομιάς
«Το Πολιτιστικό Τοπίο του Ιλισσού: Αρχαιολογία, Βιωσιμότητα και η Αφηγηματική Ανασύνθεση της Ερειπωμένης Τοπογραφίας», 2026
Μαρία Βαμβουκάκη: Η συμμετοχή μου στην ερευνητική ανθολογία, αφιερωμένη στις ακαδημαϊκές και πολιτιστικές προσεγγίσεις γύρω από το νερό, αποτέλεσε εξαρχής ιδιαίτερη τιμή. Το νερό υπήρξε ένας από τους βασικούς άξονες της ερευνητικής μου μελέτης στο πεδίο της διαχείρισης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ η σημασία του ως φυσικού και πολιτισμικού πόρου παραμένει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ.
Οι τέσσερις μελέτες της ανθολογίας, αν και εκκινούν από διαφορετικές ακαδημαϊκές αφετηρίες, αναδεικνύουν συμπληρωματικές πτυχές της διαχρονικής σχέσης του νερού με τις ανθρώπινες κοινωνίες. Μέσα από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και ερευνητικές προσεγγίσεις, αποτυπώνεται ο καθοριστικός ρόλος του νερού ως στοιχείο κοινωνικής συγκρότησης που συμβάλει στη διαμόρφωση του πολιτισμού και του τοπίου. Ταυτόχρονα από διαφορετικές σκοπιές προβάλλονται κοινά ζητήματα, όπως η διαχείριση, η συλλογικότητα, η προσβασιμότητα και η βιωσιμότητα.
Η συνύπαρξη αυτών των μελετών αποτελεί ένα πεδίο ανταλλαγής γνώσεων για μένα και δημιουργεί νέους ορίζοντες για την ερευνητική μου πορεία, ενισχύοντας τη διεπιστημονική προσέγγιση γύρω από το νερό. Παράλληλα, η ανθολογία προτείνει ποικίλες ερευνητικές κατευθύνσεις, θέτοντας στο επίκεντρο τη βιώσιμη διαχείριση και την ανάδειξη της υδάτινης κληρονομιάς για το μέλλον.
- Ευγενία Τσιάνου
Περιβαλλοντολόγος | Σχεδιάστρια συμμετοχικών δράσεων επιστημονικής επικοινωνίας
«Σκοτώνοντας τον Δράκο: Το Νερό ως Κοινό Αγαθό στην Πράξη», 2026
Ακούστε τα ηχητικά αποσπάσματα με την ένδειξη
◉ Ηχητικό
Σκοτώνοντας τον δράκο σημαίνει, τελικά, να απελευθερώνουμε το νερό από τον φόβο της έλλειψης και την άνιση πρόσβαση, αναλαμβάνοντας τη συλλογική διαχείρισή του μέσα από κοινούς κανόνες.
Ευγενία Τσιάνου: Η συμμετοχή της εργασίας μου στην ανθολογία εντάσσει τη συζήτηση για τα κοινά σε έναν ευρύτερο διάλογο για το νερό. Μελετώντας τις άλλες εργασίες, κρατώ ότι η διαχείριση του νερού φέρνει συγκρούσεις σε διαφορετικά επίπεδα: είτε στις κοινότητες της Κύπρου είτε ανάμεσα στον άνθρωπο και το υπόλοιπο οικοσύστημα.
Υπάρχει μια πάλη για έναν πόρο σε σπάνη. Με την εργασία μου για τα κοινά και το νερό προσπαθώ να συμπληρώσω αυτή την εικόνα, φέρνοντας παραδείγματα από το παρελθόν και το σήμερα και κρατώντας στο προσκήνιο την οπτική των κοινών: τη δυνατότητα οι ίδιοι οι χρήστες να συνδιαμορφώνουν τους κανόνες διαχείρισης ενός πόρου. Η οπτική αυτή είναι ιδιαίτερα επίκαιρη σε μέρη που ήδη αντιμετωπίζουν λειψυδρία, όπως τα νησιά. Τα εδάφη τους συχνά δεν συγκρατούν το νερό, είτε λόγω της διάβρωσης από την υπερβόσκηση είτε λόγω της έντονης οικιστικής ανάπτυξης.
Έτσι, το διαθέσιμο νερό είναι λιγοστό και οι ανάγκες συχνά καλύπτονται μέσω αφαλάτωσης. Σε αυτές τις περιοχές, η βιομηχανία του τουρισμού ανταγωνίζεται την οικιακή κατανάλωση και τη γεωργία για την πρόσβαση στο νερό, δημιουργώντας συνεχείς συγκρούσεις. Η λειψυδρία δεν είναι μόνο ζήτημα έλλειψης νερού σε ποσότητα ή ποιότητα· είναι και ζήτημα διαχείρισης. Τα παραδείγματα κοινοτήτων, είτε του παρελθόντος είτε του παρόντος, μπορούν να μας δείξουν πρακτικές που αξίζει να δοκιμάσουμε και σήμερα.
Νομαδική Αρχιτεκτονική – Ελένη Τζιρτζιλάκη, Σέβη Τσάμπαλλα, Gedske Ramløv
Ο Ήχος του Νερού Πίσω από τον Ήχο του Ανέμου παρουσιάζει τα αποτελέσματα μιας καλλιτεχνικής ερευνητικής φιλοξενίας (residency) στη Σίφνο, που πραγματοποιήθηκε το 2024 εν μέσω μιας έντονης κρίσης λειψυδρίας.
Artviews προς συγγραφείς ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ ΨΕ: Πώς αισθάνεστε που η έρευνά σας αποτελεί μέρος μιας προσπάθειας αφιερωμένης στο νερό, ένα ζήτημα που βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος; Πώς συνομιλεί το έργο σας με τις υπόλοιπες μελέτες της έντυπης έκδοσης και πώς η σύνδεσή του με διαφορετικές γεωγραφίες και προσεγγίσεις γύρω από το νερό διευρύνει τη δική σας οπτική;
Ελένη Τζιρτζιλάκη: Είναι σημαντικό για εμάς. αλλά είναι σημαντικό επίσης που προτείνουμε μια θηλυκη προσέγγιση που βασίζεται στην παράδοση των Κυκλάδων στη μνήμη και την ιστορία ενός κυκλαδίτικου νησιού -νομίζουμε είναι μια προσέγγιση που αφορά γενικότερα τις Κυκλάδες και που προτείνει μια εναλλακτική να δημιουργήσουμε αρχεία ιστοριών των θηλυκοτήτων για το νερό στις Κυκλάδες και ως θηλυκότητες να επιδιώξουμε νέους τρόπους εξοικονόμησης -ζωής φροντίδας γύρω από το νερό.
Προτρέπει να φροντίσουμε τις πηγές, τις στέρνες των σπιτιών των περιβολιών και των αγγειοπλαστείων, να μετασχηματισουμε μέσα απο αυτή την οπτική τις απόψεις των επισκεπτριών-επισκεπτών του νησιού ώστε να συμμετέχουν σε δράσεις για τις πηγές για τις στέρνες για την εξοικονόμηση / και ενάντια στις γεωτρήσεις τσιμεντώσει χειμάρρων,αφαλατώσεις, δίνοντας μια άλλη προοπτική στην κοινότητα μέσα από την θηλυκή γραφή ., Σίγουρα διευρύνει με ποικίλουςτρόπου υπάρχει μια αλληλεπίδραση που θα μπορουσε να διευρυνθει με μια συναντηση με συνεργασίες κλπ
Σέβη Τσάμπαλλα: Η συνάντηση με τις υπόλοιπες συμβολές του τόμου είναι μια πολύτιμη ευκαιρία να αναδειχθεί η καλλιτεχνική έρευνα ως μια ισότιμη μορφή παραγωγής γνώσης, σε διάλογο με την ακαδημαϊκή έρευνα, τις πρωτοβουλίες πολιτών και τις τοπικές κοινότητες. Τέτοιες συναντήσεις μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση νέων τρόπων κατανόησης και αντιμετώπισης των σύγχρονων οικολογικών προκλήσεων.
Η THE TEΛΟΣ SOCIETY εκφράζει την ειλικρινή της ευγνωμοσύνη προς όλους τους ερευνητές και μελετητές που υπέβαλαν τις εύστοχες και διεισδυτικές εργασίες τους, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον εμπλουτισμό του διαλόγου γύρω από τον πολιτισμό. Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στην επιτροπή επιλογής για την αφοσίωση, την κριτική τους προσέγγιση και την ανιδιοτελή, εθελοντική συμμετοχή τους στη διαδικασία.
Επιτροπή:UrbanDig Project (Γιώργος Σαχίνης, Ειρήνη Αλεξίου, Άννα Μαγουλιώτης, Δημήτρης Μουζάκης, Νάντια Σιώκου, Μαριέττα Γοντικάκη), η Ολιάνα Αντωνοπούλου, η Βασιλένα Μητσιάδη, η Δρ. Beth Rose Middleton Manning, η Νάγια Γιακουμάκη, η Δρ. Λιάνα Ψαρολογάκη, η GENETEIRA, και ο Γεώργιος Ταξιαρχόπουλος.
