Γράφει η Τζούλεια Ανδρειάδου
Εξαπλώνονται ως επιδημίες του 21ου αιώνα η Σεξομανία και η Τρομολαγνεία μέσω εικόνας. Έχουν υπάρξει και σε άλλες εποχές της ανθρωπότητας, αλλά δεν είχε ακόμα εφευρεθεί η Πληροφορική με την σημερινή της μορφή.
Οι πρώτες καταγραφές μέσω εικόνας, όπως γνωρίζουμε, αφορούν στην Προϊστορία και την Ιστορία του Πολιτισμού του ανθρώπινου γένους. Είδος του ζωικού βασιλείου είμαστε και μέχρι τώρα οι επιστήμονες έχουν καταγράψει την εξέλιξη μας από την Αφρική, ως το λίκνο του γένους μας, μέχρι και τα ταξίδια στο Διάστημα ως προορισμό! Όμως ο «χαμένος κρίκος» της μετάλλαξης μας δεν νομίζω ότι έχει ανακαλυφθεί.
Από τους παλαιότερους τόπους λατρείας με όσα ελάχιστα έχουν διασωθεί, η επιστήμη διαπιστώνει την ισχυρή χειραγώγηση του ανθρώπου από τα αρχαία Ιερατεία και τις Ηγεμονίες. Οι τόποι λατρείας «μιλάνε» για μια εφεύρεση πανέξυπνης χειραγώγησης του ανθρώπινου γένους. Μέσα από μυθολογίες, θρησκείες και παραμύθια οδηγήθηκε σε ένα λαβύρινθο από φοβίες και ανομολόγητες επιθυμίες σχεδόν αναλλοίωτες ανά τους αιώνες:
Ο Τρόμος και το Σεξ έγιναν εργαλείο εξάρτησης του ατόμου και γενικά της μάζας από τις εξουσίες. Ως αντίβαρο στη ζυγαριά έπαιξαν τον ρόλο τους τα παραμύθια που τελειώνανε πάντα με τον θρίαμβο του καλού! «Και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα»! Ίσως αυτές οι ισορροπίες να μην ισχύουν πια, όμως ορίζουν το παιχνίδι: Ταΐστε τις μάζες με τη σίγουρη συνταγή, την από αιώνων κατακτηθείσα!
Ο τρόμος έκτοτε και μέχρι τώρα είναι πανταχού παρών: από τις άγριες θεότητες και τα πλοία των Βίκινγκς με την τερατόμορφη πλώρη, μέχρι τις παραδοσιακές αφρικανικές μάσκες, από Βορρά σε Νότο. Και από τους πέτρινους τερατόμορφους θεούς των Αζτέκων μέχρι τους δράκους στους αρχαίους ναούς της Άπω Ανατολής, από Δύση σε Ανατολή. ΟΛΑ ακολουθούν ενστικτωδώς κανόνες αισθητικής.
Η αισθητική διαμόρφωσε τις περιόδους στις τέχνες κι άφησε αποτυπώματα για κάθε εποχή, από κάθε τόπο σε όσα ονομάζουμε Πολιτισμό. Θα την έλεγα παρακλάδι μιας πλατιάς κουλτούρας που χαρακτηρίζει και αποκαλύπτει τον τρόπο ζωής και τις συμπεριφορές των ανθρώπων με τις κρυμμένες τους φοβίες και τον πόθο.
Παράλληλα με τα σχολικά βιβλία ξεφύτρωσαν και θέριεψαν τώρα τον 21ο αιώνα αμέτρητες εικόνες στο Διαδίκτυο και τα ΜΜΕ! Ζούμε σε μια ζούγκλα από εικόνες όπου συγκρούονται φοβεροί και αιμοσταγείς δράκοι ποιος θα φάει τον άλλο! Εκεί επεμβαίνουν τα ζόμπι επιδεικνύοντας τα ταλέντα τους και οδηγώντας τα παιδάκια να κοιμηθούν ύπνον ελαφρύ με όνειρα γλυκά! Δεν αρκούν όμως αυτά!
Πέρα από τη ζούγκλα, τα θανατερά τοπία και τους φρικιαστικούς ήρωες, χρειάζεται να συνεχιστεί το παιχνίδι και στο Διάστημα:
«Κατάστρεψε τον Γαλαξία»! «Κατάστρεψε τη Γη»! Άλλο στυλ τεράτων εξωγήϊνο για τόνωση της φαντασίας! Πατάς για αναζήτηση στο Google και σου βγαίνουν αυτά μπροστά. Οι εταιρείες που τα πουλάνε ανταγωνίζονται για το ποια προσφέρει τη μεγαλύτερη συλλογή! Προτρέπουν τις σύγχρονες κοινωνίες ειδικά στη λατρεία του τρόμου και τον εξωστρακισμό της αισθητικής.
Πως όμως να πείσεις ένα κοινό ακαλλιέργητο να δει και να καταλάβει την εξαιρετική ποιότητα ως μελέτη του τρόμου, που προσέφερε ο ιδιοφυής καλλιτέχνης Φρανσίσκο Γκόγια ( Francisco José de Goya) με τα Los Caprichos!
Η δεύτερη παρουσίαση της στην Εθνική Πινακοθήκη έγινε φέτος το 2026!
Η αισθητική καλλιεργεί το ήθος – χαρακτήρα της «ωραιότητας» των πραγμάτων. Ισχύει πιστεύω και για τις συμπεριφορές. Το πρώτο βιβλίο σχετικά, που είχα διαβάσει πολύ νέα ήταν η «ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ» του Ε. Παπανούτσου. Είχα παρακολουθήσει και μαθήματα του στο μορφωτικό ίδρυμα «Αθήναιον». Αυτή η ωραιότητά χάθηκε από τον κοινό μας βίο με την εμφάνιση του «πλαστικού» στη Βιομηχανία και της Τηλεόρασης στην ψυχαγωγία. Κατέκτησαν τα πάντα στη ζωή μας κι αναδείχθηκαν σε άκρως δημοφιλή, τόσο που ν’ αναρωτιόμαστε πώς εξαφανίστηκε ο προηγούμενος τρόπος της ζωής μας; Πετάχτηκε στον κάδο με τα «ανεπιθύμητα»;
Πώς χάσαμε την Αισθητική στον 21ο αιώνα;
Μήπως την άρπαξε κάποια δαγκάνα που οργώνει τις χωματερές; Ή μήπως ποδοπατήθηκε στη Eurovision από το ξέφρενο πλήθος; Η Eurovision είναι ένα εύγλωττο παράδειγμα της «εικονικής ομορφιάς», καμία σχέση αυτής με την ωραιότητα! Οι «από σκηνής» εκπέμπουν σεξ με ολίγη φρίκη! (Για τα τραγούδια κανένα σχόλιο)… Προηγείται ο διαφημιστικός πυρετός. Τα πλήθη από το πρώτο άκουσμα, την πρώτη ματιά, αρχίζουν να ουρλιάζουν. Όλα φαντάζουν απαστράπτοντα και εκτυφλωτικά! Αυτό το είδος παιχνίδι – συμμετοχή έχει εξαπλωθεί σε όλους τους Παράλληλους κύκλους και τους Μεσημβρινούς του πλανήτη!
Το ερώτημα είναι προφανές: Πώς καταφέρνουν οι από σκηνής να διεγείρουν τα πλήθη; Προφανώς είναι καλοσχεδιασμένο! Η ανάμιξη τρομολαγνείας και σεξομανίας μεταξύ θηλυκού, αρσενικού, τρίτου γένους θέτει και το μέγα φιλοσοφικό ερώτημα: «Η κότα έκανε το αυγό, ή το αυγό την κότα»; Δηλαδή σε απλά ελληνικά, μήπως προηγήθηκε η όρεξη του κοινού ανθρώπου για σεξ και τρόμο; Ή αντίστροφα, προηγήθηκε το Σύστημα; Εν πάση περιπτώσει, αυτό το «δούνε και λαβείν» αποδεικνύεται μια άκρως επιτυχημένη business (διεθνής όρος) που την εκμεταλεύονται οι σύγχρονες ηγεμονίες!
Απλή διαπίστωση: μια οποιαδήποτε δήθεν μορφή σύγχρονης τέχνης κόβει απαξιωτικά τους δεσμούς με το παρελθόν και καταλήγει φτηνιάρικη παρά την απαστράπτουσα γκλαμουριά των καιρών μας. Την συναντάμε – την ψευτογκλαμουριά εννοώ με τα σουβλερά λαμπυρίζοντα νύχια – ως κακό συναπάντημα, όσες και όσοι ψάχνουμε ακόμα τη χαμένη αισθητική σε παράδρομους της κεντρικής λεωφόρου. Η ψευτο-γκλαμουριά κυκλοφορεί ως mainstream ανάμεσα στο ετερόκλητο πλήθος. (mainstream = ως κυρίαρχο ρεύμα). Συναγωνίζεται την γελοιότητα και την κακογουστιά, ποια είναι η χειρότερη! Το πλήθος φαίνεται να προέρχεται από κάθε κοινωνική τάξη.
Η ανθρώπινη σάρκα προσφέρεται ως ένα «προϊόν» για κατανάλωση fast food
Με την σεξομανία τι γίνεται; Έχει εξαπλωθεί και στην τρίτη ηλικία, ας όψεται η πλαστική χειρουργική με τα μπότοξ! Πάλι το ίδιο φιλοσοφικό ερώτημα! Καθημερινά μας μπουκώνουν οι τίτλοι και οι φωτογραφίες από τις/τους δημοφιλείς σελέμπριτις, θηλυκού, αρσενικού ή τρίτου φύλου και τα αλλεπάλληλα δρώμενα τους που καθορίζουν το κυρίαρχο ρεύμα. Οι influencers καθοδηγούν την ζωή των νέων της γενιάς Z απανταχού στη Γη, αυτό διατυμπανίζουν τα σχετικά άρθρα, ενώ τα οδυνηρά και δραματικά γεγονότα πληθαίνουν καθημερινά στον Κόσμο μας! Η ανθρώπινη σάρκα προσφέρεται ως ένα «προϊόν» για κατανάλωση fast food !
Και οι Τέχνες; Οι πραγματικές Τέχνες πού πορεύονται ως εικόνα μιας άλλης ποιότητας του 21ου αιώνα; Στην ελληνική ζωγραφική βλέπω εικόνες από έργα αξιόλογων καλλιτεχνών, όμως βλέπω επίσης κάποιες τάσεις να περιγράφουν αυτάρεσκα την σέξυ τους προσωπικότητα! Μόνο ως πρώτη ματιά το αναφέρω. Ας εντρυφήσουν οι ειδικοί.
Επιστρέφω σε αναζήτηση «εικόνες» από έργα σημαντικών καλλιτεχνών! Της Τζώρτζια Ο’ Κίφη, (Georgia O’ Keeffe), του Φράνσις Μπέϊκον (Francis Bacon), του Άνσελμ Κίφερ (Anselm Kiefer), του Γουΐλιαμ Κέντριτζ (William Kendridge). Κι αυτούς μόνο ως παράδειγμα αισθητικής τους αναφέρω. Εκπέμπουν και φωτίζουν τον Κόσμο μας, αυτός που είναι! Παραπέμπω στο βιβλίο «Το Σημαίνον και το Σημαινόμαινον» του Ρολάν Μπαρτ (Roland Barthes), από τα νεανικά μου διαβάσματα.
Οι ωραιότερες αποδράσεις είναι οι αποδράσεις του νου! Ίσως εκεί να καταφεύγουν οι άνθρωποι που δεν μπορούν ν’ αποδεχθούν ένα μελλοντικό Κόσμο απελπιστικό κι αφιλόξενο.
