Οι επιρροές της ιαπωνικής φιλοσοφίας στο πειραματικό φιλμ, «Drawing Restraint 9», του Μάθιου Μπάρνι

Γράφει ο Γιώργος Δήμος

Ο Αμερικανός σκηνοθέτης και εικαστικός, Μάθιου Μπάρνι, είναι γνωστός για τα φιλόδοξα έργα του, όπως το «Cremaster Cycle» (1994-2002), μια σειρά avant-garde ταινιών διανθισμένες με αμέτρητους συμβολισμούς και σουρεαλιστικές εικόνες, αλλά και για την υψηλού προφίλ σχέση του με την τραγουδοποιό και τραγουδίστρια, Björk.

Το σχεδόν τρίωρο πρότζεκτ του Μπάρνι, «Drawing Restraint 9», ολοκληρώθηκε το 2005 και με πρωταγωνιστές τον ίδιο και τη Björk, πραγματεύεται μια μεγάλη γκάμα θεμάτων, από την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος από τον άνθρωπο, μέχρι τον Σιντοϊσμό και τη ζωή των φαλαινών. Πέραν του εκκεντρικού σάουντρακ της Björk, η ταινία δεν έχει σχεδόν καθόλου διαλόγους και συχνά οι μόνοι ήχοι που ακούγονται είναι αυτοί που κάνουν τα κύματα της θάλασσας.

Το ωοειδές σχήμα με τη γραμμή στη μέση είναι ένα σύμβολο που κάνει την εμφάνισή του σε όλες τις ταινίες του Μπάρνι. Πηγή εικόνας: www.artnet.com

Το κεντρικό θέμα της ταινίας του Μπάρνι είναι η φαλαινοθηρία, που σχετίζεται με την παραγωγή του πολύτιμου αμπάρου. Το πειραματικό φιλμ λαμβάνει χώρα επάνω στο πλοίο, Nisshin Maru, κάπου στη θάλασσα της Ιαπωνίας, με προορισμό την Ανταρκτική και κατά το μεγαλύτερο μέρος του, βλέπουμε το εξειδικευμένο πλήρωμα να τεμαχίζει μία φάλαινα, ξεχωρίζοντας τα χρήσιμα μέρη και πετώντας τα υπόλοιπα πίσω στον ωκεανό.

Η φάλαινα δεν είναι αληθινή, αλλά ένα από τα τεραστίων διαστάσεων γλυπτά του Μπάρνι, φτιαγμένο από το σήμα κατατεθέν υλικό του, τη βαζελίνη. Ο λιπώδης ιστός της φάλαινας συγκεντρώνεται σταδιακά σε ένα καλούπι με ωοειδές σχήμα που τέμνεται από μια γραμμή περίπου στη μέση, ένα σύμβολο το οποίο οι φαν του Μπάρνι θα αναγνωρίσουν αμέσως, καθώς εμφανίζεται σχεδόν σε όλες τις ταινίες του κινηματογραφιστή. Στην αποστολή του Nisshin Maru, οι πρωταγωνιστές συμμετέχουν μόνο ως επισκέπτες. Ο Μπάρνι είναι ντυμένος με ένα γούνινο παλτό, ενώ η Björk φοράει κάτι σαν από δέρμα ζώου και οι δυο τους παίρνουν πρώτα μέρος σε μία ιαπωνική τελετή τσαγιού και τελικά αρραβωνιάζονται επάνω στο πλοίο.

Η ταινία ανοίγει με ένα πλάνο δυο χεριών, σε σκοτεινό φόντο, να τυλίγουν με τελετουργική αρτιότητα δύο οργανικά αντικείμενα σε διακοσμητικό χαρτί

Οι «Δυτικοί Επισκέπτες» συμμετέχουν σε μία τελετή τσαγιού. Πηγή εικόνας: www.pinterest.com

Αν και «ξένοι» στην κουλτούρα του πλοίου, τη φαλαινοθηρία και τις συνήθειες του ιαπωνικού πληρώματος, οι «Δυτικοί Επισκέπτες» (οι χαρακτήρες, δηλαδή, του Μπάρνι και της Björk) παρακολουθούν με ευλάβεια τις διαδικασίες και παίρνουν μέρος, όπως φαίνεται αργότερα, ακόμα και στις πιο απόκρυφες τελετές, με τη βοήθεια του πληρώματος. Ενώ η αποστολή του Nisshin Maru είναι να βρει και να σκοτώσει φάλαινες για να εξορύξει την πολύτιμη απέκκρισή τους, οι δύο εραστές, αφού αρραβωνιάζονται μέσα από μια περίτεχνη σιντοϊστική τελετή, αρχίζουν να τεμαχίζουν ο ένας τα πόδια του άλλου, μέχρι που και οι δυο τους μεταμορφώνονται τελικά σε φάλαινες, επιστρέφοντας έτσι στον ωκεανό τη ζωή την οποία του στέρησε το φαλαινοθηρικό πλοίο.

Το περίτεχνο τύλιγμα των δώρων στην αρχή της ταινίας είναι ένα μοτίβο που επιστρέφει αργότερα, σε διαφορετική μορφή. Πηγή εικόνας: www.cremasterfanatic.com

Ο Μάθιου Μπάρνι άρχισε να ασχολείται με το πρότζεκτ, «Drawing Restraint», την περίοδο που ήταν ακόμα μαθητής στο Πανεπιστήμιο Γέιλ. Το «Drawing Restraint 16» ολοκληρώθηκε και παρουσιάστηκε το 2007 στη γκαλερί Serpentine στο Λονδίνο. Το νωρίτερο, «Drawing Restraint 9», λοιπόν, όντας μέρος αυτού του μεγαλύτερου πρότζεκτ είναι αποτέλεσμα της εστίασης του καλλιτέχνη στην Ιαπωνική φιλοσοφία και κουλτούρα και κρύβει μέσα του πολλούς και σύνθετους συμβολισμούς.

Χαρακτηριστικά, η ταινία ανοίγει με ένα πλάνο δυο χεριών, σε σκοτεινό φόντο, να τυλίγουν με τελετουργική αρτιότητα δύο οργανικά αντικείμενα σε διακοσμητικό χαρτί, μια διαδικασία που στα Ιαπωνικά ονομάζεται tsutsumi, ή αλλιώς orikata, μια λέξη ομόρριζη με τη λέξη origami, τα διάσημα ιαπωνικά μοτίβα φτιαγμένα από προσεκτικά διπλωμένο χαρτί, τα οποία είναι εξίσου γνωστά και στο δυτικό κοινό. Στη συνέχεια, μεταφερόμαστε στην ακτή Ναγκασάκι, όπου παρακολουθούμε μια τελετή με χορευτικά και έντονα μονόχρωμα φορέματα, που σε επίπεδο αφήγησης, σχετίζονται με το διακοσμητικό χαρτί της προηγούμενης σκηνής.

Οι «amah» (υπηρέτριες) με τις μπλε ρόμπες βοηθούν τη «Θηλυκή Επισκέπτη» να κάνει μπάνιο, πριν από την τελετή του τσαγιού. Πηγή εικόνας: www.complusevents.com

Στο «Drawing Restraint 9», όλα μοιάζουν να συνδέονται μεταξύ τους και τίποτα δεν φαίνεται να βρίσκεται εκεί τυχαία. Ακόμη κι αν δεν μπορούμε πάντα να αποκωδικοποιήσουμε τους συμβολισμούς, οι υψηλής αισθητικής εικόνες που μας προσφέρει η ταινία του Μπάρνι χαράσσονται βαθιά στη μνήμη μας, είτε αφορούν τους μυστικούς χώρους του λαβυρινθώδους Nisshin Maru, είτε το μπάνιο της Björk ανάμεσα σε λεμόνια, είτε τα όμορφα μαργαριτάρια και ρούχα που φοράνε οι «Δυτικοί Επισκέπτες», κατά τη διάρκεια των αρραβώνων τους.

Σε ένα άλλο επίπεδο, ο Μπάρνι και η τότε σύντροφός του, Björk, μοιάζει να παρακολουθούν, ακριβώς όπως και οι χαρακτήρες τους, με σεβασμό τα μυστήρια του ανατολίτικου αυτού πολιτισμού, χωρίς να είναι πάντα σε θέση να τα κατανοήσουν πλήρως.

Share this
Tags
Γιώργος Δήμος
Γιώργος Δήμος
Ο Γιώργος Δήμος γεννήθηκε το 1993 στην Αθήνα. Σπούδασε Δημιουργική Γραφή και Φιλοσοφία στο Pratt Institute, στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, όπου και έζησε για 8 χρόνια. Το 2019 επέστρεψε στην Ελλάδα και από τότε εκδίδει συστηματικά άρθρα σε περιοδικά, κυρίως σχετικά με τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία και τη φωτογραφία. Είναι μέλος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων για την Ανεξαρτησία και τη Διαφάνεια των ΜΜΕ.

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Η γοητεία της ενοχλητικής αισθητικής του Μπρακ

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος Ζωγράφος, Λογοτέχνης, θεωρητικός της τέχνης Ο Ζωρζ Μπρακ / Georges Braque γεννήθηκε στο Αρζαντέιγ του Seine-et-Oise της Γαλλίας το 1882. Μεγάλωσε στη...

Vergos Auctions: 35 χρόνια στην κορυφή των ελληνικών δημοπρασιών

Το 2024 σηματοδοτεί για τη VERGOS Auctions τη συμπλήρωση 35 χρόνων αδιάλειπτης παρουσίας στις ελληνικές δημοπρασίες. Η VERGOS Auctions ιδρύθηκε το 1989 από τον...

Άρτεμις Ποταμιάνου: Οι συνθήκες επιλογών της γυναικείας υπόστασης ανά τους αιώνες…συνθήκες ελευθερίας ή ανελευθερίας;

Γράφει η Ζέτα Τζιώτη Η εικαστικός- επιμελήτρια Άρτεμις Ποταμιάνου στο πλαίσιο μιας εικαστικής τριλογίας που συνεχίζεται ως ανοιχτός διάλογος στο χρόνο και θέτει σημαντικά αξιακά...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

More like this