Ο Σέρ Αρθουρ Τζον Έβανς (8 Ιουλίου 1851 – 11 Ιουλίου 1941) υπήρξε πρωτοπόρος στην αρχαιολογική μελέτη της Εποχής του Χαλκού, φέρνοντας στο φως τον συναρπαστικό κόσμο της Κνωσού και διαμορφώνοντας ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση του Μινωικού πολιτισμού .
Νέοι ορίζοντες
Γεννηθείς στο Nash Mills της Hertfordshire, γόνος οικογένειας με αρχαιολογικές και επισημιστικές προδιαγραφές – ο πατέρας του ήταν συλλέκτης νομισμάτων και αγγείων – ο Έβανς σπούδασε στην Οξφόρδη (Brasenose College, πρώτη σειρά στην Αρχαιολογία το 1874) και εργάστηκε ως δημοσιογράφος στα Βαλκάνια, αποκτώντας εμπειρίες πρακτικές και πολιτικές .
Το 1884 διορίστηκε Έφορος του Ασμολιανού Μουσείου της Οξφόρδης, υποστηρίζοντας με δύναμη την επέκταση της αρχαιολογικής συλλογής, μεταφέροντας πολύτιμα κειμήλια και ιδρύοντας παράλληλα μια νέα προσέγγιση στην επιστήμη της μουσειολογίας .
Η Κνωσός αλλάζει τον κόσμο
Το 1894 ξεκίνησε τις έρευνές του στην Κρήτη, εμπνευσμένος από τις μυστηριώδεις σφραγίδες και επιγραφές της .
Το 1900, με δική του χρηματοδότηση και αγορά της γης, άρχισε τις ανασκαφές στην Κνωσό, φέρνοντας στο φως το ανάκτορο του Μίνωα – μια έκταση άνω των 17 τ.χλμ., με σύνθετη αρχιτεκτονική, εσωτερικές αυλές, αγάλματα, αλλά και πολύχρωμες τοιχογραφίες .
Από αυτή τη δουλειά ξεπήδησε η ιδέα του «Μινωικού» πολιτισμού, τον οποίο ονόμασε έτσι, αλλά και η έννοια του «λαβύρινθου», συσχετίζοντας το υπόγειο και πολύπλοκο πλέγμα του ανακτόρου με τη μινωική μυθολογία .
Καινοτομίες και χρονολόγηση
Κατά τις ανασκαφές ανέσκαψε στρώματα παλαιότερα από το ανάκτορο, ανακτώντας δείγματα αιγυπτιακής και άλλης προϊστορικής τεχνογνωσίας. Αυτό του επέτρεψε να αναπτύξει ένα πρωτότυπο χρονολογικό σύστημα για την Προϊστορία της Ευρώπης .
Επίσης, ανακάλυψε πάνω από 3.000 πήλινους πίνακες με γραμμική γραφή – Α και Β. Αν και δεν κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει την Γραμμική Β, οι προσπάθειές του άνοιξαν το δρόμο στον Μάικλ Βέντρις, ο οποίος τη δήλωσε είδος πρωτοελληνικής γραφής .
Παράλληλες δραστηριότητες και πολιτιστική κληρονομιά
Παρά την αφοσίωσή του στην Κρήτη, ο Έβανς υπήρξε έντονα ενεργός και πολιτικά. Ήταν ευρωπαιστής και υποστήριξε την ανεξαρτησία των Σλάβων και της Κρήτης, ενώ το 1902 συνέβαλε στην ίδρυση της Βρετανικής Ακαδημίας .
Το 1909 διορίστηκε έκτακτος καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας στην Οξφόρδη, ενώ το 1911 ανακηρύχθηκε σερ και το 1936 βραβεύτηκε με την περίφημη Μετάλλιο Copley της Βασιλικής Εταιρείας .
Κριτική και κληρονομιά
Οι επεμβάσεις του, ειδικά η χρήσης σκυροδέματος σε ανακατασκευές της Κνωσού, υπήρξαν αιτία έντονης κριτικής· ωστόσο κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία των ανακαλύψεών του για την αναμόρφωση της μελέτης της παλαιολιθικής Ελλάδας .
Τα δύο κορυφαία έργα του, τα τετρατομικά “The Palace of Minos” (1921‑36) και “Scripta Minoa” (1909‑1952), παραμένουν σταθερές αναφορές στην Αιγαιακή και Μινωική έρευνα.
Τέλος εποχής
Ο Σέρ Αρθουρ Έβανς πέθανε ήρεμα τον Ιούλιο του 1941, αφήνοντας πίσω του πλούσια κληρονομιά: το ίδρυμα του Μινωικού πολιτισμού, τις βάσεις της γραπτής του μελέτης, και ένα από τα πιο σημαντικά συστήματα προσέγγισης των αρχαιολογικών στρωμάτων στην Ευρώπη.
Επίλογος
Ο Έβανς άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις πρώιμες Ευρωπαϊκές κοινωνίες. Με πάθος και όραμα, έδωσε ζωή σε έναν χαμένο κόσμο, που μέχρι τότε παρέμενε μύθος. Πάντοτε με γνώμονα την έρευνα και τη συνεργασία, πρόσθεσε κεφάλαια στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη και έριξε γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
