Στο έργο «Το φίλημα», ο Νικηφόρος Λύτρας αποτυπώνει μια σκηνή βαθιά ανθρώπινη και διαχρονική, όπου ο έρωτας εκφράζεται μέσα από μια απλή, αλλά φορτισμένη στιγμή. Η σύνθεση εκτυλίσσεται σε μια εσωτερική αυλή, έναν οικείο και προστατευμένο χώρο, όπου ένα λυγερόκορμο κορίτσι τεντώνεται για να φτάσει το φιλί του αγαπημένου της, που προβάλλει από ένα ψηλό παράθυρο. Η κίνηση αυτή, γεμάτη ένταση και προσμονή, καθορίζει ολόκληρη τη δομή του έργου.
Ο ζωγράφος οργανώνει τη σύνθεση μέσα από κάθετους άξονες που ενισχύουν τη δραματικότητα της σκηνής: το σώμα της κοπέλας, το ύψος του παραθύρου, αλλά και ο λεπτός μίσχος του κρίνου που δεσπόζει στον χώρο. Ο κρίνος, σύμβολο αγνότητας, δεν λειτουργεί μόνο εικονογραφικά αλλά και μορφολογικά, επαναλαμβάνοντας την ίδια ανοδική κίνηση με τη νεαρή μορφή. Έτσι, η ζωγραφική χειρονομία μετατρέπεται σε φορέα νοήματος.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι λεπτομέρειες. Η παρατημένη παντούφλα στο έδαφος υποδηλώνει τη βιασύνη της κοπέλας να συναντήσει τον αγαπημένο της, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ως στοιχείο που «ανοίγει» τον χώρο προς τον θεατή, προσκαλώντας τον να εισέλθει στη σκηνή. Το παράθυρο, από την άλλη, δεν είναι απλώς αρχιτεκτονικό στοιχείο, αλλά όριο ανάμεσα σε δύο κόσμους: τον εσωτερικό, οικείο και προστατευμένο, και τον εξωτερικό, όπου ανήκει η ανδρική παρουσία.
Χρωματικά, το έργο κινείται σε γήινους τόνους, με ώχρες και λευκά να κυριαρχούν, δημιουργώντας μια ήρεμη και ισορροπημένη ατμόσφαιρα. Μέσα σε αυτή την παλέτα, το έντονο κόκκινο στο φέσι της κοπέλας λειτουργεί ως σημείο εστίασης, μια μικρή αλλά δυναμική πινελιά που ενισχύει τη συναισθηματική ένταση της σκηνής. Η χρήση του κόκκινου αποτελεί χαρακτηριστική επιλογή του Λύτρα, ο οποίος συχνά αξιοποιούσε τέτοιες χρωματικές αντιθέσεις για να ζωντανέψει τη σύνθεση.
Το «Φίλημα» εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της ηθογραφικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα και φέρει τα χαρακτηριστικά της Σχολή του Μονάχου, στην οποία ανήκε ο Λύτρας. Η έμφαση στην καθημερινή ζωή, η αφηγηματικότητα και η προσεκτική απόδοση των μορφών συνθέτουν μια εικόνα που ξεπερνά την απλή καταγραφή και αγγίζει το επίπεδο της ποιητικής αφήγησης.
Πέρα από την εικονογραφική της διάσταση, η σκηνή αποκτά έναν βαθύτερο συμβολισμό: αποτυπώνει τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην επιθυμία και τους κοινωνικούς περιορισμούς. Το φιλί δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Αιωρείται ως υπόσχεση. Και ακριβώς σε αυτή την αναμονή, σε αυτή τη σχεδόν επαφή, ο Λύτρας βρίσκει τον τρόπο να αποδώσει την ουσία του ερωτικού συναισθήματος.
Το έργο, που σήμερα ανήκει στη συλλογή του Ιδρύματος Ε. Κουτλίδη, παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της ελληνικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα. Με λιτά μέσα αλλά βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας, ο Λύτρας μετατρέπει μια καθημερινή στιγμή σε διαχρονική εικόνα, όπου ο χρόνος μοιάζει να σταματά λίγο πριν την κορύφωση.
