Το σύρμα που τραγουδάει * 

The earth laughs in flowers 

Ralph Waldo Emerson 

I am fascinated by the possibilities of transforming cold metal into shapes that emulate living organic forms 

Ruth Asawa 

Μια θαυμαστή πολυδαίδαλη μονοκοντυλιά ζωής, ακατάπαυστης σκέψης, ασίγαστου νεανικού χιούμορ, πληθωρικής επιθυμίας γένεσης και αστείρευτης δημιουργίας υποδέχεται τον επισκέπτη στην κατοικία-εργαστήριο της Ισμήνης Δουζένη, ένα αστικό διαμέρισμα με ευγενικό φως και ολάνοιχτες κάμαρες, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Στους τοίχους και στα βοηθητικά τραπεζάκια του σαλονιού, πολύτιμα τεκμήρια της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής, πυκνά τοποθετημένα γλυπτά σημαντικών πρωτοπόρων καλλιτεχνών και μαζί, τα θαυμαστά κεντήματα της Δουζένη που εξακολουθούν να δημιουργούνται με ενθουσιώδη προσήλωση ταυτόχρονα με τα εικαστικά της κοσμήματα, συνυπάρχουν ανεπιτήδευτα, ανοίγοντας μονοπάτια απολαυστικών πολύωρων συζητήσεων για όσους και όσα η ίδια η δημιουργός συνάντησε και συναναστράφηκε στη δική της πολυετή εικαστική και προσωπική διαδρομή. 

Στο εργαστήριο, ένας ολόκληρος κόσμος θαυμάτων καθηλώνει εκ νέου το βλέμμα. Στα κοσμήματα της Ισμήνης Δουζένη, από τα πρώτα της ήδη ανήσυχα βήματα τριανταπέντε περίπου χρόνια πριν, πέτρες, καρποί, όστρακα, συνδετήρες, γυαλιά, συμπλέκονται με σύρματα κουζίνας, καλώδια και λάστιχα, με μπρούτζο, χαλκό, χρυσό και ασήμι. Μα κυριότερη είναι η παρουσία του λεπτού μπρούτζινου σύρματος, που με τον τρόπο μιας αέναης καλλιγραφικής άσκησης και σαν μαγική μονοκονδυλιά μετατρέπεται αθέατα και ταχυδακτυλουργικά σε κάτι εντελώς νέο. Σπείρες και τεθλασμένες, καμπύλες και οξείες, κουλούρες και κύματα που έχουν τραπεί σε γλυπτές αλυσίδες και περιδέραια, σε δαχτυλίδια, βραχιόλια, εγκόλπια, πόρπες, τιάρες και σκουλαρίκια, καρφιτσωμένα απαλά στις λευκές κάθετες διάτρητες βοηθητικές επιφάνειες του δωματίου μαζί με σκόρπια προσχέδια, μοιάζουν ανήσυχες πεταλούδες που ετοιμάζονται να πετάξουν ξανά, μοιάζουν ανάλαφρες νότες μιας παιχνιδιάρικης ανοιξιάτικης παρτιτούρας που εξακολουθεί να παίζει με μπρίο στο πιάνο της η δημιουργός. 

Λίγο μετά, στην πολυθρόνα του σαλονιού, με ταχύτητα θαυμαστή και πηγαία ευρηματικότητα, η Ισμήνη Δουζένη αυτοσχεδιάζει μπροστά στα έκθαμβα μάτια μου: ιδού, ένα κομμάτι σύρματος γεννά πυροτεχνήματα λουλουδιών και φιδωτά δαχτυλίδια. Ιδού, ένα κομμάτι ευτελούς σύρματος γεννά στολίδια πολύτιμα και μονάκριβες χρυσές ψευδαισθήσεις.  

Μιλώντας για τη δουλειά της με αφορμή την πρώτη της έκθεση στην Peridot Gallery στη Νέα Υόρκη το 1954, η Ruth Asawa, μια καλλιτέχνις που πραγματικά αποθέωσε το σύρμα ως μέσο σημείωνε: «σε ένα συνεχές κομμάτι σύρματος, οι εξωτερικές φόρμες περιβάλλουν τις εσωτερικές, όμως όλα παραμένουν ευκίνητα, ορατά και διάφανα. Η σκιά αποκαλύπτει μια ακριβή εικόνα του αντικειμένου». Μόνο πολύ αργότερα στη ζωή της συνειδητοποίησε ότι είχε φτιάξει τις ίδιες φόρμες ως παιδί στο αγρόκτημα των γονιών της. Καθισμένη ξυπόλυτη στην πλάτη ενός άροτρου που έσερνε ένα άλογο, σκάβοντας λάκκους για να περάσει το νερό άρδευσης, εκείνη έσερνε τα δάχτυλα των ποδιών της στο λεπτό χώμα, δημιουργώντας έτσι νοερά τις πρωτόλειες εκδοχές των σύνθετων βιομορφικών περιγραμμάτων των συρμάτινων γλυπτών της. «Έτσι», σημειώνει ακόμη η Asawa, «η περιέργειά μου κεντρίστηκε από την ιδέα να δώσω δομική μορφή στις εικόνες του μυαλού και τα σχέδιά μου. Οι φόρμες των έργων μου προέρχονται εντέλει από την παιδική μου εμπειρική μνήμη: την παρατήρηση των φυτών, το σπειροειδές κέλυφος ενός σαλιγκαριού, το να βλέπω φως μέσα από τα φτερά των εντόμων, το να παρακολουθώ τις αράχνες να επισκευάζουν τους ιστούς τους νωρίς το πρωί, το να βλέπω τον ήλιο μέσα από τις σταγόνες νερού που αιωρούνται από τις άκρες των πευκοβελόνων ενώ ποτίζω τον κήπο μου…». 

Με τον ίδιο αφοπλιστικό τρόπο που περιγράφει η Asawa, η Ισμήνη Δουζένη σκαλίζει, φυτεύει και περιθάλπει τον δικό της ανήσυχο παιδικό κήπο. Η αρχική ιδέα που διαμορφώνεται στο χαρτί ή τον νου, γίνεται οργανική φόρμα γοργά, με τρόπο οξυδερκή και σπαρταριστό, μέλος ενός θαυμαστού μικρόκοσμου όπου κελύφη, ρίζες, κλαδιά, καύκαλα, έντομα. πέταλα, μετατρέπονται σε αφαιρετικά γεωμετρικά στερεώματα με αλλεπάλληλες μυστικές συνδέσεις, μουσικές συνηχήσεις και περάσματα διαδοχικά από το μέσα στο έξω και αντίστροφα ξανά. Ανακαλύπτοντας και αποκαλύπτοντας με απλότητα συναρπαστική την αλήθεια και την ψυχή του υλικού, όπως μοναχά το μπορεί η μεγάλη τέχνη. 

Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος & Ιστορικός της Τέχνης 

* ο τίτλος της έκθεσης και του ομότιτλου συνοδευτικού κειμένου, είναι εμπνευσμένος από την περιπέτεια του Λούκυ Λουκ των Morris & Goscinny ‘The Singing Wire” που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τη Μαμούθ Comix. 

Who is Who

Η Ισμἠνη Δουζἐνη γεννἠθηκε στο Ηρἀκλειο Κρἠτης το καλοκαἰρι του 1933. 

Είναι σολίστας του πιἀνου και η μουσικἠ υπήρξε πἀντα -όπως λἐει η ίδια-, η συνοδὀς της. Το χὀμπυ της ἠταν πἀντα οι ξἐνες γλώσσες και έχει, κἀνει μεταφράσεις απὀ τα Ισπανικἀ, τα Γαλλικἀ και τα Κινέζικα. 

Από το 1990 ασχολείται με το κόσμημα. Αρχικά παρακολούθησε διαλέξεις στο Μουσείο Μπενάκη και στη συνέχεια διδάχτηκε όλες τις βασικές τεχνικές κατασκευής κοσμήματος στον ΕΟΜΜΕΧ, με δάσκαλο τον κ. Κοσμά. 

Τα θέματά της πηγάζουν από τη φύση και διατηρούν τη ζωντάνια και την ποικιλία της. Τα πρώτα ανάγλυφα έργα της δημιουργού στην πίσσα, έδωσαν τη σειρά τους σε κοσμήματα με ένθετες πέτρες, καρπούς, όστρακα, γυαλιά, μαστίχα Χίου, σύρματα κουζίνας, καλώδια, λάστιχα και συνδετήρες. 

Το ενδιαφέρον της για τα ευτελή και φθηνά υλικά και η ικανότητά της να τα μετατρέπει σε κάτι ξεχωριστό, χαρακτηρίζουν όλη τη διαδρομή της. Τα έργα της -περιδέραια, αλυσίδες, δαχτυλίδια, καρφίτσες και σκουλαρίκια- είναι φτιαγμένα από μπρούτζο, χαλκό, χρυσό και ασήμι. Τα τελευταία χρόνια δημιουργεί κοσμήματα με σύρμα από μπρούτζο και ασήμι, το καθένα μοναδικό, ευρηματικό, πολύτιμο στολίδι. 

Ατομικές εκθέσεις 

1993 Γκαλερί 7, Αθήνα
1995 Γκαλερί East-West, Λονδίνο
1997 Γκαλερί 7, Αθήνα
2001 Γκαλερί Αστρολάβος, Αθήνα
2025 Γκαλερί Genesis, Αθήνα 

Ομαδικές εκθέσεις 

1994 Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, Ρέθυμνο
1995 Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, Ρέθυμνο
1995 Γκαλερί  East-West, Λονδίνο
1996 Γκαλερί Αστρολάβος, Πειραιάς
1999 Γκαλερί Haritos, Αθήνα
2000 Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη στο πλαίσιο της έκθεσης «Καλλιτεχνικό Κόσμημα στη Σύγχρονη Ευρώπη: η Γυναικεία Άποψη»
2016 Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη στο πλαίσιο της έκθεσης «Νέα Εδάφη» 

 Έργα της ανήκουν σε πολλές ιδιωτικές συλλογές. 

Info

Διάρκεια έκθεσης
Πέμπτη 27 Νοεμβρίου έως Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2025

Ωράριο λειτουργίας
Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 12.00 – 21.00
Σάββατο 12.00 – 15.00

genesis gallery
Ιπποκράτους 121
211 7100566