Το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο (ΙΠΑ) του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) συνεχίζει με συνέπεια τη συμβολή του στην επιστημονική έρευνα, παρουσιάζοντας το 4ο Ερευνητικό Εργαστήριο «Λίνος Πολίτης». Η φετινή διοργάνωση, σε συνεργασία με τον Γιάννη Στογιαννίδη, Αναπληρωτή Καθηγητή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, φέρει τον τίτλο «Αρχεία της Μάλτας και Μεσογειακά Δίκτυα: Ελληνική κινητικότητα, θαλάσσιες ανταλλαγές και διαπεριφερειακές διασυνδέσεις (16ος–19ος αιώνες)», και επικεντρώνεται στην ανάδειξη των πρωτογενών πηγών ως θεμελιώδους εργαλείου για τη βαθύτερη κατανόηση της ιστορίας της Μεσογείου. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη, 30 Ιουνίου, και ώρα 18.00, στην έδρα του ΙΠΑ .

Το φετινό Εργαστήριο στρέφει το ενδιαφέρον του στα εξαιρετικά πλούσια αρχεία της Μάλτας, τα οποία αποτελούν προνομιακό πεδίο για τη μελέτη της ιστορίας της ευρύτερης περιοχής. Ένα εργαστήριο το οποίο θα μας ταξιδέψει από τη Μάλτα των Ιωαννιτών Ιπποτών και τα κουρσάρικα δικαστήρια έως τα εμπορικά δίκτυα της εποχής των επαναστάσεων.  Συνδυάζοντας αρχειακές και ιστορικές προσεγγίσεις, οι εισηγητές θα διερευνήσουν τα ζητήματα κινητικότητας, ναυτικής δραστηριότητας, νομικών πρακτικών και εμπορικών ανταλλαγών στη Μεσόγειο καλύπτοντας μια μακρά περίοδο από τον 16ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα.

Πιο συγκεκριμένα, καθώς η Μάλτα αποτέλεσε σταυροδρόμι της κεντρικής και της ανατολικής Μεσογείου, παρήγαγε και διατήρησε ένα σημαντικό σώμα τεκμηρίων, συμπεριλαμβανομένων διοικητικών αρχείων, δικαστικών υποθέσεων, διπλωματικής αλληλογραφίας και ιδιωτικών εμπορικών αρχείων. Το Εργαστήριο αναδεικνύει την αναγκαιότητα μιας «πολυαρχειακής προσέγγισης», η οποία επιτρέπει την ανασύνθεση ενός σύνθετου διακρατικού δικτύου σχέσεων. Μέσα από τη μελέτη αυτών των πηγών, οι συμμετέχοντες θα αναδείξουν πώς οι διαδικασίες κυκλοφορίας και ανταλλαγής διαμόρφωσαν τον μεσογειακό κόσμο, προβάλλοντας μια Μεσόγειο που χαρακτηριζόταν από συνεχή κινητικότητα και αλληλεξάρτηση, πέρα από περιορισμένες εθνικές αφηγήσεις.

Μετά τον χαιρετισμό του Σταύρου Γριμάνη, Προϊσταμένου του ΙΠΑ-ΜΙΕΤ, θα μιλήσουν ο Δρ Γιάννης Στογιαννίδης, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής,  η Δρ Valeria Vanesio, Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας, ο Καθηγητής Charles J. Farrugia, Γενικός Αρχειονόμος της Μάλτας, και η Δρ Δέσποινα Βλάμη, Διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών. Οι εισηγήσεις καλύπτουν τις ελληνομαλτέζικες σχέσεις υπό το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη, την ελληνική παρουσία στα αρχεία του Tribunal Armamentorum και τα μαλτέζικα εμπορικά δίκτυα των αδελφών Μπουδούρη κατά την εποχή των επαναστάσεων.

Το Εργαστήριο «Λίνος Πολίτης» είναι αφιερωμένο στη μνήμη του ιδρυτή του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ και στοχεύει στην προώθηση της έρευνας στα χειρόγραφα και τις πρωτογενείς πηγές ως εργαλεία για τη μελέτη και την επανερμηνεία της ελληνικής και της μεσογειακής ιστορίας. Η συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών από τη Μάλτα και την Ελλάδα προσδίδει στη συνάντηση έναν έντονα διεθνή χαρακτήρα. Οι ανακοινώσεις αυτές δεν προσφέρουν απλώς νέα ιστορικά στοιχεία, αλλά ενθαρρύνουν τον διάλογο γύρω από τις σύγχρονες αρχειακές μεθοδολογίες και τη διαχείριση της κοινής πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Πρόκειται για μια σημαντική ευκαιρία για ερευνητές, φοιτητές και το ευρύτερο κοινό να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο των αρχείων, ανακαλύπτοντας πτυχές της ναυτιλιακής και εμπορικής ιστορίας που διαμόρφωσαν το παρελθόν της Μεσογείου.

Πληροφορίες εκδήλωσης:

Ημερομηνία: Τρίτη, 30 Ιουνίου 

Ώρα: 18.00 

Τοποθεσία: Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο ΜΙΕΤ, Π. Σκουζέ 3, Αθήνα (Πλατεία Αγίας Ειρήνης)

Τρίτη, 30 Ιουνίου

18.00

Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο ΜΙΕΤ, Π.Σκουζέ 3, Αθήνα (πλατεία Αγίας Ειρήνης Αιόλου)

Διοργάνωση
Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο (ΙΠΑ) του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ)

Σε συνεργασία με τον
Γιάννη Στογιαννίδη
Αναπληρωτή Καθηγητή, Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Πρόγραμμα

18.00 Σταύρος Γριμάνης, Προϊστάμενος του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης
Χαιρετισμός – Εισαγωγή

18.10 Δρ Γιάννης Στογιαννίδης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Τα αρχεία της Μεσογείου: Μια εισαγωγή

18.20 Δρ Valeria Vanesio, Λέκτορας στο Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας, Επιστήμης της Πληροφορίας και Αρχειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Μάλτας
Πλοηγώντας στην Ανατολική Μεσόγειο: Μια πολυαρχειακή προσέγγιση των ελληνομαλτέζικων σχέσεων υπό το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη (1530–1798)

18.40 Καθηγητής Charles J. Farrugia, Γενικός Αρχειονόμος της Μάλτας
Κουρσάροι, συμβόλαια και συγκρούσεις: Η ελληνική παρουσία στα αρχεία του Tribunal Armamentorum

19.00 Δρ Δέσποινα Βλάμη, Διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών
Εμπόριο, ναυτιλία και διαχείριση κινδύνου σε εποχές επαναστάσεων: Τα μαλτέζικα δίκτυα των αδελφών Μπουδούρη (1817–1830)

19.20 Συζήτηση

Περιλήψεις

Γιάννης Στογιαννίδης, Τα αρχεία της Μεσογείου: Μια εισαγωγή

Η εισήγηση προσφέρει μια συνοπτική επισκόπηση των αρχειακών υπηρεσιών των ευρωπαϊκών χωρών της Μεσογείου, αναδεικνύοντας τον ρόλο τους στη διατήρηση και ανάδειξη της κοινής ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς της περιοχής. Μέσα από χαρακτηριστικά παραδείγματα αρχειακών συλλογών και ιστορικών τεκμηρίων, παρουσιάζονται οι πολλαπλές διασυνδέσεις μεταξύ των μεσογειακών κοινωνιών και οι δυνατότητες που προσφέρουν τα αρχεία για τη μελέτη της κινητικότητας, των ανταλλαγών και των πολιτισμικών αλληλεπιδράσεων στον μεσογειακό χώρο.

Valeria Vanesio, Πλοηγώντας στην Ανατολική Μεσόγειο: Μια πολυαρχειακή προσέγγιση των ελληνομαλτέζικων σχέσεων υπό το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη (1530–1798)

Οι σχέσεις μεταξύ της Μάλτας και του ελληνικού κόσμου κατά την περίοδο κυριαρχίας του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη (1530–1798) υπερέβαιναν κατά πολύ τα όρια της ελληνικής παροικίας του νησιού. Αποτέλεσαν μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος θαλάσσιας κινητικότητας, εμπορικών συναλλαγών, θρησκευτικών επαφών και πολιτισμικών ανταλλαγών που εκτεινόταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Η εισήγηση επιχειρεί να σκιαγραφήσει το εύρος αυτών των διασυνδέσεων, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο τα αρχεία της Μάλτας επιτρέπουν την ανασύνθεση ενός σύνθετου διακρατικού δικτύου σχέσεων. Μέσα από τη συνδυαστική αξιοποίηση νομικών εγγράφων, διπλωματικής αλληλογραφίας, ενοριακών αρχείων και διοικητικών τεκμηρίων του Τάγματος, εξετάζονται διαφορετικές όψεις της ελληνομαλτέζικης παρουσίας στη Μεσόγειο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται τόσο στους δεσμούς που κληροδοτήθηκαν από την προηγούμενη εγκατάσταση των Ιωαννιτών στη Ρόδο όσο και στη συνεχή μετακίνηση εμπόρων, ναυτικών, ταξιδιωτών και εκκλησιαστικών προσώπων μεταξύ διαφορετικών πολιτικών και αυτοκρατορικών χώρων.

Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία μιας πολυαρχειακής προσέγγισης για την κατανόηση των διαπεριφερειακών δικτύων και της πολυπλοκότητας των σχέσεων που διαμόρφωσαν τον μεσογειακό κόσμο της πρώιμης νεότερης εποχής.

Charles J. Farrugia, Κουρσάροι, συμβόλαια και συγκρούσεις: Η ελΛίνος Πολίτηςληνική παρουσία στα αρχεία του Tribunal Armamentorum

Το Tribunal Armamentorum ιδρύθηκε στη Μάλτα το 1605 με σκοπό τη ρύθμιση της ιδιαίτερα προσοδοφόρας αλλά συχνά ασταθούς και συγκρουσιακής δραστηριότητας της κουρσαρικής ναυτιλίας στη Μεσόγειο. Ως εξειδικευμένο δικαστικό όργανο, αποτέλεσε τον βασικό θεσμό επίλυσης διαφορών που σχετίζονταν με τη χρηματοδότηση, τον εξοπλισμό και τη λειτουργία των κουρσάρικων πλοίων.

Η εισήγηση αξιοποιεί το πλούσιο αρχειακό υλικό της σειράς Acta Originalia προκειμένου να διερευνήσει τη συμμετοχή Ελλήνων ναυτικών, πλοιάρχων και επενδυτών στην οικονομία του λεγόμενου «ιερού πολέμου» του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη. Μέσα από αιτήσεις, συμβάσεις αδειοδότησης, δικαστικές υποθέσεις που αφορούν τη διανομή λαφύρων και καταθέσεις μαρτύρων, αναδεικνύονται τα οικονομικά δίκτυα, οι επενδυτικές πρακτικές και οι νομικές αντιπαραθέσεις που χαρακτήριζαν τη δράση των Ελλήνων στον χώρο της μεσογειακής ναυτιλίας.

Η ανάλυση καταδεικνύει ότι πίσω από τη ρητορική της θρησκευτικής αντιπαράθεσης λειτουργούσε ένα πολύπλοκο πλέγμα οικονομικών συμφερόντων και πολλαπλών νομικών παραδόσεων, στο οποίο οι Έλληνες συμμετέχοντες διεκδικούσαν ενεργά περιουσιακά δικαιώματα, κέρδη και ναυτικά προνόμια.

Δέσποινα Βλάμη, Εμπόριο, ναυτιλία και διαχείριση κινδύνου σε εποχές επαναστάσεων: Τα μαλτέζικα δίκτυα των αδελφών Μπουντούρη (1817–1830)

Χάρη στη στρατηγική γεωγραφική της θέση και στην πολιτική σταθερότητα που εξασφάλισε η βρετανική κυριαρχία, η Μάλτα αναδείχθηκε κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα σε σημαντικό εμπορικό και χρηματοπιστωτικό κέντρο της Μεσογείου. Παράλληλα, λειτούργησε ως ασφαλές καταφύγιο για εμπόρους και επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνταν σε μια περίοδο έντονων πολεμικών και πολιτικών ανακατατάξεων.

Η ανακοίνωση εξετάζει τις εμπορικές και ναυτιλιακές δραστηριότητες των Υδραίων εμπόρων Βασιλείου και Σταμάτη Νικολάου Μπουντούρη, οι οποίοι διατηρούσαν στενούς οικονομικούς δεσμούς με τη Μάλτα. Βασισμένη στο οικογενειακό αρχείο Μπουντούρη, η μελέτη διερευνά τη λειτουργία της εμπορικής εταιρείας που ίδρυσαν το 1817 μαζί με τον εγκατεστημένο στη Μάλτα έμπορο Παναγιώτη Μπεγλόπουλο, με αντικείμενο τη διακίνηση ανατολικών προϊόντων μεταξύ Μάλτας, Κέρκυρας, Κωνσταντινούπολης, Οδησσού και Λιβόρνου.

Παράλληλα, εξετάζονται οι δραστηριότητές τους στον τομέα της εμπορικής ναυτιλίας, των πιστωτικών συναλλαγών και της διαχείρισης κεφαλαίων, καθώς και οι σχέσεις τους με τον Κωνσταντίνο Γεώργιο Ιατρού και άλλα μέλη της οικογένειας Ιατρού στη Μάλτα. Η σωζόμενη αλληλογραφία φωτίζει τις οικονομικές συναλλαγές με ευρωπαϊκούς εμπορικούς οίκους, τη μεταφορά χρημάτων μέσω των μαλτέζικων τραπεζικών δικτύων και τη χρήση πολύτιμων αγαθών πολυτελείας ως μέσου διαφύλαξης και μεταφοράς κεφαλαίου σε συνθήκες πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας.

Η περίπτωση των αδελφών Μπουντούρη αναδεικνύει ευρύτερες όψεις της επιχειρηματικής δράσης των Ελλήνων εμπόρων στη Μεσόγειο κατά την εποχή των επαναστάσεων, καταδεικνύοντας τη σημασία των διαπεριφερειακών δικτύων, της αποτελεσματικής διαχείρισης του κινδύνου και της ικανότητας προσαρμογής στις ευκαιρίες και τις προκλήσεις που δημιουργούσαν ο πόλεμος και η οικονομική αστάθεια.