Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Η Έλλη Οικονομοπούλου-Χατζιώτη αποτελεί μια ξεχωριστή μορφή του Αιγυπτιώτικου Ελληνισμού. Γεννημένη και μεγαλωμένη στην Αλεξάνδρεια, έφερε μαζί της στην Ελλάδα τις μνήμες, τις αξίες και την κοσμοπολίτικη κουλτούρα της ελληνικής παροικίας της Αιγύπτου. Η μακρόχρονη πορεία της στο ιστορικό Hilton Αθηνών, όπου διακρίθηκε στον χώρο των δημοσίων σχέσεων, την κατέστησε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες της αθηναϊκής κοινωνικής ζωής. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μοιράζεται πολύτιμες αναμνήσεις από την Αίγυπτο των Ελλήνων, αφηγείται στιγμές από τη διαδρομή της και καταθέτει τις σκέψεις της για τη διατήρηση της μνήμης και της κληρονομιάς του Αιγυπτιώτικου Ελληνισμού στις νεότερες γενιές.

Για την παλιά Αίγυπτο

-Κυρία Χατζιώτη, ας μιλήσουμε για την παλιά Αίγυπτο. Πού γεννηθήκατε και πώς θυμάστε τη γειτονιά σας;

-Γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια αλλά τα πρώτα μου 5 χρόνια τα έζησα με τους γονείς μου σε ένα μικρό μέρος, γνωστό για την παραγωγή βάμβακος, που ήταν και η εργασία  του πατέρα μου. Από τα τόσο μακρινά χρόνια πια, θυμάμαι ότι το σπίτι μας ήταν στον κήπο του σχολείου και της εκκλησίας, μια  από τις πολλές ορθόδοξες εκκλησίες στην Αίγυπτο. Θυμάμαι την μυρωδιά των γλυκών της μαμάς μου και   την φωνή του μουεζίνη που κάθε μέρα, μας θύμιζε που είμασταν.

Αργότερα θυμάμαι το σπίτι της Νόνας μου, όπου έζησα αρκετά χρόνια μέχρι που ήρθαν στην Αλεξάνδρεια και οι γονείς μου. Ο κήπος εκεί ήταν ο προσωπικός μου παράδεισος και  μύριζε γιασεμί, μυρωδιά  που με ακολουθεί μέχρι σήμερα. Επίσης, ακούω ακόμα την αγαπημένη φράση της Νόνας μου… «Καλέ αφήστε το παιδί να παίξει».

H Αλεξάνδρεια ήταν μια μικρή Ελλάδα

-Ποια ήταν η καθημερινότητα μιας ελληνικής οικογένειας στην Αίγυπτο (σχολείο, γλώσσα, γιορτές);

–H Αλεξάνδρεια ήταν μια μικρή Ελλάδα. Η Ελληνική παροικία ήταν η πιο πολυάριθμη από τις άλλες παροικίες με άρτια οργάνωση. Από το 1938, υπήρχε το Ελληνικό νοσοκομείο,  το Κοτσίκειο Νοσοκομείο  που έγινε με την βοήθεια της οικογενείας  Κότσικα και χρήματα της κοινότητος της Αλεξάνδρειας. Ήταν ένα  από τα πιο σπουδαία ιδρύματα της Ελληνικής κοινότητας προσφέροντας υπηρεσίες σε Έλληνες, Αιγύπτιους και συμμάχους στον πόλεμο. Υπάρχει μέχρι σήμερα, αλλά με αραβικό όνομα.  Είχαμε μεγάλα ορφανοτροφεία, το Μπενάκειο Ορφανοτροφείο, για ορφανά κορίτσια που έγινε το 1909  με δωρεά του Εμμανουήλ και  της Βιργινίας Μπενάκη και της Ελληνικής Κοινότητας. Επίσης υπήρχε και το Κανισκέρειο Ορφανοτροφείο για αγόρια, που  ανήκε στην  Ελληνική Κοινότητα καθώς και το Αντωνιάδειο Γηροκομείo. Ελληνικά  σχολεία υπήρχαν σε πολλές πόλεις της Αιγύπτου καθώς και πολλές εκκλησίες, Η Αλεξάνδρεια είχε αθλητικούς Ομίλους, Ελληνικές Επιχειρήσεις Βάμβακος, Τράπεζες, βιομηχανίες καπνού κτλ.  Είχε κυρίως μεγάλη οργάνωση.

Ζούσαμε ακολουθώντας τις ελληνικές παραδόσεις. Τις γιορτές πρόσκοποι και οδηγοί πηγαίναμε στα ελληνικά σπίτια και λέγαμε τα κάλαντα μαζεύοντας έτσι χρήματα για το ορφανοτροφείο.  Ακόμα θυμάμαι πόσοι ξένοι άνοιγαν τις πόρτες τους και μας ζητούσαν να τους πούμε τα κάλαντα .

Το Πάσχα στην εκκλησία  του  Αγίου Σάββα, σταματούσε η κυκλοφορία από την  αραβική αστυνομία για να περάσει ο επιτάφιος, με τις νοσοκόμες του ελληνικού νοσοκομείου, την φιλαρμονική,  τους πρόσκοπος και τις οδηγούς (προσκοπίνες). Όλα αυτά τα θεωρούσαμε τότε λογικά και καθημερινά. Και είναι μνήμες που δεν ξεχνιούνται.

-Πώς συνυπήρχαν τότε οι κοινότητες στην Αίγυπτο;  Έλληνες, Αιγύπτιοι, Ιταλοί, ζούσαν όλοι μαζί…

-Η πολιτισμικότητα της Αλεξάνδρειας μας μάθαινε από  πολύ νωρίς να  ζούμε με πολλές εθνικότητες και να επιλέγουμε τους ανθρώπους όχι από το  διαβατήριο αλλά από τον χαρακτήρα τους. Οι ξένοι χρησιμοποιούσαν το Ελληνικό νοσοκομείο, ενώ τα ελληνικά ζαχαροπλαστεία, το « Τριανόν « το «Delices», του  «Αθηναίου» ή του «Παστρούδη»  ήταν κέντρα συναντήσεως Ελλήνων και ξένων. Το ίδιο και τα ελληνικά βιβλιοπωλεία στα οποία έβρισκες βιβλία σε πολλές γλώσσες. Το Sporting Club ήταν ένα  διεθνές Κέντρο αθλητισμού, must για την εποχή.

-Ποιες μυρωδιές, ήχοι ή εικόνες σάς έρχονται στο μυαλό όταν σκέφτεστε την Αίγυπτο;

-Το γιασεμί, το άρωμα του εκεί είναι βαρύ και μεθυστικό, δεν το ξεχνάς. Για αυτό, τόσα χρόνια μετά υπάρχουν πάντα γύρω μου γλάστρες με γιασεμί και όλα τα αρώματα που φοράω περιέχουν το λουλούδι αυτό. Θυμάμαι επίσης, μια ιδιόμορφη μυρωδιά σαν υγρασία από φύκια στην ατμόσφαιρα που ερχόταν από την θάλασσα,  και το άρωμα των χιλιόφυλλων τριαντάφυλλων του κήπου που χρησιμοποιούσε η γιαγιά μου για τις ξακουστές της μαρμελάδες. Τα τριαντάφυλλα αυτά τα ξαναβρήκα πολλά χρόνια αργότερα στην Γαλλία, στη περιοχή της Grasse. Εκεί, ανθίζουν κάθε Μάϊο  και   χρησιμοποιούνται σε πολλά από τα  ωραιότερα αρώματα στον κόσμο

-Πώς βιώσατε τις πολιτικές αλλαγές και το κλίμα πριν την αποχώρηση των ξένων κοινοτήτων;

–Από πολύ νέοι γνωρίζαμε πως ζούσαμε σε μια ξένη χώρα γιατί έπρεπε να τελειώσουμε το δημοτικό στα αραβικά σε όποιο σχολείο και αν πηγαίναμε. Επίσης βλέπαμε τις αλλαγές γύρω μας, τους φίλους μας που έφευγαν την ιδία την οικογένεια μας, που ήδη μέλη της ζούσαν στο εξωτερικό αλλά κυρίως το καταλαβαίναμε από τις από τις εθνικοποιήσεις,  που λάβαιναν  χώρα  όχι   μόνο    για τους  ξένους αλλά και τους  Αιγυπτίους.  Αυτό το τελευταίο μας έδειχνε ότι ο χρόνος μας τελείωνε.

Μετάβαση στην Ελλάδα

-Πότε και πώς έγινε το ταξίδι επιστροφής προς την Ελλάδα;

-Στην Αθήνα ήλθα πρώτη με τις αδελφές της μητέρας μου και ακολούθησαν και οι γονείς και ο αδελφός μου, νομίζω δύο χρόνια αργότερα. Ήταν η εποχή του “μεγάλου φευγιού” και πολλοί Έλληνες της Αιγύπτου, καθώς ήταν πολύγλωσσοι ασχολήθηκαν, μόλις ήρθαν, με ξενοδοχεία και τουρισμό.

Αν με ρωτάτε τι πήρα μαζί μου… Τι να πρωτοπάρεις όταν φεύγεις από τον τόπο που γεννήθηκες, αντικείμενα, φωτογραφίες;  Πόσα  από τα αγαπημένα σου βιβλία πώς χωράει ένα σπίτι σε ένα άλλο που σίγουρα θα είναι μικρότερο; Παίρνεις κυρίως κάτι που ελπίζεις ότι δεν θα χάσεις ποτέ. Τις αναμνήσεις σου.

-Υπήρξε έντονο το αίσθημα απώλειας ή περισσότερο υπήρξε προσμονή για επιστροφή στην πατρίδα;

-Τώρα πια δεν θυμάμαι… Απώλειας σίγουρα, προσμονή ίσως, αλλά κυρίως φόβος για την χώρα που θα ζήσεις και που λίγο γνωρίζεις.

-Πώς σας υποδέχτηκε η Ελλάδα τότε; Υπήρξαν δυσκολίες;

-Όχι, δεν είχα καμία δυσκολία, ήμουν βέβαια ξένη σε μια πόλη γνωστή μόνο από τις διακοπές μου και είναι διαφορετικό όταν έρχεσαι να ζήσεις εκεί, χωρίς γνωριμίες ή φίλους. Ευτυχώς η προγιαγιά μου, η Ελένη Γιωργαντή ήταν  Αθηναία και υπήρχε η οικογένεια της, που  με βοήθησε   να εγκλιματιστώ

Η παλιά Αθήνα των πρώτων χρόνων

Τότε, η Παπαδιαμαντοπούλου ήταν ένα ήσυχος δρόμος που περνούσε ένα ποταμάκι με μια μικρή γέφυρα

-Ποια ήταν η πρώτη εικόνα που έχετε από την Αθήνα;

-Ενδιαφέρουσα, όμορφη, πολύ ζωντανή, γεμάτη νέες εικόνες, αλλά ξένη. Αισθανόμουν αρκετούς μήνες σαν περαστική τουρίστρια. Μου πήρε κάποιο χρόνο να συνηθίσω.

-Πού  εγκατασταθήκατε και πώς ήταν η γειτονιά εκείνη την εποχή;

-Το σπίτι που έμεινα με τους παππούδες μου ήταν στην Κυψέλη. Δεν θυμάμαι πολλά από την εποχή εκείνη. Όταν ήλθαν οι γονείς μου μείναμε στα Ιλίσια, κοντά στο  Χίλτον. Τότε, στην Παπαδιαμαντοπούλου, που ήταν ένα ήσυχος δρόμος, περνούσε ένα ποταμάκι με μια μικρή γέφυρα. Σήμερα θα πρέπει να δείξω την φωτογραφία για να με πιστέψουν.

-Εργαστήκατε στο χώρο των δημοσίων σχέσεων και συγκεκριμένα στις δημόσιες σχέσεις του ξενοδοχείου Hilton: πώς ήταν το κοινωνικό και κοσμικό κλίμα της Αθήνας τότε;

-Δύσκολο να απαντήσω… Από ότι θυμάμαι, ο κόσμος διασκέδαζε καλύτερα και περισσότερο. Υπήρχαν συχνά  χοροί του King Gorge και του Χίλτον. Το κέντρο «Η  Αθηναία» ήταν πάντα γεμάτο. Τα μπουζούκια ήταν στην μόδα και υπήρχαν πάρα πολλές ποιοτικές  boites με  γνωστούς καλλιτέχνες.   Μπαρς όπως το 17  ήταν κέντρα συναντήσεως, και η  Αθήνα είχε ακόμα τα ιστορικά καφενεία της,  του «Ζώναρς», του Ορφανίδη,   όπως έχουν ακόμα σήμερα όλες οι  σύγχρονες ευρωπαϊκές  πόλεις και δεν μπορούσες  φυσικά να πας στο Ηρώδειο ατημέλητος.

Θυμάμαι το ξενοδοχείο Χίλτον είχε οργανώσει μια υπέροχη θεματική βραδιά με θέμα το 1800 και οι καλεσμένες ήλθαν με  αυθεντικά ρούχα της εποχής αυτής, που  είχαν παραγγείλει στο εξωτερικό.

Θυμάμαι τον Werner Von Braun,  έναν ήρεμο άνθρωπο που ήταν όμως ο δημιουργός της ατομικής βόμβας,

τους Αμερικανούς και σοβιετικούς αστροναύτες

Θυμάμαι ηθοποιούς παγκοσμίου  κύρους  όπως ο Jeremy Irons, ο Anthony Queen,

ο Jean Paul Belmondo

-Προσωπικότητες, εκδηλώσεις ή στιγμές από εκείνη την περίοδο θυμάστε έντονα;

-Το Χίλτον Αθηνών ήταν το πρώτο διεθνές ξενοδοχείο στην Αθήνα και σηματοδότησε μια νέα εποχή στον τουρισμό της χώρας. Ήταν λοιπόν φυσικό να προσελκύσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον και διεθνείς προσωπικότητες.

Δύσκολο να  θυμηθώ ποια άτομα  μου είχαν κάνει περισσότερη εντύπωση, ήταν τόσα πολλά. Θυμάμαι τον Werner Von Braun,  έναν ήρεμο άνθρωπο που ήταν όμως ο δημιουργός της ατομικής βόμβας, τους Αμερικανούς και σοβιετικούς αστροναύτες.  Θυμάμαι ηθοποιούς παγκοσμίου  κύρους  όπως ο Jeremy Irons (ήταν κούκλος) ο Anthony Queen, ο Jean Paul Belmondo.

Πώς να ξεχάσω την Χ.Κλίντον με την συνοδεία της και τα σκυλιά του FBI;  τον Νουρέγιεφ που κολυμπούσε στην πισίνα μας νωρίς το πρωί; Τον τόσο ευγενικό Ingmar Bergman,  τον John Le Carre που έμεινε  στο ξενοδοχείο με άλλο όνομα γράφοντας το βιβλίο του «Η μικρή Τυμπανίστρια».

Ο Αρ. Ωνάσης και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν τακτικοί στα «Νησιά».  Μάλιστα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής όταν συναντούσε κάποιον από εμάς ρωτούσε πάντα για το ξενοδοχείο και τα θέματά και τισςεκδηλώσεισ του.

Για τις τόσες πολλές εκδηλώσεις που οργανώσαμε να αναφέρω ενδεικτικά την θεατρική παράσταση για την οποία το ξενοδοχείο κατασκεύασε ολόκληρη θεατρική σκηνή  για να μπορέσει να φέρει έργο με ηθοποιούς από το west end του Λονδίνο. Την  φωτογραφική έκθεση  «Φως  Ελληνικό» που παρουσιάσαμε στα Χίλτον Λονδίνου και  Βρυξελλών. Στο Λονδίνο, με την βοήθεια του τότε Δημάρχου του Μετσόβου, ήλθαν μαζί μας και Μετσοβίτισσες νοικοκυρές που μαγείρεψαν τις  πίτες τους. Είχε τέτοια επιτυχία που μου ζήτησαν από το  BBC να καλύψουν το event.

Τέλος,  θυμάμαι το βιβλίο που έγραψα για τα 25 χρόνια του ξενοδοχείου που μοιράσαμε στους πολυάριθμους καλεσμένους στην αίθουσα Τερψιχόρη  που είχαμε μετατρέψει σε δάσος με δέντρα που φέρανε από την Ολλανδία.

Έτσι, να υπάρχει  κάτι που να θυμίζει τις τόσες προσπάθειες τόσων πολλών ανθρώπων που δούλεψαν στο ξενοδοχείο

Δεν ξεχνώ και το γραφείο μου, κυριολεκτικά κέντρο συναντήσεων. Εκεί γνώρισα  πολλούς νέους δημοσιογράφους που έκαναν αργότερα μεγάλες καριέρες στην δημοσιογραφία και την πολιτική.

Όμως, όλα αυτά τώρα  είναι άλλη μια σελίδα  στην ιστορία της Αθήνας, και κάποια στιγμή μπορούν να γίνουν και βιβλίο. Το καταπληκτικό κτίριο της Βασιλίσσης Σοφίας, για το  οποίο έχουν γράψει τα μεγαλύτερα αρχιτεκτονικά  περιοδικά στον κόσμο  άνοιξε πριν λίγες ημέρες  σαν Conrad  Athens The Ilisian, και άρχισε  να γράφει   την δική του λαμπρή ιστορία   με τις  τόσες του  σπουδαίες καινοτομίες που βλέπουμε  ακριβώς όπως το Χίλτον της Αθήνας είχε κάνει στην εποχή του.

Ο Αριστοτέλης Ωνάσης και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής,

τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν τακτικοί στα «Νησιά»

Μνήμη & ταυτότητα

-Νιώθετε περισσότερο Αιγυπτιώτισσα ή Ελληνίδα;

-Νοιώθω πολίτης του κόσμου, πάντα ένοιωθα έτσι. Είμαι  4^η γενιά Ελληνίδα από την Αίγυπτο. Μορφώθηκα  σε ξένο σχολείο γιατί ήταν οικογενειακή παράδοση,  Έκανα  ελληνικά στο σπίτι και έδινα εξετάσεις κάθε χρόνο για να τελειώσω  και το ελληνικό γυμνάσιο,  (δυνατότητα που είχε  καθιερώσει το Κολλέγιο της  Μανσούρας  για τα παιδιά  που πήγαιναν  σε ορισμένα ξένα σχολεία αλλά ήθελαν  να μάθουν καλά ελληνικά ).

Μεγάλωσα σε μια απόλυτα Ελληνική οικογένεια και  είχα και   πολλές φίλες από άλλες εθνικότητες. Στην οικογένεια μου, τα αδέλφια της μητέρας μου παντρεύτηκαν ξένους. Όλοι όμως έμαθαν ελληνικά, ήταν πάντα μαζί μας στις   γιορτές και λάτρευαν την Νόνα μου και τα φαγητά της. Τα παιδιά τους μιλούν και γράφουν  ελληνικά σαν κι εμένα και κάθε καλοκαίρι έρχονται όλοι εδώ στην Ελλάδα στα σπίτια τους.

-Τι κρατήσατε από την κουλτούρα της Αιγύπτου στην καθημερινή σας ζωή;

-Πρώτο και καλύτερο  σας γνωρίζω ότι νοιώθω άνετα με Έλληνες, όσο και με  ξένους και αυτό με βοήθησε στην δουλειά μου στο ξενοδοχείο όταν  ξεκίνησα.  Επίσης, η  ευγένεια  στους τρόπους στην  Αίγυπτο, δεν ήταν επιλογή. Ήταν τρόπος ζωής  που μαθαίναμε από πολύ μικροί και  αυτό σε  ακολουθεί πάντα όπου κι αν πας.

-Υπάρχει μια ιστορία που δεν έχετε πει αλλά θεωρείτε σημαντική;

-Σημαντική δεν ξέρω, ενδιαφέρουσα ίσως.

Η μονοκατοικία που γεννήθηκα πουλήθηκε όταν ήμουν πολύ μικρή για να γίνει μεγάλη πολυκατοικία. Όταν γκρέμισαν το σπίτι ανακάλυψαν κάτω από τον κήπο  μια υπόγεια αρχαία  πόλη που ονόμασαν, αν δεν κάνω λάθος,  « Τα μπάνια της  Κλεοπάτρας». Μου το είπαν  συγγενείς που πήγαν  μετά από χρόνια την Αλεξάνδρεια  και  επισκέφθηκαν τον χώρο αυτόν και άκουσαν τον οδηγό να λέει την ιστορία  την ιστορία του σπιτιού. Στη φωτογραφία του σπιτιού, το τόσο δα κοριτσάκι στο μπαλκόνι είμαι εγώ.

– Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γνωρίζουν οι νεότεροι για τον Ελληνισμό της Αιγύπτου;

– Πρέπει να ακούν τις ιστορίες των οικογενειών τους, ιστορίες που μιλούν για αιγυπτιακές πόλεις και χωριά με δύσκολα ονόματα, όπως το Καφρ ελ Ζαγιάτ και η Μεχάλλα, κέντρα παραγωγής βαμβακιού που διέθεταν, ωστόσο, ελληνικά σχολεία και εκκλησίες. Να θυμούνται ότι οι Έλληνες εργάστηκαν σκληρά και με επιμονή, επί ολόκληρες γενιές, ώστε το αιγυπτιακό βαμβάκι να γίνει το καλύτερο στον κόσμο. Παράλληλα, δραστηριοποιήθηκαν και σε πολλούς άλλους τομείς, όπως τα καπνά, η παραγωγή τσιγάρων και οι τράπεζες, συμβάλλοντας στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Αιγύπτου και στη βελτίωση της ζωής των κατοίκων της. Αυτό είναι κάτι που ελάχιστοι άλλοι λαοί πέτυχαν σε χώρες της Μέσης Ανατολής.

HILTON 

Who is who

Η Έλλη Οικονομοπούλου-Χατζιώτη είναι μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες του Αιγυπτιώτικου Ελληνισμού στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και προερχόταν από οικογένεια Ελλήνων που δραστηριοποιούνταν στον τομέα του βαμβακιού. Ήρθε στην Ελλάδα το 1962, κατά την περίοδο των μεγάλων αλλαγών που επέφερε το καθεστώς του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, όταν πολλοί Αιγυπτιώτες εγκατέλειψαν τη χώρα.

Το 1963 προσλήφθηκε λίγο πριν από τα εγκαίνια του ιστορικού Hilton Athens. Εκεί εργάστηκε ως Διευθύντρια στο Hilton της Αθήνας, Κέρκυράς, και υπεύθυνη προβολής του Hilton Ρόδου επί 36 χρόνια και εξελίχθηκε στη θρυλική διευθύντρια Δημοσίων Σχέσεων του ξενοδοχείου, υποδεχόμενη αρχηγούς κρατών, καλλιτέχνες, επιχειρηματίες και προσωπικότητες από όλο τον κόσμο. Ήταν γνωστή για την άνεσή της στις ξένες γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και αραβικά) και για τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της.

Μετά την αποχώρησή της από το Hilton, ίδρυσε δική της εταιρεία δημοσίων σχέσεων και συνεργάστηκε με διεθνείς οίκους πολυτελείας, όπως η Cartier, η Chanel, η Yves Saint Laurent Beauty και πολύ άλλοι.