Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Τι συμβαίνει όταν η ανθρώπινη βούληση έρχεται αντιμέτωπη με τους νόμους της φύσης; Πού τελειώνει η ανάγκη του ανθρώπου να κυριαρχεί στον κόσμο και πού αρχίζει η δική του αδυναμία να κατανοήσει τη θέση του μέσα σε αυτόν;
Ο ζωγράφος Αδριανός Σωτήρης επιχειρεί να προσεγγίσει αυτά τα διαχρονικά ερωτήματα μέσα από τη νέα εικαστική του ενότητα, «Will and Nature» (After Schopenhauer), την όγδοη ατομική του έκθεση, που παρουσιάζεται στην γκαλερί Contemporary Athens, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Λουίζας Καραπιδάκη.
Με αφετηρία τη φιλοσοφία του Άρθουρ Σοπενάουερ, ο Αδριανός δημιουργεί έναν κόσμο όπου το πραγματικό συνομιλεί με το φαντασιακό, η ανθρώπινη σάρκα μετασχηματίζεται και η φύση αποκαλύπτει τις πολλαπλές, συχνά αντιφατικές, όψεις της. Με υπερρεαλιστική γραφή, εντυπωσιακή τεχνική ακρίβεια και έντονο συμβολισμό, οι συνθέσεις του ανατρέπουν την οικεία εικόνα των πραγμάτων και μας καλούν να κοιτάξουμε πέρα από την επιφάνειά τους. Το σώμα, η τροφή, τα ζώα, η τεχνολογία, η φθορά και η αναγέννηση γίνονται στοιχεία ενός διαρκούς διαλόγου για την ανθρώπινη ύπαρξη και τη σχέση μας με το περιβάλλον.
Στη ζωγραφική του, τίποτα δεν παραμένει οριστικό. Οι μορφές διαλύονται και επανασυντίθενται, τα αντικείμενα αποκτούν νέες σημασίες και η καταστροφή συνυπάρχει με την πιθανότητα μιας νέας αρχής. Η βούληση δεν εμφανίζεται ως μια ανεξάντλητη δύναμη κυριαρχίας, αλλά ως μια βαθύτερη, συχνά ανεξέλεγκτη, ορμή που καθορίζει την ύπαρξη. Και η φύση, άλλοτε εύθραυστη και άλλοτε πανίσχυρη, υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν βρίσκεται έξω από τους κύκλους της, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τους.
Στη συζήτησή μας με τον Αδριανό Σωτήρη, αναζητούμε τις αφετηρίες αυτής της ιδιαίτερης εικαστικής γλώσσας, τη βαθιά επιρροή της φιλοσοφίας του Σοπενάουερ στη δημιουργική του σκέψη και τον τρόπο με τον οποίο η ζωγραφική μπορεί να μετατρέψει τις πιο σύνθετες υπαρξιακές αγωνίες σε εικόνες. Μια συζήτηση για τη βούληση, τα ένστικτα, την ευθύνη του ανθρώπου απέναντι στη φύση και εκείνη τη λεπτή, αβέβαιη γραμμή που χωρίζει τη δημιουργία από την καταστροφή.
–Ανδριανέ, ο τίτλος «Will and Nature» παραπέμπει ευθέως στον Σοπενάουερ. Πότε και πώς συναντήθηκε η δική σας ζωγραφική με τη σκέψη του και τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε περισσότερο στη φιλοσοφία του;
-Το «the will» παραπέμπει άμεσα στον Σοπενάουερ. Το σημαντικότερο για εμένα στη σκέψη του είναι ότι αποτελεί ίσως τον μόνο φιλόσοφο που έχει ασχοληθεί τόσο ουσιαστικά με το τι είναι ο θάνατος. Θεωρώ πως έκανε μια καίρια προσέγγιση του καντιανού «the thing in itself» (το πράγμα καθ’ εαυτό), το οποίο και ονόμασε «the will».
Η βούληση (the will) του Σοπενάουερ είναι, για παράδειγμα, αυτό που σε ωθεί όταν πράττεις κάτι και εκ των υστέρων λες: «Δεν ξέρω γιατί το έκανα!». Είναι η ερωτική έλξη που νιώθεις απέναντι στο άλλο φύλο, είναι η ανάγκη να τραφείς, να κυνηγήσεις, να κυριαρχήσεις στο περιβάλλον σου. Είναι τα έντομα που έλκονται τυφλά από την ηλεκτρική λάμπα ή που στοιβάζονται σε ίσες αποστάσεις κοντά σε καλώδια ρεύματος πριν πεθάνουν. Είναι η συλλογική συμπεριφορά —όπως στις μέλισσες που όταν απειληθούν γίνονται ένα νέο ενιαίο σχήμα— ή τα ζώα που στοιβάζονται συγχρονισμένα στην ίδια θέση προς τον ήλιο. Είναι ακόμη και το λουλούδι που κάμπτεται γύρω από ένα τραπέζι αναζητώντας το φως.
–Στον Σοπενάουερ η «βούληση» είναι μια βαθιά, σχεδόν τυφλή δύναμη που κινεί την ύπαρξη. Πώς μεταφράζεται αυτή η φιλοσοφική έννοια σε εικόνα; Μπορεί η ζωγραφική να αποδώσει κάτι τόσο άυλο όσο η βούληση;
-Εν μέρει μπορεί να απεικονίσει την εσωτερικότητα, αλλά και τα ένστικτα και τις ανάγκες που οδηγούν το σώμα. Πολλές φορές το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι μια προσέγγιση, με την ελπίδα να την πάρουν και να τη συνεχίσουν οι επόμενοι.
Ένα παλαιότερο παράδειγμα είναι το έργο μου «Αυτοπροσωπογραφία με κλειστό μάτι». Στη σημερινή μου δουλειά, θα έλεγα ότι τα έργα «Το Ψάρι και το Καλώδιο» και «Τα πάντα ρεί» αποτελούν πολύ άμεσες προσεγγίσεις αυτής της δύναμης. Σε ένα πιο συμβολικό επίπεδο, το «The Thing in Itself», το «Γυμνό και αυτοπροσωπογραφία με τσιγάρο», αλλά και το «Η ζωή, ο θάνατος και το κερί», κινούνται όλα γύρω από το ίδιο ακριβώς ζήτημα.
-Το ανθρώπινο σώμα στα έργα σας δεν εμφανίζεται ως μια ολοκληρωμένη, αρμονική μορφή. Θραύεται, μετασχηματίζεται, συνδέεται με ζώα, φυτά, αντικείμενα και αρχιτεκτονικές. Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η αποδόμηση του σώματος;
-Αυτό ακριβώς εκφράζει το the thing in itself — το πράγμα καθ’ εαυτό. Όλες οι μορφές ζωής μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά και οι περισσότερες είναι αλληλοεξαρτώμενες· είναι αυτό που ονομάζουμε ισορροπία της φύσης.
Άλλες φορές, αυτός ο μετασχηματισμός είναι μια συνειδητή προσπάθεια να σπάσω τη συμμετρία. Ένα μέρος αυτού του προβληματισμού το πραγματεύομαι και στο διδακτορικό μου, το οποίο εστιάζει στη γεωμετρία, τη συμμετρία και τη χρυσή τομή στην τέχνη, κυρίως κατά την Αναγέννηση. Για παράδειγμα, το έργο «Σταύρωση» (2026) είναι σχεδόν αποκλειστικά συμμετρικό και, η αλήθεια είναι, αρέσει σε όλους. Η ομορφιά —το ελκυστικό σώμα, το αρμονικό πρόσωπο, το κούρεμα, ακόμα και η κορνίζα σε έναν πίνακα— βασίζεται παραδοσιακά στη συμμετρία.
Στη φύση, όμως, ό,τι εκλαμβάνουμε ως συμμετρικό δεν διαθέτει ποτέ τέλεια γεωμετρία. Τίποτα δεν είναι απόλυτα συμμετρικό· μας φαίνεται έτσι μόνο μέχρι το όριο που εξυπηρετεί τη βιολογική λειτουργία — για να επιλέξει, ας πούμε, ένα ζώο το ταίρι του ή έναν καρπό. Αναρωτιέμαι, λοιπόν: γιατί μια μορφή ζωής να μην είναι τελείως διαφορετική, απρόβλεπτη και ασύμμετρη;
-Η επιμελήτρια Λουΐζα Καραπιδάκη μιλά για έναν κόσμο «σε διαρκή γένεση», όπου κάθε μορφή φέρει μέσα της το ίχνος της διάλυσής της. Εσείς βλέπετε περισσότερο την καταστροφή ή την αναγέννηση μέσα στα έργα σας;
-Θα έλεγα ότι το πραγματικό ζητούμενο είναι ο ίδιος ο κύκλος της ζωής. Εξάλλου, ο τελικός αποδέκτης είναι η προσωπική υποκειμενική κατανόηση του κάθε θεατή ξεχωριστά, και πιστεύω πως ο καθένας θα διαβάσει τα έργα με τον δικό του, μοναδικό τρόπο.
–Στη δουλειά σας συνυπάρχουν με μεγάλη ακρίβεια στοιχεία που κανονικά δεν θα συναντούσαμε ποτέ στον ίδιο χώρο. Η τεχνική σας είναι εξαιρετικά ρεαλιστική, ενώ το αποτέλεσμα βαθιά υπερρεαλιστικό. Πώς δημιουργείται αυτή η συνθήκη και γιατί επιλέγετε την ακρίβεια του ρεαλισμού για να μιλήσετε για κάτι τόσο αμφίσημο και ονειρικό;
-Όπως έλεγε και ο Τσαρούχης, δεν με ενδιαφέρει μια «τσιγκούνικη» ζωγραφική. Αγαπώ τη ζωγραφική, θαυμάζω τη σχεδιαστική ικανότητα και δεν θέλω να απομακρυνθώ από αυτήν. Εξάλλου, το ζητούμενο για μένα είναι να προσεγγίσω το άγνωστο μέσα από το γνωστό.
Ο Καντ υποστήριζε ότι η λογοτεχνία είναι ανώτερη τέχνη από τη ζωγραφική, επειδή μέσα από τις λέξεις μπορείς να πλάσεις πρωτόγνωρες έννοιες και συνθέσεις που ξεπερνούν τον τρόπο που συνθέτουμε με εικόνες. Αυτό ειπώθηκε 2 αιώνες πριν. Γενικά κάποια στερεότυπα όπως αυτό ή το πλατωνικό λεγόμενο ότι η τέχνη είναι μιμητική για την κατάρριψη του οποίου αποθεώθηκε ο κυβισμός ή ότι οι πλαστικές τέχνες ήταν κατώτερες από τις «ελευθέριες τέχνες» όπως η ποίηση, η ρητορική και η φιλοσοφία) λόγω της σχέση των καλλιτεχνών με τους απλούς χειρώνακτες (οικοδόμους, ξυλουργούς, τεχνίτες). Εγώ θέλησα να δοκιμάσω ακριβώς αυτό: να συνθέσω πρωτόγνωρους κόσμους χρησιμοποιώντας τη δύναμη της εικόνας.
-Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το υποσυνείδητο και κατά πόσο υπάρχει ένα προσωπικό βίωμα πίσω από αυτή τη σειρά έργων σε σχέση με τη φιλοσοφική αναζήτηση;
-Είναι ορισμένα ερωτήματα που με ακολουθούν από μικρό παιδί: τι είναι η ζωή, τι είναι ο άνθρωπος, γιατί τα πράγματα γύρω μας είναι πλασμένα έτσι όπως είναι. Μετά από πολλά χρόνια κατάφερα να οπτικοποιήσω κάποιες από αυτές τις αναζητήσεις.
Συχνά χρησιμοποιώ εμπειρικά σύμβολα τα οποία συνειδητοποιώ εκ των υστέρων ότι τα είχα πρωτοσυναντήσει υποσυνείδητα· πλέον τα αξιοποιώ ενσυνείδητα. Ανάλογα με τον στόχο μου, μελετώ αυστηρά τη θεματολογία, την ιστορική εικονογραφία και το συμβολικό βάρος των στοιχείων. Παρ’ όλα αυτά, τα περισσότερα έργα ξεκινούν ως αυθόρμητες σκέψεις που αποτυπώθηκαν κάποια στιγμή με ένα μολύβι ή έναν μαρκαδόρο πάνω σε χαρτί.
-Η φύση στα έργα σας δεν είναι απλώς ένα τοπίο. Μοιάζει να αποκτά σχεδόν τη δική της «βούληση». Την αντιμετωπίζετε ως αντίπαλο του ανθρώπου ή ως μια δύναμη με την οποία ο άνθρωπος πρέπει να ξαναβρεί ισορροπία;
-Το έργο «Σταύρωση», όπου ένα δέντρο σταυρώνεται για χάρη του ανθρώπου μέσα σε ένα εν δυνάμει αστικό τοπίο, γεννήθηκε στον ύπνο μου: το είδα ολοκληρωμένο στο όνειρό μου και μόλις ξύπνησα έκανα αμέσως το προσχέδιο. Ο πίνακας της έκθεσης είναι η δεύτερη εκδοχή αυτού του αρχικού σχεδίου (υπάρχει μάλιστα κι ένας ακόμη μεγαλύτερος σε διάσταση).
Δεν θα έλεγα ότι συνδέεται στενά με τη βούληση, καθώς η βούληση είναι πανταχού παρούσα — είναι η κινητήρια δύναμη όλων των όντων, αυτό που σε κάνει να λες «δεν ξέρω γιατί το έκανα». Η «Σταύρωση» λειτουργεί πρωτίστως ως αλληγορία. Και ναι, υπό μία έννοια, η τυφλή βούληση είναι αντίπαλος της ισορροπίας: είναι το πρωτόγονο στοιχείο που μας καθιστά έρμαια των ενστίκτων μας.
-Και πού βρίσκεται η τεχνολογία μέσα σε αυτή τη σχέση ανθρώπου και φύσης; Είναι για εσάς εργαλείο, απειλή ή η φυσική συνέχεια της ανθρώπινης βούλησης;
-Η τεχνολογία αποτελεί προέκταση του ανθρώπου· είναι αποκύημα της ίδιας της δομής της σκέψης μας, είναι καθαρά μαθηματικά.
Νομίζω ότι το κυρίαρχο ερώτημα της εποχής μας είναι το ποια είναι η «σοπεναουερική βούληση» της τεχνητής νοημοσύνης — τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή τη νέα οντότητα. Αυτό ακριβώς διερευνώ και σε ορισμένα έργα μου, όπως «Το Ψάρι και το Καλώδιο»: τι συνιστά, εν τέλει, νόηση και σκέψη.
-Ποιο έργο της έκθεσης αισθάνεστε ότι συμπυκνώνει περισσότερο τη σκέψη σας για τη «βούληση και τη φύση» και γιατί;
-Δεν θα μπορούσα να ξεχωρίσω μόνο ένα. Για την έννοια της «βούλησης» θα επέλεγα δύο: «Το Ψάρι και το Καλώδιο» και το «Τα πάντα ρεί». Για την έννοια της «φύσης», θεωρώ πως η «Σταύρωση» συμπυκνώνει απόλυτα αυτή τη σχέση.
-Αν ο θεατής φύγει από την έκθεση έχοντας κρατήσει μόνο μία σκέψη ή ένα ερώτημα, ποιο θα θέλατε να είναι αυτό;
-Επειδή πέρα από τις θεωρητικές και φιλοσοφικές μου αναζητήσεις αυτό που πρωτίστως υπηρετώ είναι η καθαρή ζωγραφική, θα ήθελα το ερώτημα να είναι: «Τι είναι Τέχνη;» και «Ποιος είναι ο ρόλος της ζωγραφικής στις μέρες μας;».
–Μετά από οκτώ ατομικές εκθέσεις, τι έχει αλλάξει στον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο και τι παραμένει ακριβώς το ίδιο μέσα στη ζωγραφική σας;
-Μπορώ να πω πως, με το πέρασμα των χρόνων, η γραφή μου γίνεται πιο συμβολική. Όσο ανακαλύπτω βαθύτερα τον εαυτό μου και τον κόσμο γύρω μου, τόσο η ζωγραφική διαπλέκεται αναπόσπαστα με αυτή τη διαδρομή.
Η ζωγραφική μου κι εγώ εξελισσόμαστε παράλληλα. Αυτός είναι άλλωστε και ένας βασικός λόγος για τον οποίο θα επιθυμούσα όλο και περισσότεροι άνθρωποι να έρχονται σε ουσιαστική επαφή με την Τέχνη και τη δική τους δημιουργική δύναμη. Πιο συνειδητοποιημένος πλέον, αντιλαμβάνομαι ότι ζωγραφίζω τόσο για να εξελιχθώ ως άνθρωπος όσο και για να επικοινωνήσω ουσιαστικά με τους συνανθρώπους μου. Γι’ αυτό και μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι σε αυτή την έκθεση εκτίθεμαι κυριολεκτικά και μεταφορικά!
Αδριανός Σωτήρης Instagram, Facebook
Info έκθεσης
Αδριανός Σωτήρης
Διάρκεια Έκθεσης:15.10.2026 – 7.11.2026 | Εγκαίνια: 15 Οκτωβρίου 2026 (19:00)
Γκαλερί Contemporary Athens
Νεοφύτου Βάμβα 5, Κολωνάκι, Αθήνα
