Η ιστορία μοιάζει βγαλμένη από μυθιστόρημα, κι όμως είναι απολύτως αληθινή. Ο Χαν φαν Μέεγκερεν, ένας αποτυχημένος –κατά πολλούς– ζωγράφος της εποχής του, κατάφερε να ξεγελάσει ολόκληρο τον κόσμο της τέχνης, δημιουργώντας «χαμένα» έργα του Γιοχάνες Βερμέερ.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Βερμέερ θεωρούνταν ήδη ένας από τους πιο μυστηριώδεις και σπάνιους ζωγράφους της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής. Τα έργα του ήταν λίγα, και κάθε νέα «ανακάλυψη» προκαλούσε ενθουσιασμό. Ο Μέεγκερεν το γνώριζε καλά – και είδε την ευκαιρία.
Μελετώντας εξαντλητικά την τεχνική, τα χρώματα και τη θεματολογία του Βερμέερ, άρχισε να δημιουργεί πίνακες που δεν ήταν απλώς αντίγραφα, αλλά νέα έργα στο ύφος του. Χρησιμοποίησε παλιούς καμβάδες, παραδοσιακές χρωστικές και ακόμη και χημικές μεθόδους για να «γεράσει» τα έργα του, ώστε να φαίνονται αυθεντικά.
Το πιο εντυπωσιακό; Οι ειδικοί πείστηκαν. Ένας από τους πιο γνωστούς πίνακές του, ο «Χριστός και οι Μαθητές στο Εμμαούς», θεωρήθηκε αριστούργημα του Βερμέερ και εκτέθηκε με τιμές σε μεγάλα μουσεία.
Η απάτη του, όμως, πήρε δραματική τροπή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα από τα «Βερμέερ» του πουλήθηκε στον Χέρμαν Γκέρινγκ, κορυφαίο στέλεχος του ναζιστικού καθεστώτος. Μετά τον πόλεμο, ο Μέεγκερεν κατηγορήθηκε για συνεργασία με τον εχθρό, καθώς φαινόταν ότι είχε πουλήσει εθνικό θησαυρό στους Ναζί.
Τότε ήρθε η ανατροπή.
Για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ομολόγησε ότι το έργο δεν ήταν αυθεντικός Βερμέερ – ήταν δικό του. Στην αρχή κανείς δεν τον πίστεψε. Έτσι, αναγκάστηκε να ζωγραφίσει έναν ακόμη πίνακα μπροστά σε ειδικούς, αποδεικνύοντας την απάτη του.
Αντί να καταδικαστεί ως προδότης, τελικά κρίθηκε ένοχος για πλαστογραφία. Παράδοξα, η ομολογία του τον μετέτρεψε από εγκληματία σε κάτι σαν λαϊκό ήρωα: τον άνθρωπο που ξεγέλασε την ελίτ της τέχνης και ακόμη και τους Ναζί.
Η ιστορία του Χαν φαν Μέεγκερεν θέτει ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο:
τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο τέχνης πολύτιμο;
Η υπογραφή του δημιουργού ή η ίδια η αισθητική εμπειρία;
Και ίσως το πιο ειρωνικό στοιχείο: τα έργα του, που κάποτε θεωρήθηκαν αριστουργήματα του Βερμέερ, σήμερα εκτιμώνται ως… αυθεντικά έργα ενός από τους πιο διάσημους πλαστογράφους στην ιστορία της τέχνης.
