Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Ο Νίκος Κανόγλου, μέσα από την έκθεση «Η Απουσία του Παρόντος», μας καλεί να εξερευνήσουμε έναν κόσμο όπου ο χρόνος και η μνήμη αφήνουν τα ίχνη τους πάνω στην ύλη. Τα έργα του δεν αναπαριστούν απλώς το τοπίο ή την αφήγηση· χαρτογραφούν την ενέργεια που παραμένει μέσα στον χώρο, τις μορφές που αποτυπώθηκαν και σιγά σιγά διαλύονται, και την αίσθηση ενός παρόντος που εμφανίζεται μόνο μέσω της απουσίας του.

Με έμφαση στο σχέδιο, τη μονοχρωμία και τη στρωματοποίηση υλικών όπως γραφίτης, σινική μελάνη και ορυκτές σκόνες, η δουλειά του Κανόγλου δημιουργεί ένα πεδίο όπου η μορφή δεν κυριαρχεί αλλά συνυπάρχει με το κενό, η αφήγηση δεν επιβάλλεται αλλά υποβόσκει, και η θέαση γίνεται πράξη συλλογισμού και σιωπής. Εδώ, η ελληνική παράδοση συναντά αρχετυπικές μορφές και μυθολογικά μοτίβα, μετασχηματίζοντας την πολιτισμική μνήμη σε προσωπικό μυθολογικό πεδίο.

Η έκθεση προτείνει μια διαφορετική εμπειρία. Το βλέμμα δεν καλείται να κατακτήσει την εικόνα, αλλά να παραμείνει μαζί της, να ακούσει τον ψίθυρο του χρόνου και να αναγνωρίσει το αποτύπωμα της μνήμης σε κάθε γραμμή, σκιά και ύλη. Είναι μια πρόσκληση να σταθούμε μπροστά στο έργο όχι με βεβαιότητα, αλλά με την προθυμία να αφουγκραστούμε την σιωπηλή του αφήγηση.

-Νίκο, ο τίτλος «Η Απουσία του Παρόντος» παραπέμπει σε ταξινόμηση, μνήμη και προσανατολισμό. Τι ακριβώς χαρτογραφείς μέσα από αυτή τη νέα ενότητα έργων; Είναι γεωγραφίες τόπων ή εσωτερικά τοπία;

-Θα έλεγα πως πρόκειται για χαρτογράφηση ίχνους και όχι τόπου. Η αφετηρία βρίσκεται σε πραγματικές γεωγραφίες, στην Αρκαδία, σε χώρους που έφεραν ιστορικό βάρος, σε κελύφη που διατηρούσαν μνήμες. Ωστόσο, αυτό που τελικά αποτυπώνεται δεν είναι το τοπίο αλλά η απομένουσα ενέργειά του.

Με ενδιέφερε να μεταφέρω θραύσματα, επιχρίσματα, ίχνη φθοράς, σαν να αποσπώ μνήμη από το σώμα του χώρου. Έτσι τα έργα λειτουργούν ως εσωτερικά τοπία, επιφάνειες όπου έχει κατακαθίσει ο χρόνος και όπου το παρόν εμφανίζεται μόνο μέσα από την απουσία του.

-Οι σπουδές σου στο design και την αρχιτεκτονική φαίνεται να προσδίδουν στο έργο σου μια αυστηρή δομή. Πώς συνδιαλέγεται αυτή η πειθαρχία με το πιο αφηγηματικό στοιχείο της ζωγραφικής σου;

-Το design μου δίδαξε την ευθύνη της δομής. Ακόμη και όταν ένα έργο μοιάζει αφηγηματικό, στηρίζεται σε ένα αυστηρό σύστημα οργάνωσης επιφανειών, τόνων και υλικών. Με ενδιαφέρει το σχέδιο ως πρόγραμμα, όχι ως προσχέδιο. Η αφήγηση δεν εξελίσσεται λογοτεχνικά αλλά χωρικά. Οι μορφές δεν περιγράφουν ιστορίες· κατοικούν μέσα σε ένα κατασκευασμένο πεδίο μνήμης.

-Τα ταξίδια σου αποτελούν σταθερή πηγή έμπνευσης. Τι κρατάς από έναν τόπο;

-Κρατώ κυρίως τη σιωπή του. Τα μουσεία, τις φθορές των επιφανειών, τη σκιά των έργων. Έχω νιώσει βαθιά συγγένεια, για παράδειγμα, με τη Φλάνδρα, όχι μόνο για τη ζωγραφική της αλλά για την ανθρώπινη ένταση που φέρει. Ταξιδεύω σχεδόν σπουδαστικά, παρατηρώντας την υλικότητα της τέχνης. Δεν επιστρέφω με εικόνες αλλά με βάρος μνήμης, που αργότερα μετασχηματίζεται σε ύλη.

–Ελληνική παράδοση και ξένες λαογραφίες. Πολιτισμική σύνθεση ή προσωπικός μύθος;

-Θα το ονόμαζα προσωπικό μυθολογικό πεδίο. Με ενδιαφέρουν οι αρχετυπικές μορφές – ο Πάνας, η Κερυνίτις Έλαφος, τα διονυσιακά συμπλέγματα – όχι ως λαογραφικές αναπαραστάσεις αλλά ως δομές μνήμης που επιβιώνουν στον χρόνο.

Όταν διαφορετικοί πολιτισμοί συναντώνται σε κοινά σύμβολα, τότε αγγίζουν κάτι βαθύτερο από την παράδοση, μια συλλογική ανθρώπινη συνείδηση.

-Ως ιδρυτικό μέλος της ομάδας «Ξύλινος Ιππέας», πώς αντιλαμβάνεσαι τη συλλογικότητα στην τέχνη;

-Ως πεδίο συνάντησης σκέψης και πράξης. Η ομάδα δεν είναι απλώς επιμελητικός μηχανισμός αλλά συλλογικό σώμα που επανατοποθετεί τη θέση του καλλιτέχνη μέσα στον δημόσιο χώρο. Η συλλογικότητα είναι διάλογος, αλλά και πρόκληση, γιατί σε αναγκάζει να δοκιμάζεις διαρκώς την ατομική σου φωνή μέσα σε ένα ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο.

-Στα έργα σου υπάρχει η αίσθηση μιας σιωπηλής αφήγησης. Σε ενδιαφέρει η ιστορία που θα «διαβάσει» ο θεατής;

Δεν επιδιώκω συγκεκριμένη ανάγνωση. Η μεγαλύτερη μου ελπίδα είναι ο θεατής να σταθεί απέναντι στο έργο χωρίς ερμηνευτική βεβαιότητα. Αν υπάρξει αφήγηση, θα γεννηθεί μέσα του. Αυτό που ζητώ είναι μια στιγμή σιωπής, απαλλαγμένη από τη διάθεση εξήγησης.

-Έχεις εκθέσει σε χώρους με ιστορικό φορτίο. Πώς επηρεάζει ο τόπος την πρόσληψη του έργου σου;

Έχω εκθέσει, ναι, όπως στον ιερό χώρο των εκτελέσεων της Μάντρας Μπλόκου της Κοκκινιάς, με την περφόρμανς με τίτλο «Πότε Ξανά Πόλεμος». Ο τόπος λειτουργεί ως ενεργός συνομιλητής. Όταν εργάζεσαι με υλικά που φέρουν μνήμη – αποτοιχίσεις, επιχρίσματα, οργανικές σκόνες – τότε η σχέση με τον χώρο γίνεται σωματική. Δεν προσαρμόζω το έργο σκηνογραφικά· επιτρέπω στον χώρο να εισέλθει μέσα του.

-Η χαρτογράφηση προϋποθέτει σύνορα. Πού τοποθετείς τα όρια στη δική σου εικαστική γλώσσα;

-Τα όρια τίθενται από την αντοχή της ύλης και την ειλικρίνεια της εμπειρίας. Δεν με ενδιαφέρει η υπέρβαση ως εντυπωσιασμός. Αν κάτι δεν έχει βιωματικό βάθος, δεν μπορεί να σταθεί μέσα στο έργο.

-Ζώντας στην Αθήνα, πόσο σε επηρεάζει η σύγχρονη αστική πραγματικότητα;

Υπόγεια. Η φθορά της πόλης, η πυκνότητά της, η ιστορική της στρωμάτωση, λειτουργούν ως ψυχικό υπόστρωμα. Δεν εμφανίζονται εικονογραφικά αλλά ως βάρος μέσα στην ύλη.

– Αν περιέγραφες τη ζωγραφική σου ως χάρτη, ποια θα ήταν τα σημεία αναφοράς;

Μνήμη, ύλη, σκιά, ταυτότητα. Το ταξίδι και η παράδοση λειτουργούν ως διαδρομές που συνδέουν αυτά τα σημεία. Η ζωγραφική μου είναι ένας χάρτης όπου το φως εμφανίζεται μόνο αφού έχει προηγηθεί σκοτάδι.

Who is Who

Ο Νίκος Κανόγλου, γεννημένος στη Μυτιλήνη το 1990, είναι εικαστικός καλλιτέχνης
και ιδρυτικό μέλος της εικαστικής ομάδας Ξύλινος Ιππέας. Η καλλιτεχνική του
δραστηριότητα εστιάζει κυρίως στη ζωγραφική και το σχέδιο, με έργα μεγάλων
διαστάσεων. Η καλλιτεχνική του πρακτική επικεντρώνεται στη φθαρτότητα των υλικών
και στη σχέση μορφής, μνήμης και χρόνου, χρησιμοποιώντας μέσα όπως το χαρτί, το
φυσικό κάμποτο και ιδιαίτερες επιφάνειες. Ο καλλιτέχνης επιλέγει πρώτες ύλες που
παραπέμπουν στη βυζαντινή ζωγραφική και τις τοιχογραφίες, χρησιμοποιώντας
φυσικά, οργανικά χρώματα. Η εικαστική του γλώσσα συνδυάζει την πειθαρχία των
σπουδών του στο design και την αρχιτεκτονική με επιρροές από την ελληνική
παράδοση και τις εμπειρίες των ταξιδιών του. Έχει συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις
στην Ελλάδα, όπως στο Πολεμικό Μουσείο και το Νομισματικό Μουσείο. Έργα του
έχουν παρουσιαστεί και σε ιδιωτικούς χώρους, όπως στο Manna Arcadia-πρώην
Σανατόριο της Άννας Μελά και την Gallery 7 και πολλά ανήκουν σε δημόσιες και
ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Info Έκθεσης

Γκαλερί Κέννεντυ, Ελληνοαμερικανική Ένωση (Μασσαλίας 22, Αθήνα)