Μετά τον Χρήστο Μποκόρο, τον Γιώργο Ρόρρη και τον Στέφανο Δασκαλάκη, που παρουσιάστηκαν με σημαντικές περιοδικές εκθέσεις στην Πινακοθήκη του Μουσείου των Αιγών, η Ειρήνη Κανά έδωσε στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει έναν εικαστικό κόσμο ιδιαίτερης ευαισθησίας, μέσα σε έναν χώρο που ανέδειξε ιδανικά τη δύναμη και την ατμόσφαιρα των έργων της.

Μπορεί άραγε μια γυναικεία μορφή πάνω στον καμβά να μετατρέπεται σε μελωδία; Να γεννά, μέσα από τις αποχρώσεις και τις χρωματικές αρμονίες, την αίσθηση μιας άηχης μουσικής που συνοδεύει το βλέμμα; Στην περίπτωση της Ειρήνης Κανά, η απάντηση μοιάζει αυτονόητη. Τα έργα της δεν λειτουργούν μόνο ως εικόνες· εκπέμπουν ρυθμό, κίνηση και εσωτερικό ήχο, σαν μια σιωπηλή μουσική συμφωνία που αναδύεται μέσα από το χρώμα και το φως.

Έργα που αποδίδουν τη γυναίκα άλλοτε τρυφερή σαν παιδούλα, άλλοτε αισθησιακή με το ερωτικό της πρόσωπο έκδηλο, αλλά ποτέ προκλητικό, αιχμαλωτίζουν το μάτι με τα τολμηρά τους χρώματα, που φτάνουν μέχρι τη σπατάλη, διατηρώντας όμως την εσωτερική τους αρμονία.

Απόφοιτος της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών και μαθήτρια του Τέτση, η Κανά διανύει μια διαδρομή, όπου σαφώς υπάρχουν επιδράσεις από καλλιτεχνικά ρεύματα όπως ο Φωβισμός και ο Εξπρεσιονισμός ή και υπόγειες αναφορές στον Κλιμτ ή τον Σαγκάλ. Άλλωστε μην ξεχνάμε τη φράση του Σεφέρη “είναι πολλών ανθρώπων λόγια τα λόγια μας”, που σημαίνει πως πάντα στην όποια γλώσσα, είτε αυτήν της Ποίησης είτε αυτήν της Ζωγραφικής, οι  ξένες επιδράσεις είναι  συσσωρευμένος πλούτος από τον οποίο ο δημιουργός αντλεί, για να φτάσει στο δικό του προσωπικό ύφος.

Και εδώ, στην Κανά, υπάρχει το προσωπικό ύφος έντονο! Οι γυναίκες ή τα κορίτσια της ανθίζουν μέσα σε κήπους, όπου ένα πουλί ή ερωτιδείς εντείνουν την ονειρική ατμόσφαιρα, οδηγώντας τον αποδέκτη της τέχνης της σε συναισθήματα αισιόδοξα, κόντρα στον ζόφο της εποχής μας.

Στα χθεσινά εγκαίνια το κοινό ήταν  πληροφορημένο, όπως αποδείχτηκε, με άλλους ζωγράφους παρόντες και με δύο συλλέκτες, που πρόσφεραν και έργα της Κανά στην έκθεση, (Καραϊβάτζογλου και Σταματόπουλος).

Η αν. Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Γεωργία Στρατούλη προλόγισε  ξεκινώντας από τη γνωριμία της με τη ζωγράφο και τον ενθουσιασμό που της προκάλεσε αυθόρμητα το έργο της.

“Το έργο της Κανά έρχεται να συνεχίσει έναν διάλογο, εδώ στην Πινακοθήκη του Μουσείου, γύρω από τη γυναικεία παρουσία στην Τέχνη. Τα έργα των Ρόρρη και Δασκαλάκη, που φιλοξενήσαμε πέρυσι, ήταν γυναίκες απτές. Οι γυναίκες της Κανά είναι μαγικές. Γυναίκες ονειρικές, συμβολικές, γυναίκες που μοιάζουν να κινούνται ανάμεσα στη μνήμη, το παραμύθι, τη φύση… Υπάρχουν έργα που κατά έναν παράξενο τρόπο, αντί να τα κοιτάζουμε, μας κοιτάζουν εκείνα.”

Γυναίκες ονειρικές αλλά και γήινες μαζί, πρόσωπα τρυφερά και αινιγματικά, που βρίσκονται τώρα ανάμεσα σε γυναίκες του τότε, με τις οποίες θέλουν να συνδιαλαγούν. Οι γυναίκες της Κανά δεν είναι ιστορικά πρόσωπα, αλλά είναι μορφές διαχρονικές.

Συναίσθημα, ευαισθησία, μυστήριο σε πίνακες που το χρώμα λειτουργεί σχεδόν σαν μουσική. Τα θερμά κόκκινα, τα βαθιά μπλε, τα φωτεινά κίτρινα και τα απαλά πράσινα περιγράφουν τις μορφές, που τις κάνουν να πάλλονται, να αναπνέουν…”

Η Ειρήνη Κανά, αφού ευχαρίστησε τη Γεωργία Στρατούλη για την επιλογή του έργου της να εκτεθεί στο Μουσείο, την Θέμιδα Βέλενη για την έξοχη παρουσίασή του, την Nitra Gallery για την υποστήριξή της στην έκθεση και τους συλλέκτες, Καραϊβάτζογλου και Σταματόπουλο που τα εμπιστεύτηκαν, προχώρησε στην καλλιτεχνική της ματιά.

“Οι γυναίκες μου είναι έργα πολλών ετών και τις έχω φτιάξει σε διαφορετική συναισθηματική φάση. Άλλες είναι πολλές μαζί, εκφράζοντας έναν κοινωνικό χαρακτήρα, άλλες είναι μόνες τους, άλλες έχουν πόζα οδαλίσκης, χωρίς να είναι οδαλίσκες, κοιτάζουν τον θεατή, κοιτάζονται στον καθρέφτη…

Ο Ρομαίν Ρολάν έλεγε η ψυχή είναι συνυφασμένη με χρώμα. Πιστεύω, λοιπόν, πως με το χρώμα χαρακτηρίζω τις γυναίκες μου.”

Ο Καθηγητής Επικοινωνιολογίας του ΔΙΠΑΕ και συλλέκτης Δάνης Κoτζαϊβάζογλου πρόσθεσε:

“Η Ειρήνη Κανά είναι μια πολύ σπουδαία ζωγράφος, που της άξιζε αυτή η έκθεση σ’ έναν τέτοιο χώρο. Η ειρήνη Κανά δεν ζει από τη ζωγραφική, ζει για τη ζωγραφική.

Δεν έχει καταφέρει να αφομοιώσει μόνο την παρακαταθήκη του Τέτση, που ήταν ο  δάσκαλός της και άλλων ζωγράφων, που χάνονται στους αιώνες, αλλά έχει καταφέρει να δώσει το δικό της στίγμα στην ελληνική ζωγραφική.”

Στην Πινακοθήκη τα έργα της Κανά τράβηξαν στη συνέχεια  το βλέμμα των θεατών με την Ιστορικό Τέχνης και πολιτιστική διαχειρίστρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Θέμιδα Βελένη να τα προσεγγίζει μεταφέροντας την αύρα τους στο κοινό. Για τις μορφές και τα χρώματα των έργων της Κανά είπε:

“Το χρώμα λειτουργεί ως πρωταρχική γλώσσα: ελεύθερο, ενίοτε τολμηρό, αποδεσμευμένο από τη φυσική περιγραφή, φέρει τη συναισθηματική ένταση του Φωβισμού. Το σχέδιο, συχνά λιτό και εκφραστικά φορτισμένο, συγκρατεί τη μορφή χωρίς να τη φυλακίζει, αντλώντας από τη δραστικότητα του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού, όπου η παραμόρφωση γίνεται φορέας εσωτερικής αλήθειας. Παράλληλα, η γυναικεία φιγούρα προσεγγίζεται ως συμβολικό πεδίο—με απόηχους της διακοσμητικής και ιερής διάστασης του Gustav Klimt—ενώ η ποιητική συνύπαρξη πραγματικού και οραματικού παραπέμπει στον ονειρικό κόσμο του Marc Chagall.

Σιωπηλά και παλλόμενα, τα σώματα στρέφονται προς τον εσωτερικό τους κόσμο. Η μορφή γίνεται πεδίο έντασης ανάμεσα στη λεπτότητα και την αυτονομία. Η γυναίκα αναδύεται ως κοσμική αρχή—δύναμη γένεσης, και ανθεκτικότητας- σε μία ζωγραφική εμπειρία όπου το χρώμα και το σχέδιο αποκαλύπτουν μια γυναικεία παρουσία σταθερή, με ήρεμη, αλλά αδιαπραγμάτευτη, ισχύ.”

Η Πινακοθήκη παρουσιάζει κι αυτήν τη φορά έναν πόλο έλξης για όλους και για όσους θα επισκεφτούν για πρώτη φορά το Πολυκεντρικό Μουσείο των Αιγών αλλά και για όσους το επισκέφτηκαν και θέλουν να δουν τα έργα μιας ιδιαίτερης σύγχρονης Ελληνίδας ζωγράφου.

Η έκθεση θα  είναι ανοιχτή  μέχρι και 30 Αυγούστου του 2026.

Φωτογραφίες: faretra.info