Γράφει η Ζέτα Τζιώτη

Το Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Γ. & Α. Μαμιδάκη απονέμεται φέτος για έκτη συνεχή χρονιά, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως ενός θεσμού που στηρίζει ενεργά τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και την παραγωγή νέων έργων για τη Συλλογή του Ιδρύματος.

Από το 2019 μέχρι σήμερα, το Βραβείο έχει εξελιχθεί σε μια σημαντική πλατφόρμα ανάθεσης έργων, δίνοντας τη δυνατότητα σε καλλιτέχνες να υλοποιήσουν πρωτότυπες προτάσεις που συνδέονται με τον χώρο, το τοπίο και τον θεατή, και εμπλουτίζουν τη δημόσια προσβάσιμη συλλογή του Ιδρύματος στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης.

Φέτος ο θεσμός παραμένει προσανατολισμένος στη στήριξη της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και στην παραγωγή νέων έργων που εντάσσονται στη Συλλογή Τέχνης του Ιδρύματος, ενισχύοντας τον διάλογο ανάμεσα στο έργο, τον τόπο και τον θεατή. Την σημαντική αυτή διάκριση απέσπασαν οι Καναδοί καλλιτέχνες Caitlind r.c. Brown & Wayne Garrett, για την πρότασή τους Chronotopia, μια τοπο-ειδική εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας που διερευνά τη σχέση φωτός, νερού, χώρου και χρόνου, μέσα από μια βιωματική συνθήκη θέασης και συμμετοχής.

Το έργο θα παρουσιαστεί επίσημα στις αρχές Ιουνίου σε ξενοδοχειακό χώρο στον Άγιο Νικόλαο, μετατρέποντας το τοπίο σε ενεργό πεδίο εμπειρίας και θέασης. Εκεί, το κοινό θα κληθεί να περιηγηθεί σε μια σύνθετη οπτική κατασκευή από φακούς και φωτεινά πεδία, όπου η εικόνα δεν παραμένει σταθερή αλλά μεταβάλλεται διαρκώς, αντανακλώντας την κίνηση του σώματος και του περιβάλλοντος.

Η επιλογή της Chronotopia υπογραμμίζει τη διαρκή στόχευση του Ιδρύματος να στηρίζει έργα που δεν περιορίζονται στην παραδοσιακή έκθεση αντικειμένων, αλλά προτείνουν νέους τρόπους αντίληψης, εμπλέκοντας τον θεατή σε μια πολυαισθητηριακή και συλλογική εμπειρία του χώρου και του χρόνου.

Συναντήσαμε τους Καναδούς καλλιτέχνες και μιλήσαμε μαζί τους για την καλλιτεχνική τους διαδρομή, για το Βραβείο του Ιδρύματος Γεωργίου & Αριστέας Μαμιδάκη και την σημασία του για αυτούς, καθώς και για το έργο που θα τοποθετηθεί σε ξενοδοχείο του Ομίλου της bluegr Hotels and Resorts στον Αγ.Νικόλαο.

-Caitlind και Wayne, πώς θα περιγράφατε την καλλιτεχνική σας διαδρομή και εξέλιξη ως ντουέτο;

-Συνεργαζόμαστε εδώ και περίπου 15 χρόνια, οπότε κατά κάποιον τρόπο έχουμε «μεγαλώσει» μαζί. Η δουλειά μας έχει εξελιχθεί παράλληλα. Έχουμε μάθει να διαφωνούμε δημιουργικά, να αφαιρούμε το περιττό και να εναρμονίζουμε τις φωνές μας. Μας ενδιαφέρει βαθιά η εξερεύνηση — υλικών, τόπων, ανθρώπων — και αυτό αντικατοπτρίζεται στο έργο μας. Στον πυρήνα της πρακτικής μας βρίσκεται μια ήπια αισιοδοξία για τις δυνατότητες που κρύβει η ανθρώπινη αυτογνωσία.

-Τι σας ελκύει στη χρήση του φωτός και των οπτικών υλικών;

-Το φως είναι τα πάντα — είναι αυτό που βλέπουμε. Σε ένα θεμελιώδες επίπεδο, δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς το φως του ήλιου. Το φως διαμορφώνει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο· είναι, κυριολεκτικά, η ύλη της φαντασίας. Η οπτική μάς δίνει τη δυνατότητα να το κατευθύνουμε με πρόθεση. Παράλληλα, όμως, μας ελκύει εξίσου και το σκοτάδι — το «επιλεκτικό βλέμμα» που δημιουργείται από τη συνύπαρξη φωτός και σκιάς. Αναζητούμε συνεχώς νέους τρόπους να χρησιμοποιήσουμε το φως, ώστε να εστιάσουμε και να διευρύνουμε την αντίληψή μας.

-Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην τεχνική πολυπλοκότητα και τη συναισθηματική εμπειρία;

-Είναι δύσκολο όταν το όνειρο συναντά την πραγματικότητα. Προσπαθούμε να υπάρχουμε ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους. Αγαπάμε την κατασκευή, την επίλυση προβλημάτων, τη χειρονακτική εργασία. Ταυτόχρονα, μας συναρπάζει να φανταζόμαστε αδύνατους κόσμους και νέους τρόπους αλληλεπίδρασης του κοινού με την τέχνη. Όσο καλύτερα κατανοούμε την τεχνική, τόσο πιο ελεύθερα μπορούμε να ονειρευτούμε. Και όσο αφήνουμε το όνειρο να καθοδηγεί τις τεχνικές επιλογές, τόσο μεγαλύτερη ευελιξία ανακαλύπτουμε. Η ισορροπία αυτών των δύο είναι ουσιώδης.

Για το έργο Chronotopia

-Ποια ήταν η αρχική ιδέα πίσω από το Chronotopia;

-Το Chronotopia συνδέει τον χρόνο με τον τόπο. Μας απασχόλησε η έννοια του «χωροχρόνου» όπως βιώνεται σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Το έργο αναπτύχθηκε με βάση τον τόπο, αλλά και την ίδια την πράξη της θέασης. Η μπλε γραμμή του ορίζοντα λειτουργεί ως καταγραφή γραμμικού χρόνου, ενώ οι φακοί διακόπτουν αυτή τη συνέχεια, επιτρέποντας στον χρόνο και τον χώρο να συναντηθούν στο βλέμμα του θεατή.

-Γιατί επιλέξατε μυωπικούς φακούς ως βασικό υλικό;

-Χρησιμοποιούμε φακούς οράσεως εδώ και καιρό. Οι μυωπικοί φακοί επιτρέπουν την όραση σε απόσταση και φέρουν διαφορετικούς βαθμούς διόρθωσης, αντανακλώντας την όραση πολλών ανθρώπων. Έτσι, ο θεατής βλέπει μέσα από πολλαπλές οπτικές. Οπτικά, μας ενδιαφέρει πώς «συρρικνώνουν» τον κόσμο σε μικρές, αυτόνομες σφαίρες — όπως ακριβώς και η ανθρώπινη εμπειρία. Επιπλέον, δεν μεγεθύνουν το φως, άρα δεν ενέχουν κινδύνους, σε αντίθεση με άλλους τύπους φακών.

-Πώς θέλετε να αισθάνεται ο θεατής μέσα στο έργο;

-Από μακριά, το έργο μοιάζει με ένα φωτεινό μυστήριο, σαν νερό ή καθαρό φως. Καθώς πλησιάζει κανείς, αποκαλύπτεται η υλικότητά του, ενώ όταν εισέρχεται σε αυτό, ο κόσμος μεταβάλλεται. Ο θεατής γίνεται μέρος του έργου — ταυτόχρονα παρατηρητής και παρατηρούμενος.

-Με ποιους τρόπους το έργο συνδέεται με την Κρήτη;

-Το έργο σχεδιάστηκε για το τοπίο του νησιού και την οπτική εμπειρία του ορίζοντα. Παρότι δεν έχουμε επισκεφθεί την Κρήτη, γνωρίζουμε τη μυθολογία και την ιστορία της. Ξεκινήσαμε από μια ρομαντική αντίληψη του τόπου, επιτρέποντας στην πραγματικότητα να αποκαλυφθεί σταδιακά — όπως ακριβώς κάνει και ένας φακός.

Για το βραβείο και την Ελλάδα

-Τι σημαίνει για εσάς το Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Μαμιδάκη;

-Είναι μεγάλη τιμή. Η επιλογή αυτή αποτελεί επιβεβαίωση της πορείας μας και μια σημαντική επαγγελματική ευκαιρία, καθώς πρόκειται για το πρώτο μας έργο μεγάλης κλίμακας που θα παραμείνει μόνιμα στην Ευρώπη. Πάνω απ’ όλα, όμως, εκτιμούμε τις σχέσεις που δημιουργούνται μέσα από τέτοιες εμπειρίες.

-Πόσο σημαντικό είναι να δημιουργείτε σε έναν τόπο όπως η Ελλάδα;

-Η Ελλάδα είναι πηγή τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Μας ενδιαφέρει να γνωρίσουμε την πραγματική της διάσταση — τους ανθρώπους, το τοπίο, την καθημερινότητα — και να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα ενός τόπου που συνδυάζει ιστορία και σύγχρονη πραγματικότητα.

-Σας έχει επηρεάσει το ελληνικό φως και το τοπίο;

-Αναμφίβολα. Το φως και τα χρώματα της Μεσογείου, ιδιαίτερα το μπλε, έχουν επηρεάσει βαθιά τη φαντασία μας. Μέσα από τους φακούς, αυτά τα χρώματα θα διαθλώνται και θα μεταμορφώνουν συνεχώς το έργο.

-Ποιος είναι ο ρόλος της δημόσιας, τοποειδούς τέχνης σήμερα;

-Η τέχνη στον δημόσιο χώρο λειτουργεί σαν φακός που μας επιτρέπει να δούμε ένα μέρος πιο καθαρά. Προσφέρει μια διαφορετική οπτική και επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με το περιβάλλον.

-Πώς επηρεάζει η βιωσιμότητα τις μεγάλες εγκαταστάσεις;

Η βιωσιμότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την τέχνη. Αφορά τόσο τα υλικά όσο και τη διάρκεια ζωής του έργου σε σχέση με τον τόπο. Ένα έργο πρέπει να «συνομιλεί» με τον χρόνο — είτε μέσα από ανθεκτικότητα είτε μέσα από τη φυσική φθορά του.

-Τι ελπίζετε να αποκομίσει το κοινό από το Chronotopia;

-Μια στιγμή ηρεμίας, μια νέα ματιά στον χώρο και τον χρόνο, και ίσως μια πιο καθαρή κατανόηση του κόσμου γύρω του.

WHO IS WHO

Η Caitlind r.c. Brown είναι εικαστικός, συνεργάτιδα και οργανώτρια πολιτιστικών δράσεων. Αποφοίτησε από την Alberta University of the Arts το 2010 και τιμήθηκε το 2019 με βραβείο αποφοίτων για την καλλιτεχνική της πορεία. Έχει ιδρύσει και συμμετάσχει σε πολλά συλλογικά πρότζεκτ, όπως το WRECK CITY, που οργανώνει εκθέσεις πειραματικής τέχνης σε κτίρια πριν την κατεδάφιση. Μαζί με συνεργάτες έχει αναπτύξει έργα δημόσιας τέχνης όπως το “The Wandering Island”, μια δράση «αργής τέχνης» σε νησί του ποταμού Elbow, που απευθύνεται τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ζώα. Το 2019 δημιούργησε το “The Hibernation Project”, μια σειρά χειμερινών καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, από το οποίο προέκυψαν ραδιοφωνική εκπομπή sound art και ένα κινητό project εκθέσεων σε αυτοκίνητα.

Ο Wayne Patrick Garrett είναι καλλιτέχνης και μουσικός. Ξεκίνησε ως μηχανικός (Journeyman Machinist) και εργάστηκε στον Καναδά πριν σπουδάσει jazz μουσική στο Mount Royal University. Εντάχθηκε στην καλλιτεχνική σκηνή μέσω ενός συλλογικού σπιτιού/ομάδας στο Calgary, όπου γνώρισε την Brown και ξεκίνησαν συνεργασίες σε ταινίες και εγκαταστάσεις. Παράλληλα δρα ως μουσικός σε διάφορα συγκροτήματα και έχει αναπτύξει μια πολυδιάστατη πρακτική που συνδυάζει μουσική, τεχνική δεξιότητα και πειραματική τέχνη.

 

Η Chronotopia λαμβάνει το Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Γ. & Α. Μαμιδάκη 2026