Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Στο καφέ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, εκεί όπου στις αίθουσες οι μορφές της αρχαιότητας στέκουν ακίνητες και όμως διαρκώς ζωντανές, η Κάτια Βαρβάκη επιχειρεί μια συνάντηση πέρα από τον χρόνο. Η νέα της ενότητα, με τον εύγλωττο τίτλο «Έρως και Ψυχή» σε επιμέλεια Ίριδας Κρητικού, δεν αποτελεί απλώς μια εικαστική αναφορά σε έναν από τους πιο διαχρονικούς μύθους της δυτικής παράδοσης· είναι μια κατάδυση στο διαρκές αίτημα της ανθρώπινης ύπαρξης για ένωση του υλικού με το άυλο, του εφήμερου με το αιώνιο.
Αντλώντας έμπνευση από τις κλασικές, ελληνιστικές και ρωμαϊκές συλλογές του Μουσείου, η Βαρβάκη μεταγράφει αρχαίες γυναικείες μορφές σε ένα σύγχρονο, ποιητικό σύμπαν. Σελίδες περιοδικών, παλίμψηστα, χαρτί και σύρμα συνομιλούν με το ξύλο και το χρώμα, ενώ οι αέρινες φιγούρες της μοιάζουν να αποδεσμεύονται από τα αγγεία και τα ανάγλυφα, διεκδικώντας μια δεύτερη ζωή. Το παρελθόν δεν αναπαράγεται· επανανοηματοδοτείται. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, η καλλιτέχνις αναζητά –όπως και η ίδια η Ψυχή του μύθου– μια πορεία ανάβασης, δοκιμασίας και τελικά ανάτασης.
Με αφορμή την ατομική της έκθεση στο Καφέ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, η Κάτια Βαρβάκη μιλά για τον μύθο που τη συγκίνησε, για τη δημιουργική αναστάτωση που προκάλεσε η περιπλάνησή της στις αίθουσες του Μουσείου, για τη γυναικεία μορφή ως αρχέτυπο που διατρέχει τον χρόνο, αλλά και για την τέχνη ως μια επίμονη, πνευματική δοκιμασία.
Μια συνομιλία για τον Έρωτα, την επιθυμία, την απώλεια και τη χαρά της δημιουργίας — εκεί όπου το βλέμμα του θεατή συναντά, σχεδόν απροσδόκητα, τη φτερωτή ανάσα της Ψυχής.
-Κάτια, ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής έχει διατρέξει αιώνες στην τέχνη. Τι ήταν αυτό που σε έκανε να τον αισθανθείς επίκαιρο σήμερα;
-Ο μύθος συμβολίζει την πορεία της ανθρώπινης ψυχής (Ψυχή) προς το θείο (Έρως). Μετά από πολλές δοκιμασίες και περιπλανήσεις, η Ψυχή ενώνεται τελικά με το θείο και γίνεται αθάνατη. Είναι η παράφορη επιθυμία μας προς ένα ανώτερο πρότυπο σε πνευματικό επίπεδο. Τι πιο επίκαιρο την σημερινή εποχή που όλα γύρω μας κινούνται γύρω από την ύλη;
-Η νέα ενότητα συνομιλεί άμεσα με εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Πώς γεννήθηκε αυτή η σχέση; Προηγήθηκε η έρευνα στον χώρο ή η εσωτερική σου ανάγκη να επιστρέψεις στον μύθο;
-Όταν η επιμελήτρια Ίριδα Κριτικού μου πρότεινε αυτή την έκθεση στον χώρο του εντευκτηρίου, μέσα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο δεν μπορούσα να φανταστώ σε τι δημιουργική αναστάτωση θα έμπαινα.
Περιδιάβαινα τις αίθουσες στην αρχή βιαστικά και λίγο βαριεστημένα, αλλά πολύ γρήγορα αυτό άλλαξε, με άρπαξε αυτός ο κόσμος. Ήταν πολύ συγκινητικό. Στα μάτια μου άρχισαν να περνούν εικόνες, ζωές, γυναίκες, άντρες, παιδιά , γιορτές και μάχες. Σαν να έγινε κάτι μαγικό. Κυρίως παρατηρούσα τις γυναίκες. Γυναίκες με θλίψη στα μάτια που αποχαιρετούσαν το μικρό παιδάκι τους, μαινάδες, σειρήνες και άρπυιες, αφροδίτες και κόρες. Τα αγάλματα, τα ανάγλυφα, τα αγγεία δημιουργούσαν ολόκληρες ταινίες με αρχή μέση και τέλος.
-Στα έργα σου το υλικό στοιχείο —σελίδες γυναικείων περιοδικών, χαρτί, παλίμψηστα— μεταμορφώνεται σε κάτι σχεδόν άυλο. Πώς λειτουργεί για σένα αυτή η μετάβαση από το εφήμερο στο διαχρονικό;
-Προσπαθώντας να οικειοποιηθώ και να βιώσω αυτόν τον κόσμο τον έφερα πιο κοντά μου χρησιμοποιώντας στοιχεία της σημερινής εποχής. Με υλικό τα μολύβια ακουαρέλας σε επιφάνεια ξύλου, οι γυναικείες μορφές από γλυπτά, αναδύθηκαν αέρινες και λεπτεπίλεπτες. Με ρόδινα, πορτοκαλί και ροζ χρώματα. Χρησιμοποιώντας επιπλέον χαρτιά από περιοδικά και σύρματα, τα οποία ενέταξα στην επιφάνεια του έργου, προσπάθησα να ενώσω το παρόν με το παρελθόν και να δώσω μια υλικότητα σε αυτό τον άυλο κόσμο.
-Οι γυναικείες μορφές σου μοιάζουν να αναδύονται από αρχαία αγγεία και ανάγλυφα, σαν να διεκδικούν μια δεύτερη ζωή. Είναι μια πράξη επανανοηματοδότησης του παρελθόντος ή μια προσωπική μυθολογία;
-Είναι και τα δύο. Καθώς εξερευνούσα όλο αυτό το υπέροχο υλικό ένοιωσα την ανάγκη να χρησιμοποιήσω τις γυναικείες μορφές που με τόση αυτοπεποίθηση και ζωντάνια κινούνταν πάνω στην επιφάνεια των αγγείων. Δημιούργησα μια σειρά από μικρά έργα και πήλινα βάζα πάνω στα οποία ζωγράφισα αυτές τις φιγούρες, με τον δικό μου τρόπο. Ένωσα μέρη από διαφορετικά αγγεία και πρόσθεσα σύγχρονες γυναίκες έτσι ώστε το αποτέλεσμα των παραστάσεων να είναι μια καινούργια δική μου εκδοχή που ενώνει το παρελθόν με το παρόν.
-Η κυρία Κρητικού μιλά για την «επίπονη ανάβαση της φτερωτής ψυχής». Υπάρχει για σένα μια πνευματική διάσταση στη διαδικασία της δημιουργίας; Είναι η τέχνη μια μορφή δοκιμασίας;
-Η δημιουργική διαδικασία εμπεριέχει αυτή την πνευματική διάσταση. Είναι μια συνεχής αναζήτηση του θείου, με τις δοκιμασίες, τις χαρές και τις λύπες που έχει κάθε δύσκολη κατάκτηση. Η ανάβαση μέχρι να κατακτήσεις την κορυφή κάθε φορά είναι επίπονη. Και μετά πας για την επόμενη και την επόμενη…
-Ο Έρως στο έργο σου εμφανίζεται ως δύναμη ένωσης αλλά και δοκιμασίας. Πώς ισορροπείς ανάμεσα στη ρομαντική και στη σκοτεινή του όψη;
-Νομίζω ότι τα δύσκολα αξίζουν. Με πολύ ενδιαφέρον και περιέργεια αντιμετωπίζω τις νέες προκλήσεις. Πιστεύω ότι όλα τα πράγματα έχουν δύο πλευρές. Στο χέρι μας είναι τα ισορροπήσουμε.
-Οι σύγχρονες δυναμικές γυναικείες φιγούρες που εντάσσεις στο ποιητικό σου σύμπαν μοιάζουν γνώριμες. Ανήκουν σε πραγματικά πρόσωπα, σε αρχετυπικές μορφές ή σε θραύσματα του εαυτού σου;
-Είναι γυναίκες αρχέτυπα που διατρέχουν τον χρόνο. Με τις επιθυμίες, τις αγωνίες και τις ματαιώσεις. Τα ρούχα τους είναι συμβολικά με στοιχεία από το παρελθόν όπως οι κομμώσεις και σύγχρονα φετίχ θηλυκότητας όπως τα τακούνια, οι κοντές φούστες και τα εφαρμοστά και διάφανα φορέματα.
-Η τρίτη διάσταση, μέσα από τα αγγεία, επεκτείνει τον διάλογο με το Μουσείο. Τι σου προσφέρει ο όγκος και το αντικείμενο σε σχέση με τη ζωγραφική επιφάνεια;
-Τα υπέροχα αγγεία που βρίσκονται στις αίθουσες του μουσείου μου δημιούργησαν την ανάγκη να τολμήσω να ακουμπήσω και αυτό το υλικό. Για πρώτη φορά ζωγράφισα πάνω σε πήλινα βάζα προσπαθώντας να μεταφέρω την ατμόσφαιρα, τους μύθους και τις ιστορίες του αρχαίου αυτού κόσμου, συνδυάζοντας και στοιχεία από το παρόν. Όλα αυτά με πολύ σεβασμό και συγκίνηση.
-Ο χώρος του Καφέ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου δεν είναι ουδέτερος εκθεσιακός χώρος. Πώς επηρεάζει η καθημερινότητα και η ζωντανή ροή του κοινού την πρόσληψη των έργων σου;
-Έχει τόσο άμεση επικοινωνία και αλληλοεπίδραση με το υπόλοιπο μουσείο που για εμένα είναι το ίδιο το μουσείο. Χαίρομαι ιδιαίτερα που οι άνθρωποι θα κυκλοφορούν δίπλα από τα έργα και θα πίνουν τον καφέ τους κοιτάζοντας τις μυθολογικές γυναίκες μου, τις σειρήνες, τις μαινάδες, τις κόρες και τις Αφροδίτες και μπορεί να φαντάζονται ιστορίες με αυτές.
-Αν η «Έρως και Ψυχή» ήταν μια φράση-κλειδί για τη δική σου καλλιτεχνική διαδρομή μέχρι σήμερα, ποια θα ήταν αυτή και γιατί;
-«Ανάταση και χαρά». Γιατί αυτό ένιωσα όλους αυτούς τους μήνες που δούλευα αυτή την έκθεση. Η επαφή μου με αυτή την θετική ενέργεια του μουσείου και ο δημιουργικός πυρετός που με κατέβαλε ήταν το μεγαλύτερο δώρο.
Ταυτότητα έκθεσης
Κάτια Βαρβάκη «Έρως και Ψυχή»
Ατομική εικαστική έκθεση στο Καφέ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου
Επιμέλεια: Ίρις Κρητικού
Οργάνωση: Αιμιλία Κουγιά
Εγκαίνια: Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026 17:00-19:00
Διάρκεια έκθεσης έως και 10 Μαρτίου 2026
Ώρες λειτουργίας: 8:30-15:00 και κάθε Τρίτη 13:00-20:00
