Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Ο διεθνώς καταξιωμένος φωτογράφος Sten Kracht γεννήθηκε το 1953 στο Όσλο της Νορβηγίας. Η αγάπη του για τη φωτογραφία ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’70, αρχικά με την εστίαση στη φωτογράφιση πουλιών, μια εξειδίκευση που απαιτεί υπομονή, παρατηρητικότητα και σεβασμό στη φύση.

Σπούδασε πολιτικές επιστήμες, φιλοσοφία και ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, γεγονός που διαμόρφωσε τον ευρύ και στοχαστικό του τρόπο προσέγγισης των θεμάτων του.

Το 1982 πραγματοποίησε την πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα, παραμένοντας για τρεις μήνες στην Κρήτη, όπου ξεκίνησε η βαθύτερη σχέση του με τη χώρα μας. Τον επόμενο χρόνο ταξίδεψε στην Αμοργό και την Κουφονησία, ενώ το 1984 έμεινε για ένα μήνα στο Κάτω Κουφονήσι, όπου βρήκε το μόνο δωμάτιο διαθέσιμο προς ενοικίαση, καθώς το Πάνω Κουφονήσι ήταν πλήρως κλεισμένο.

Το 1985 εγκατέστησε στούντιο στην Κατάπολα της Αμοργού, όπου ασχολήθηκε με την εκτύπωση φωτογραφιών, τόσο έγχρωμων όσο και ασπρόμαυρων, προετοιμάζοντας τις εκθέσεις του. Το στούντιο έκλεισε το 1991, και το 1995 μετακόμισε οριστικά από την Κατάπολα στο Κάτω Κουφονήσι.

Η ματιά του Sten Kracht, διαποτισμένη από την επιστημονική και φιλοσοφική του κατάρτιση, συνδυάζει την τεχνική δεξιοτεχνία με το βάθος της ανθρωπολογικής παρατήρησης, δίνοντας ξεχωριστή ζωντάνια και αίσθηση στους τόπους και τις στιγμές που φωτογραφίζει.

Η Ελλάδα αποτελεί για εκείνον μια πηγή έμπνευσης και μια δεύτερη πατρίδα, όπου συνεχίζει να εξερευνά και να αποτυπώνει με τον φακό του τα μοναδικά τοπία και την ανεξάντλητη ομορφιά της.

Η συνέντευξή μας έγινε στο σπίτι του στο Κάτω Κουφονήσι.

-Στεν, πώς βρέθηκες στην Ελλάδα και πώς ξεκίνησες να την απαθανατίζεις με τον φακό σου;

-Επέλεξα την Ελλάδα, τη γενέτειρα του Σωκράτη, μιας φιγούρας που με γοήτευσε βαθιά. Η χώρα αυτή με μάγεψε από την πρώτη στιγμή και προσπάθησα αρχικά να αιχμαλωτίσω τις εντυπώσεις μου μέσα από το γράψιμο. Όμως, σύντομα ανακάλυψα μια άλλη, πιο ζωντανή και άμεση τέχνη — τη φωτογραφία, όπου ο φακός γίνεται το μέσο να αφηγηθώ ιστορίες φωτός και σκιάς.

-Ποια είναι η σημασία του φυσικού φωτός στη δουλειά σου;

-Το φως είναι η ίδια η ουσία της φωτογραφίας. Η ελληνική λέξη «φωτογράφος» το περιγράφει άψογα — το φως γράφει και ζωγραφίζει την εικόνα, προσδίδοντας ψυχή και βάθος. Χωρίς φως, δεν υπάρχει ούτε μορφή ούτε συναίσθημα.

-Τι σε γοητεύει στο ελληνικό τοπίο και γιατί σε εμπνέει τόσο;

-Οι Κυκλάδες μοιάζουν με γλυπτά της φύσης — καθαρές γραμμές, απόντα ψηλά δέντρα, που αφήνουν το φως να λούζει κάθε γωνιά. Σκαρφαλώνοντας στα βουνά, αγναντεύεις τη γη, τον ουρανό και τη θάλασσα να ενώνονται σε έναν αέναο χορό που αγκαλιάζει τον άνθρωπο. Αυτή η ενότητα των στοιχείων προκαλεί ένα βαθύ, σχεδόν ιερό συναίσθημα που καθηλώνει.

-Τι σε μαγεύει στα αρχαία ελληνικά αγάλματα και γιατί τα φωτογραφίζεις με τόσο πάθος;

-Τα αρχαία ελληνικά γλυπτά είναι αληθινά αριστουργήματα — μάρμαρα καθαρά, αθόρυβα και αιώνια. Μέσα από το παιχνίδι του φωτός και της σκιάς, προσπαθώ να ξυπνήσω τη σιωπή τους, να τους δώσω νέα ζωή και να αποκαλύψω τις μυστικές τους λεπτομέρειες.

-Στα πορτρέτα σου, πώς επιλέγεις τα πρόσωπα που φωτογραφίζεις;

-Φωτογραφίζω ανθρώπους με τους οποίους νιώθω μια ουσιαστική σύνδεση — μια αμφίδρομη επικοινωνία που ξεπερνά το στιγμιαίο. Έχω υπάρξει τυχερός που συνάντησα ανθρώπους βαθιά δεμένους με τη γη τους, ζωντανούς φορείς της ιστορίας και της ψυχής του τόπου.

-Πώς δημιουργούσες φωτογραφικά εφέ πριν την ψηφιακή εποχή; Είχες κάποια αγαπημένη τεχνική;

-Πειραματιζόμουν με πολλαπλές εκθέσεις πάνω στο ίδιο χαρτί εκτύπωσης, μια διαδικασία που απαιτεί ακρίβεια και υπομονή για να φαίνεται φυσική. Μέσα από αυτό το παιχνίδι, μπορούσες να τοποθετήσεις ένα αντικείμενο σε έναν καινούργιο, απροσδόκητο χώρο. Δεν το χρησιμοποίησα συχνά, αλλά ήταν ένας δημιουργικός πειραματισμός που με γοήτευσε.

-Ποιο ήταν το πρώτο σου έργο που σε έκανε να νιώσεις πως η φωτογραφία σου απέκτησε προσωπική ταυτότητα;

-Το πορτρέτο ενός ηλικιωμένου άντρα που απολάμβανε ελληνικό καφέ στη Χώρα της Αμοργού — εκεί ένιωσα για πρώτη φορά πως έπιασα τον παλμό της ζωής και της ψυχής μέσα από τον φακό μου.

-Έχεις φωτογραφίσει το Άγιο Όρος. Τι συμβολίζει για σένα αυτός ο τόπος;

-Το Άγιο Όρος, με τα πολυάριθμα μοναστήρια του, είναι ένας τόπος φορτισμένος με βαθιά ιστορία, ανθρώπινη αφοσίωση και φυσική μεγαλοπρέπεια. Ζώντας εκεί απαιτείται θάρρος και αφοσίωση — μια ζωή ρυθμισμένη από τη δουλειά, τον ύπνο και την προσευχή, ισότιμα κατανεμημένα σε 8ωρα διαστήματα.

-Ποιο είναι το αγαπημένο σου νησί για φωτογράφιση και γιατί;

-Προτιμώ να μένω για μεγάλο χρονικό διάστημα σε έναν τόπο, γιατί μόνο έτσι μπορείς να ανακαλύψεις τις πολλαπλές όψεις του — τους ανθρώπους, το φως που αλλάζει, τον καιρό και τις εποχές. Η Αμοργός και τα Κουφονήσια είναι για μένα δύο τέτοιοι μαγικοί τόποι, όπου ο χρόνος γίνεται σύμμαχος της τέχνης.

-Μας δείχνεις την φωτογραφία που συνδυάζει τους κυματισμούς της θάλασσας με ένα αρχαίο ειδώλιο.

-Είναι μια φωτογραφία ενός αντιγράφου κυκλαδικής ειδώλου, τραβηγμένη σε στούντιο με μαύρο φόντο. Ήθελα να δώσω στο ειδώλιο μια νέα διάσταση — να φανεί σαν να κοιτάζει τα αμμώδη κύματα του βυθού. Συνδύασα τη λήψη στο στούντιο με μια υποβρύχια φωτογραφία κυμάτων, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το φυσικό στοιχείο.

-Τι ρόλο παίζει η ενέργεια ενός τόπου στην έμπνευσή σου;

-Η ενέργεια του τόπου παίζει πρωταρχικό ρόλο. Πρέπει να την απορροφήσεις, να γίνεις ένα με αυτήν — μια διαδικασία που πολλές φορές απαιτεί χρόνο και υπομονή.

-Πώς διαφοροποιείται η εικαστική σου προσέγγιση όταν φωτογραφίζεις ανθρώπους που γνωρίζεις καλά σε σχέση με αγάλματα ή τοπία;

-Με τους ανθρώπους υπάρχει ένας ζωντανός διάλογος, μια αμφίδρομη σχέση. Με τα αγάλματα, η διαδικασία γίνεται περισσότερο μια ερμηνεία, μια εσωτερική ανάγνωση. Το τοπίο είναι πιο απαιτητικό, καθώς περιμένεις το κατάλληλο φως και τις κατάλληλες συνθήκες. Στα αγάλματα, το φως μπορείς να το χειριστείς με μεγαλύτερο έλεγχο.

-Ποιες από τις εκθέσεις σου θεωρείς σταθμούς στην καλλιτεχνική σου πορεία;

-Η ατομική μου έκθεση στο Μουσείο Vigeland το 1987 αποτελεί για μένα ορόσημο στη πορεία μου ως φωτογράφος. Αποτελεί για μένα μια στιγμή αναγνώρισης και προσωπικής ολοκλήρωσης.

-Πώς επηρεάζεσαι στη δουλειά σου περνώντας μισό χρόνο στη Νορβηγία  και τον άλλο μισό στην Ελλάδα;

-Θα ήθελα να αναστρέψω την ερώτηση: το ότι έχω περάσει το μισό της ζωής μου στην Ελλάδα μου προσδίδει μια βαθύτερη κατανόηση για τη δουλειά και τη ζωή μου στη Νορβηγία. Η ελληνική γλώσσα και κουλτούρα είναι για μένα βασικά εργαλεία για να ερμηνεύσω τον κόσμο και τη ζωή.

Η πραγματική μαγεία ενόσ τόπου βρίσκεται εκεί που ο χρόνος και η παρουσία γίνονται ένα

-Τι συμβουλή θα έδινες στους νέους φωτογράφους που θέλουν να εξερευνήσουν την Ελλάδα μέσω της φωτογραφίας;

-Πιστεύω ότι αυτό θα τους ενθουσιάσει άλλα απαιτεί προσήλωση και επιμονή. Τους παρακινώ να μείνουν και να επιμείνουν για καιρό σε έναν τόπο που αγαπούν και θέλουν να τον κρατήσουν ζωντανό στην ψυχή και στο μυαλό τους. Να βυθηστούν στην ουσία του και απομακρυνθούν από τα φώτα των τουριστικών σημείων. Η πραγματική μαγεία ενός τόπου βρίσκεται εκεί που ο χρόνος και η παρουσία γίνονται ένα.

-Πώς αποφάσισες να ζήσεις στο Κάτω Κουφονήσι; Ένα νησάκι με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους;

-Είναι ένας τόπος με μοναδική ενέργεια και σπάνια ομορφιά, που με κέρδισε από την πρώτη στιγμή.

-Πόσο έχει επηρεάσει η αρχαία ελληνική φιλοσοφία τη σκέψη και το έργο σου; Πώς νιώθεις που ζεις στη χώρα όπου γεννήθηκε ο Σωκράτης;

-Η Ελλάδα μου έχει προσφέρει αστείρευτη πηγή έμπνευσης — η φιλοσοφία, η ιστορία, η ψυχή της. Το να ζω σε αυτή τη γη, όπου γεννήθηκε ο Σωκράτης, είναι τιμή και κίνητρο να συνεχίσω να αναζητώ το βάθος, το φως και την αλήθεια μέσα από τη φωτογραφία.

Στιγμιότυπα από την Εκπομπή του ERTFLIX Νησιά στην Άκρη Κάτω Κουφονήσι

Για να δείτε το επισόδειο ΕΔΩ 

Ευχαριστούμε την Irina Radu και τον Παναγιώτη Κατσάρα.

Κάτω Κουφονήσι: Ένας μικρός παράδεισος με έναν κήπο–έκπληξη στην κορυφή