Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Η εικονογράφηση του Viktor Koen κινείται εδώ και χρόνια στο μεταίχμιο ανάμεσα στην οπτική ποίηση και το αιχμηρό σχόλιο για τη σύγχρονη κοινωνία. Με έδρα τη Νέα Υόρκη και διεθνή παρουσία σε εκδοτικούς οργανισμούς, πολιτιστικούς φορείς και πανεπιστήμια, ο δημιουργός έχει διαμορφώσει μια εικαστική γλώσσα αναγνωρίσιμη για τη συμβολική της δύναμη, την προσεγμένη λεπτομέρεια και την εννοιολογική της ακρίβεια.

Από τις σπουδές του στη Σχολή Bezalel μέχρι τη μακρόχρονη σχέση του με το School of Visual Arts της Νέας Υόρκης, ο Koen αντιμετωπίζει την εικόνα όχι μόνο ως αισθητικό γεγονός αλλά και ως πεδίο ιδεών. Στα έργα του, το προσωπικό βίωμα συναντά το πολιτικό σχόλιο, ενώ η εικονογράφηση διευρύνεται πέρα από το έντυπο, βρίσκοντας θέση σε ψηφιακές πλατφόρμες, αντικείμενα, εγκαταστάσεις και μεγάλες επιφάνειες στον δημόσιο χώρο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόσφατη συνεργασία του Koen με την ΑΚΤΟ, μέσα από την οποία ήρθε σε επαφή με τη νέα γενιά δημιουργών στην Ελλάδα, μεταφέροντας εμπειρίες από τη διεθνή καλλιτεχνική και εκπαιδευτική σκηνή.

Στη συζήτηση που ακολουθεί μιλά για τη διαδρομή του ανάμεσα σε διαφορετικές καλλιτεχνικές κουλτούρες, για τις προκλήσεις της σύγχρονης εικονογράφησης, για τη σχέση δημιουργικότητας και τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και για τις επιλογές που διαμορφώνουν την επαγγελματική και ηθική ταυτότητα ενός εικονογράφου στη διεθνή αγορά. Μια συζήτηση για τη δύναμη της εικόνας σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς.

-Viktor, διευθύνοντας τις έδρες Εικονογράφησης και Κόμικς στο SVA, πώς βλέπετε να αλλάζει το προφίλ του σύγχρονου εικονογράφου τα τελευταία χρόνια;

-Η βασική διαφορά είναι ότι σήμερα οι εικονογράφοι δραστηριοποιούνται σε πολλαπλές εφαρμογές των εικόνων τους. Η εικόνα δεν ζει πια μόνο στο χαρτί. Μπορεί να υπάρχει σε εκτύπωση, στο διαδίκτυο, σε κινούμενη μορφή, πάνω σε αντικείμενα ή ακόμη και σε τοίχους ως murals.

Αυτή η διεύρυνση αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και σχεδιάζουμε την εικόνα. Ο εικονογράφος καλείται να δουλεύει με διαφορετικές κλίμακες, υλικά και πλατφόρμες.

-Ποιο ήταν το πιο καθοριστικό μάθημα που πήρατε από την Bezalel και ποιο από τη Νέα Υόρκη;

–Η Bezalel μου έμαθε να δουλεύω σκληρά και να δίνω προσοχή στη λεπτομέρεια. Ήταν μια σχολή που καλλιεργούσε πειθαρχία και τεχνική ακρίβεια.

Το School of Visual Arts στη Νέα Υόρκη με ώθησε να κοιτάξω προς τα μέσα. Να εκφράζω τις βαθύτερες ιδέες μου, τις εμμονές μου – ακόμη και εκείνες που δεν είναι εύκολο να ονομαστούν.

Ο συνδυασμός αυτών των δύο εμπειριών καθόρισε την κατεύθυνσή μου και, τελικά, με έκανε επαγγελματία.

-Το έργο σας συχνά ακροβατεί ανάμεσα στο πολιτικό σχόλιο και την ποιητική αλληγορία. Πού τελειώνει το μήνυμα και πού αρχίζει η τέχνη;

-Η τέχνη είναι πάντα μήνυμα. Μπορεί να είναι προσωπικό ή να αφορά έναν πελάτη.

Ο στόχος είναι να μπορείς να τα συνδυάζεις όταν γίνεται και να τα κρατάς χωριστά όταν πρέπει. Εκεί βρίσκεται η ισορροπία.

-Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη παράγει εικόνες σε δευτερόλεπτα, ποια είναι –κατά τη γνώμη σας– η ανεκτίμητη αξία του ανθρώπινου concept;

-Η ανεκτίμητη αξία του ανθρώπινου concept είναι η μοναδικότητά του. Σε αντίθεση με τον μέσο όρο που, εκ των πραγμάτων, παράγει η τεχνητή νοημοσύνη, η ανθρώπινη ιδέα μπορεί να είναι πραγματικά ανεπανάληπτη.

Ο δημιουργός θα εκφράσει αυτή τη μοναδικότητα μέσα από την τέχνη του και, όταν χρειάζεται, ακόμη και με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης ως εργαλείου.

Η ταχύτητα ή η ποιότητα είναι επιλογή — τόσο για τους πελάτες όσο και για τους καλλιτέχνες.

-Πώς επιλέγετε ποιες εμπορικές συνεργασίες θα αναλάβετε; Υπάρχει μια «κόκκινη γραμμή»;

-Για έναν εικονογράφο που υπογράφει κάθε του δουλειά, οι κόκκινες γραμμές σε ζητήματα ηθικής — ειδικά όταν είσαι στην αρχή — είναι μια σημαντική πολυτέλεια. Μπορείς να την έχεις μόνο όταν κάνεις δύο δουλειές.

Εγώ πάντα φρόντιζα να έχω τρεις. Έτσι μπορούσα να πω όχι σε συνεργασίες που δεν με εξέφραζαν.

-Ποια δουλειά σας θεωρείτε πιο προσωπική, ακόμη κι αν δημιουργήθηκε για μεγάλο εκδοτικό οργανισμό;

-Ο χώρος της εικονογράφησης εντύπου, ιδιαίτερα όταν συνεργάζεσαι με πελάτες που γνωρίζεις καλά, προσφέρεται για δουλειά που μπορεί εύκολα να θεωρηθεί προσωπική.

Όταν δείχνεις μόνο έργα που σου αρέσουν, προσελκύεις και πελάτες που σου ταιριάζουν.

-Τι θα συμβουλεύατε έναν νέο Έλληνα εικονογράφο που θέλει να σταθεί επαγγελματικά στο εξωτερικό;

-Πρώτα πρέπει να σιγουρευτεί ότι είναι πραγματικά έτοιμος: σε επίπεδο καλλιτεχνικής διαδικασίας, κριτικής σκέψης, ποιότητας ιδεών, τεχνικής και επαγγελματισμού σύμφωνα με τα δεδομένα της διεθνούς αγοράς.

Θα του πρότεινα να ζήσει στο εξωτερικό, έστω και για λίγο. Να συμμετάσχει σε διαγωνισμούς, να γίνει ενεργό μέλος της επαγγελματικής κοινότητας. Να δώσει και να πάρει.

-Πώς βιώσατε τη συνεργασία σας με την ΑΚΤΟ; Υπάρχουν διαφορές στη δημιουργική κουλτούρα των φοιτητών Αθήνας και Νέας Υόρκης;

Η συνεργασία μας ήταν άψογη και με τιμά ιδιαίτερα η πρόσκληση. Ο ενθουσιασμός και ο επαγγελματισμός της ομάδας της ΑΚΤΟ είναι πραγματικά εντυπωσιακά.

Είναι δύσκολο να συγκρίνει κανείς το εξαιρετικά πολυμορφικό και διεθνές προφίλ των φοιτητών των σχολών καλών τεχνών της Νέας Υόρκης με εκείνο της Αθήνας.

Ωστόσο, οι φοιτητές παντού έχουν ενέργεια, ταλέντο, αντοχές, αγωνίες, φτερά και υπερδυνάμεις που εμείς οι μεγαλύτεροι μόνο να ζηλέψουμε μπορούμε — ελπίζοντας ότι κάποιες φορές θα μας αφήνουν να τους προστατεύουμε ακόμη και από τους ίδιους τους εαυτούς τους.

-Πόσο σημαντική είναι για εσάς η υλικότητα — το αντικείμενο και η τρισδιάστατη μορφή — σε μια κατεξοχήν «επίπεδη» τέχνη όπως η εικονογράφηση;

Η υλικότητα είναι κάτι που με ενδιαφέρει όλο και περισσότερο.

Η νέα μου εικαστική σειρά, για παράδειγμα, είναι τυπωμένη πάνω σε μετάξι, κάτι που αλλάζει ριζικά την εμπειρία της εικόνας.

-Αν μπορούσατε να εικονογραφήσετε ένα παγκόσμιο γεγονός της εποχής μας με μία μόνο εικόνα, ποιο θα ήταν;

Ο ρόλος μου στο School of Visual Arts και συνεργασίες όπως αυτή με τη NASA έχουν ήδη εκπληρώσει όνειρα που ούτε καν ήξερα ότι είχα.

Πιστεύω ότι η αφοσίωση σε κάτι τόσο σημαντικό όσο η εκπαίδευση, σε συνδυασμό με τη συνεχή ανάπτυξη της προσωπικής δουλειάς, φέρνει από μόνη της απρόσμενες συνεργασίες και νέες εικαστικές περιπέτειες.

Who is Who

Ο Viktor Koen είναι καταξιωμένος εικονογράφος, designer και διευθυντής των εδρών Εικονογράφησης και Κόμικς στο School of Visual Arts στη Νέα Υόρκη. Είναι κάτοχος BFA από την Ακαδημία Τεχνών Bezalel στην Ιερουσαλήμ και απέκτησε μεταπτυχιακό με επαινο απο το SVA. Εχει συνεργαστεί με τους New York Times, Wall Street Journal, Time, Newsweek, The Guardian, Esquire, GQ, Nature, National Geographic, Rolling Stone, Wired, ESPN, Bloomberg, The Atlantic, The Economist, Fortune, Forbes, Penguin Random House, Doubleday, Tor Books, Harper Collins, Rizzoli, Atlantic Records, Virgin, IBM, Chase, Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Ίδρυμα Annenberg, BBC και τον ΟΗΕ. Εκτός από τις ομιλίες του σε διοργανώσεις TED, δίνει τακτικά διαλέξεις σε ακαδημαϊκά και επαγγελματικά συνέδρια.
Η δουλειά του εκτίθεται σε γκαλερί και μουσεία σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβάνεται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, και παρουσιάζεται συχνά σε σημαντικές εκδόσεις και βιβλία τέχνης. Εχει βραβευτεί με το Communication Arts Award of Excellence, Graphis Gold Awards, American Illustration Awards, βραβεία ΕΒΓΕ, και το 3×3 Educator of the Year Award.

Ο καταξιωμένος εικονογράφος Βίκτωρ Κοέν σε διάλεξη στον ΑΚΤΟ