Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Στην ατομική του έκθεση «Παραλία. Μία Ημέρα», ο εικαστικός Κώστας Βίττης εξερευνά τη σχέση του σώματος με τη μνήμη, τον χρόνο και την αίσθηση της ελευθερίας. Μέσα από φωτογραφίες και έργα video art, η παραλία μεταμορφώνεται από ένας απλός τόπος αναψυχής σε έναν χώρο εσωτερικής εμπειρίας και υπαρξιακής περιπλάνησης.

Οι εικόνες του δεν επιδιώκουν την πιστή καταγραφή της πραγματικότητας. Αντίθετα, αποτυπώνουν τη ρευστότητα της στιγμής, την κίνηση του φωτός πάνω στο σώμα και τη λεπτή ενέργεια που γεννιέται μέσα από τη συνύπαρξη ανθρώπων και φυσικού τοπίου. Οι μορφές μοιάζουν να διαλύονται μέσα στη λάμψη, αφήνοντας πίσω τους ίχνη μνήμης και συναισθήματος.

Με αργές ταχύτητες λήψης και χωρίς ψηφιακή επεξεργασία, ο Βίττης δημιουργεί εικόνες σχεδόν ονειρικές, όπου η φωτογραφία πλησιάζει τη ζωγραφική και η πραγματικότητα μετατρέπεται σε αίσθηση. Η έκθεση αποτελεί μια πρόσκληση σε έναν πιο βιωματικό τρόπο θέασης — εκεί όπου το βλέμμα συναντά τη μνήμη, το σώμα και τη σιωπηλή δύναμη του φωτός.

 -Πότε συνειδητοποιήσατε ότι η φωτογραφία δεν είναι απλώς ένα μέσο, αλλά ο τρόπος με τον οποίο «διαβάζετε» τον κόσμο;

-Νομίζω όταν κατάλαβα ότι με την φωτογραφία δεν κατέγραφα απλά αλλά

βίωνα την πραγματικότητα με ένα άλλο τρόπο. Με το συγκεκριμένο πρότζεκτ μπαίνω σε μια περίοδο που δεν με αφορά η ωραιοποίηση της εικόνας, η πλήρης αποτύπωσή της,  αλλά καταργώ την πραγματική δομή για να περάσω άλλα νοήματα. Η κάμερα έγινε σταδιακά ένας τρόπος παρατήρησης και όχι μόνο αποτύπωσης. Μέσα από αυτήν άρχισα να καταλαβαίνω πως αυτό που με ενδιαφέρει πραγματικά δεν είναι το γεγονός αλλά η αίσθηση που αφήνει πίσω του.

-Υπάρχει ένα καρέ που θεωρείτε σημείο αναφοράς στη δουλειά σας; Τι άλλαξε μετά από αυτό;

-Ναι , υπάρχουν κάποιες εικόνες όπου για πρώτη φορά ένιωσα ότι η μορφή άρχισε να “διαλύεται” μέσα στο φως και τον χρόνο. Εκεί κατάλαβα ότι δεν με ενδιέφερε πια η καθαρή αναπαράσταση αλλά η μετάβαση, η ενέργεια, το ίχνος της εμπειρίας. Από εκείνο το σημείο και μετά η δουλειά μου έγινε πιο εσωτερική και πιο ελεύθερη από τους κανόνες της κλασικής φωτογραφικής καταγραφής.

-Πώς έχει εξελιχθεί η προσωπική σας αισθητική μέσα στα χρόνια;

-Στην αρχή με απασχολούσε περισσότερο η σύνθεση και η εικόνα ως φόρμα. Δουλεύοντας με την τέχνη , σμιλεύεις  στην ουσία το εσωτερικό σου κομμάτι και αυτό με οδήγησε στο να  αφαιρώ αντί να προσθέτω. Με ενδιέφερε όλο και περισσότερο η ατμόσφαιρα, η αίσθηση του χρόνου, η ασάφεια, το φως ως στοιχείο αποδόμησης της μορφής. Η αισθητική μου έγινε λιγότερο περιγραφική και περισσότερο βιωματική.

– Τι σας ελκύει περισσότερο: η αυθόρμητη στιγμή ή η σκηνοθετημένη εικόνα;

-Με ενδιαφέρει η ισορροπία ανάμεσα στα δύο. Υπάρχει μια πρόθεση, μια εσωτερική κατεύθυνση, αλλά μέσα σε αυτήν αφήνω πάντα χώρο στο απρόβλεπτο. Οι πιο ουσιαστικές εικόνες συχνά προκύπτουν όταν κάτι ξεφεύγει από τον έλεγχο.

-Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το «απρόοπτο» στη διαδικασία της λήψης;

-Είναι καθοριστικό. Το απρόοπτο πολλές φορές αποκαλύπτει κάτι πιο αληθινό από αυτό που είχες σχεδιάσει. Ειδικά όταν δουλεύεις με αργές ταχύτητες λήψεις και με τη ρευστότητα του φωτός, η εικόνα αποκτά τη δική της αυτονομία.

– Ποια είναι η σχέση σας με το φως — το αντιμετωπίζετε ως εργαλείο ή ως πρωταγωνιστή;

-Το φως είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής. Δεν λειτουργεί απλώς για να φωτίσει τη μορφή αλλά για να τη μετασχηματίσει, γίνεται όμως και εργαλείο έκφρασης όταν αποδομώντας τα όρια και αλλοιώνοντας τις ταυτότητες το χρησιμοποιείς για να εκφράσεις εσωτερικά νοήματα .

– Σε μια εποχή υπερπαραγωγής εικόνων, τι κάνει μια φωτογραφία να ξεχωρίζει;

-Η διάρκεια που μπορεί να αφήσει μέσα σου. Σήμερα βλέπουμε αμέτρητες εικόνες καθημερινά, αλλά λίγες μάς κάνουν πραγματικά να σταματήσουμε. Μια ουσιαστική φωτογραφία δεν εξαντλείται αμέσως· συνεχίζει να λειτουργεί μέσα στον θεατή ακόμη και όταν πάψει να την κοιτάζει.

– Πιστεύετε ότι η φωτογραφία έχει χάσει ή έχει κερδίσει σε βάθος λόγω των social media;

– Από τη μία, η εικόνα έχει γίνει πιο άμεση και πιο δημοκρατική. Από την άλλη, η ταχύτητα κατανάλωσης συχνά δεν αφήνει χώρο για παρατήρηση και εμβάθυνση. Το ζήτημα δεν είναι το μέσο αλλά ο τρόπος που επιλέγουμε να βλέπουμε.

-Πού τοποθετείτε τη δική σας δουλειά ανάμεσα στην τέχνη και το ντοκουμέντο;

-Δεν με ενδιαφέρει η φωτογραφία ως ντοκουμέντο με την παραδοσιακή έννοια. Η δουλειά μου ξεκινά από την πραγματικότητα αλλά προσπαθεί να φτάσει σε κάτι πιο υπαρξιακό και εσωτερικό. Με ενδιαφέρει περισσότερο η εμπειρία της εικόνας παρά η πιστή καταγραφή της.

-Πόσο επηρεάζουν οι προσωπικές σας εμπειρίες το θέμα που επιλέγετε να αποτυπώσετε;

– Ακόμη κι όταν δεν είναι εμφανές, κάθε εικόνα κουβαλά βιώματα, μνήμες και προσωπικές διαδρομές. Η παραλία, το καλοκαίρι, το σώμα μέσα στο φως είναι εικόνες που συνδέονται με βαθιά προσωπικές αλλά και συλλογικές μνήμες.

– Υπάρχει κάτι που αποφεύγετε συνειδητά να φωτογραφίζετε;

-Αποφεύγω οτιδήποτε αισθάνομαι ότι οδηγείται σε εύκολη εκμετάλλευση ή επιφανειακή εντύπωση. Δεν με ενδιαφέρει η εικόνα που “φωνάζει”. Προτιμώ εικόνες που αφήνουν χώρο για αμφιβολία, σιωπή και προσωπική ανάγνωση.

– Ποια είναι η πιο δύσκολη στιγμή που έχετε βιώσει πίσω από την κάμερα;

-Οι πιο δύσκολες στιγμές είναι όταν αισθάνεσαι ότι η εικόνα δεν μπορεί να φτάσει αυτό που βιώνεις εσωτερικά. Υπάρχει πάντα μια απόσταση ανάμεσα στην εμπειρία και στην αποτύπωσή της. Αυτή η αδυναμία είναι ταυτόχρονα και το πιο επώδυνο αλλά και το πιο δημιουργικό κομμάτι της φωτογραφίας.

– Πώς συνομιλεί η δουλειά σας με την ελληνική πραγματικότητα σήμερα;

-Η ελληνική πραγματικότητα υπάρχει μέσα στη δουλειά μου όχι ως κοινωνικό σχόλιο με άμεσο τρόπο αλλά ως βίωμα, φως, σώμα, καλοκαίρι, συλλογική μνήμη. Ταυτόχρονα, ζούμε σε μια εποχή έντονης κατηγοριοποίησης και υπερβολικής έκθεσης της εικόνας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον με ενδιαφέρει να δημιουργώ εικόνες που αντιστέκονται στη βιαστική ανάγνωση και στις εύκολες ταυτότητες.

– Θεωρείτε ότι η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικής παρέμβασης;

Ναι, αλλά όχι μόνο μέσα από την άμεση καταγγελία. Μπορεί να λειτουργήσει και πιο έμμεσα, αλλάζοντας τον τρόπο που κοιτάμε τον άλλον και τον εαυτό μας. Για μένα, η αποδόμηση στερεών ταυτοτήτων και η δημιουργία χώρου για ενσυναίσθηση είναι ήδη μια μορφή παρέμβασης.

– Υπάρχει ένα θέμα που θεωρείτε ότι δεν έχει ακόμη φωτιστεί επαρκώς;

-Πιστεύω ότι δεν έχουμε μιλήσει αρκετά για τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη αποσύνδεσης από τις ταυτότητες που μας επιβάλλονται. Ζούμε σε μια εποχή όπου όλα ορίζονται και κατηγοριοποιούνται πολύ γρήγορα. Με ενδιαφέρει περισσότερο ο ενδιάμεσος χώρος, εκεί όπου ο άνθρωπος παραμένει ανοιχτός, αβέβαιος και μεταβαλλόμενος.

– Πώς φαντάζεστε τη φωτογραφία τα επόμενα 10 χρόνια;

-Νομίζω ότι η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξουν ριζικά τον τρόπο παραγωγής εικόνων. Ακριβώς γι’ αυτό θεωρώ ότι θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία η προσωπική χειρονομία, η υλικότητα, το ίχνος της ανθρώπινης παρουσίας μέσα στην εικόνα. Ίσως η φωτογραφία επιστρέψει περισσότερο στην εμπειρία και λιγότερο στην τελειότητα.

– Τι εκφράζει το βλέμμα της γυναίκας στη video art;

-Το βλέμμα λειτουργεί σαν χώρος μνήμης και εσωτερικής εμπειρίας. Άλλοτε είναι ήρεμο, άλλοτε φωτίζεται ή μοιάζει έτοιμο να δακρύσει, σαν να ανακαλεί στιγμές και συναισθήματα μέσα από αυτό που βλέπει. Με ενδιέφερε αυτή η αθόρυβη μεταβολή του ψυχισμού μέσα στον χρόνο και το φως.

“Παραλία. Μία Ημέρα” έκθεση του Κώστα Βίττη στον Εικαστικό Κύκλο ΔΛ