Γράφει η Ζέτα Τζιώτη

Με αφετηρία τη φιλοσοφική σκέψη του Επίκουρου και τη διαχρονική αναζήτηση της ευτυχίας, η εικαστικός Εριέττα Βορδώνη παρουσιάζει την έκθεση «Ο Κήπος του Επίκουρου» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, από τις 30 Μαρτίου έως τις 30 Ιουνίου, σε επιμέλεια του ιστορικού τέχνης Θοδωρή Κουτσογιάννη.

Η έκθεση συγκεντρώνει μια ενότητα έργων που διερευνούν τη σχέση ύλης και άυλου, φωτός και διαφάνειας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη βαθιά φιλοσοφική διάσταση της καλλιτεχνικής πρακτικής της δημιουργού. Μέσα από τη χρήση σύγχρονων υλικών, όπως το plexiglass και τις πολυεπίπεδες ζωγραφικές επιφάνειες, τα έργα δημιουργούν την αίσθηση ενός χώρου που αναπνέει, όπου το φως, το χρώμα και η κίνηση συνδιαλέγονται με την εσωτερική εμπειρία του θεατή.

Αντλώντας έμπνευση από τον περίφημο «Κήπο» του Επίκουρου — έναν τόπο φιλοσοφικής αναζήτησης, απλότητας και πνευματικής ελευθερίας — η Βορδώνη προτείνει μια εικαστική διαδρομή που καλεί τον επισκέπτη να ανακαλύψει τον δικό του προσωπικό κήπο: έναν χώρο εσωτερικής ισορροπίας, στοχασμού και αρμονίας μέσα σε έναν κόσμο διαρκών μεταβολών.

Με αφορμή την έκθεση, η καλλιτέχνις μιλά για τις πηγές έμπνευσής της, τη σχέση φιλοσοφίας και τέχνης, αλλά και για την ανάγκη αναζήτησης της ευτυχίας και της εσωτερικής γαλήνης μέσα από τη δημιουργία.

-Εριέττα, πώς γεννήθηκε η ιδέα της ενότητας των έργων που παρουσιάζετε αυτές τις μέρες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών;

-Από μικρή μου άρεσε να κάνω συσχετισμούς, να αναζητώ το πώς και το γιατί — να κοιτάζω, αν θέλετε, πιο βαθιά κάτω από την επιφάνεια. Ζούμε σε μια εποχή παρακμής αξιών, οικονομικής κρίσης και πολέμων· υπάρχει μια διάχυτη ανασφάλεια και έλλειψη εμπιστοσύνης.

Αναζήτησα ποια ιστορική περίοδος θα μπορούσε να μοιάζει με τη δική μας. Σε αυτό με βοήθησαν και οι σπουδές μου στη Φιλοσοφία της Τέχνης στη Σορβόνη. Διαπίστωσα ότι μια ανάλογη κρίση υπήρξε μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 323 π.Χ., όταν ο τότε γνωστός κόσμος βίωνε έντονες ανακατατάξεις.

Εκείνη την εποχή εμφανίστηκε ο φιλόσοφος Επίκουρος, ο οποίος ίδρυσε τη σχολή του σε έναν όμορφο κήπο στον Κεραμεικό, γνωστό ως «Κήπος του Επίκουρου». Η σχολή ήταν ανοιχτή σε όλους, ανεξαρτήτως φύλου ή καταγωγής. Εκεί μιλούσε για την ευτυχία μέσα από την τιμιότητα, τη δικαιοσύνη, την απλότητα, τη φιλία και τον σεβασμό στη φύση.

-Πόσο σας επηρέασε αυτή η φιλοσοφία;

-Η φιλοσοφία της θετικής σκέψης για την κατάκτηση της ευτυχίας με επηρέασε βαθιά. Θέλω τα έργα μου να είναι φορτισμένα με μια ενέργεια που να λειτουργεί λυτρωτικά και θεραπευτικά για τον θεατή.

-Τι έργα θα θαυμάσουμε στην έκθεση;

-Παρουσιάζω μια ενότητα 48 έργων, μικρών και μεγάλων διαστάσεων. Η πρόκληση για μένα ήταν να μεταφέρω τα θετικά συναισθήματα που προτείνει ο Επίκουρος χωρίς να επαναλαμβάνομαι, έτσι ώστε ο θεατής να μπορέσει να τα αισθανθεί και να τα βιώσει.

-Γιατί επιλέξατε το plexiglass ως βασικό υλικό;

-Νιώθω ότι όλα γύρω μας βρίσκονται σε μια εύθραυστη ισορροπία, σαν να αιωρούνται: έτοιμα είτε να ξαναγεννηθούν είτε να διαλυθούν. Για αυτό δουλεύω πάνω σε διάφανο plexiglass, σε έναν «συμπυκνωμένο αέρα» που αποδίδει την αίσθηση του μετέωρου της εποχής μας.

-Πώς λειτουργεί αυτό το υλικό μέσα στον χώρο;

– «συμπιεσμένος αέρας» εκφράζεται μέσα από τις διαφάνειες των έργων, τα οποία δουλεύονται και από τις δύο πλευρές, εμπρός και πίσω. Συχνά ο θεατής έχει την αίσθηση ότι το έργο αναπνέει μέσα στον χώρο.

-Το μπλε κυριαρχεί στη δουλειά σας. Τι σημαίνει για εσάς;

-Το μπλε είναι κατ’ αρχάς χρώμα μνήμης, γιατί κυριαρχεί στο ελληνικό τοπίο. Είναι ένα χρώμα που σε ταξιδεύει προς τα μέσα και σε ηρεμεί. Πιστεύω ότι είναι το χρώμα της εσωτερικής σιωπής.

-Τι θα θέλατε να αισθανθεί ο θεατής μπροστά στα έργα σας;

-Προσπαθώ να είμαι όσο γίνεται πιο άμεση και ειλικρινής με το έργο μου. Το ενεργοποιώ γιατί το ζω και το πιστεύω. Εύχομαι ο θεατής να εισπράξει αυτή τη θετική ενέργεια και να μπει στον δικό του εσωτερικό κήπο.

-Ποιος είναι ο συμβολισμός του ουρανού στα έργα σας;

-Ο ουρανός είναι ένας προσωπικός στόχος που μας βοηθά να επιδιώκουμε την ευτυχία. Στην προσπάθεια να τον φτάσουμε, συχνά υπερβαίνουμε τον εαυτό μας, λειτουργώντας τόσο με το συνειδητό όσο και με το ασυνείδητο.

-Υπάρχει μια έντονη αίσθηση ισορροπίας και αντίθεσης στα έργα σας.

-Η ζωή είναι μια πορεία όπου οι αντιθέσεις την κάνουν πιο ενδιαφέρουσα και ουσιαστική. Αν το σκεφτεί κανείς, πρόκειται για μια αλληγορία της ισορροπίας της ίδιας της ζωής μας.

-Το άλογο εμφανίζεται συχνά ως σύμβολο. Γιατί το επιλέγετε στα έργα σας;

-Το άλογο, μέσα από την παράδοσή μας, θεωρείται σύμβολο τύχης και δύναμης. Είναι εκείνο που μας βοηθά να καλπάζουμε προς το ατελεύτητο.

-Πώς ορίζετε την ευτυχία;

-Για μένα ευτυχία σημαίνει αρμονία και ενδιαφέρουσες σχέσεις. Μέσα από τη ζωγραφική μου προσπαθώ να εναρμονίσω σχήματα, χρώματα, ρυθμούς και υλικά, ώστε να δημιουργείται μια αίσθηση ανάτασης. Το κάνω γιατί πρώτα απ’ όλα το έχω εγώ ανάγκη.

-Ζούμε σε έναν κόσμο ταχύτητας και ψηφιακής επικοινωνίας. Πώς επηρεάζει αυτό την τέχνη σας;

-Σήμερα επικοινωνούμε κυρίως ηλεκτρονικά και κινούμαστε με απίστευτες ταχύτητες. Μπορεί να κοιμηθούμε στην Ελλάδα και να ξυπνήσουμε στην Αμερική. Όλα γύρω μας αλλάζουν.

Το DNA μας, όμως, έχει μάθει να λειτουργεί με τον ρυθμό της καρδιάς και με τη σωματική επαφή των αισθήσεων. Αυτή η αλλαγή δημιουργεί συχνά μια εσωτερική σύγκρουση.

Στα έργα μου, δουλεύοντας πάνω σε διάφανα υλικά, δημιουργώ κάθε φορά έναν νέο καμβά. Προσπαθώ να παντρέψω τη σκληρότητα του μετάλλου με την απαλότητα του βελούδου, τη μνήμη μιας δαντέλας με ιριδίζοντα σμάλτα που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με το φως. Μέσα από αυτή την εναρμόνιση των αντιθέτων προτείνω μια ισορροπία ανάμεσα στη σωματική επικοινωνία και τη νέα ηλεκτρονική πραγματικότητα.

-Πώς εκφράζεται στη δουλειά σας η σχέση ύλης και άυλου;

-Είναι μια βαθιά βιωματική σχέση. Προκύπτει μέσα από τον τρόπο που επεξεργάζομαι την ύλη, το χρώμα, τις ματιέρες και τα υλικά.

-Πολλοί μιλούν για μια ζεν διάσταση στη δουλειά σας. Είναι συνειδητή επιλογή;

-Είναι απόλυτα συνειδητή. Μέσα από τα προβλήματα, τις ανασφάλειες και τα απρόοπτα της καθημερινότητας, αν δούμε τη ζωή σαν ένα ταξίδι εμπειρίας και γνώσης, μπορούμε να νιώσουμε πληρότητα. Έχω ζήσει πολλές δυσκολίες και προσπαθώ να τις διαχειρίζομαι με αυτόν τον τρόπο.

-Πόσο σας επηρέασαν το Παρίσι και οι σπουδές σας;

-Το Παρίσι και οι σπουδές μου εκεί υπήρξαν καθοριστικά. Η επαφή με καλλιτέχνες από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς με απελευθέρωσε και μου έδωσε το θάρρος να εκφράσω τα προσωπικά μου οράματα.

Η ζωή είναι όμορφη μέσα από την πολιτισμική της πολυπλοκότητα και την αποδοχή του άλλου. Η συνεχής επαφή με ένα πολιτιστικό κέντρο όπως το Παρίσι με εμπλουτίζει μέχρι σήμερα.

-Τι συμβολίζει ο «κήπος» που εμφανίζεται συχνά στο έργο σας;

-Ο κήπος είναι ο κήπος της ζωής. Είναι μια διαδρομή γεμάτη χρώματα και αρώματα, αλλά και παγίδες. Αν τις αντιλαμβανόμαστε, μπορούμε να τις αντιμετωπίζουμε.

Αφού δεν γνωρίζουμε πότε θα φύγουμε από αυτόν τον κόσμο, ας χαρούμε τη ζωή ολοκληρωτικά — με το μυαλό και με τις αισθήσεις μας.

-Πώς βλέπετε τη σχέση τέχνης και ζωής;

-Η τέχνη είναι ζωή και ταυτόχρονα αντανάκλασή της. Περιέχει στρώσεις συναισθημάτων, εμπειριών και γνώσεων. Όπως και η ζωή, έχει φθορές από τις οποίες μαθαίνουμε και προχωράμε.

Ο «κήπος» της ζωής έχει τα πάντα — και ίσως γι’ αυτό είναι τόσο γοητευτικός. Η τέχνη διδάσκεται από τη ζωή και τα έργα την περιέχουν.

-Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο επισκέπτης της έκθεσης;

-Θα ήθελα ο επισκέπτης να αισθανθεί το μεγαλείο της ζωής και να καταλάβει ότι, παρά τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν, αν μάθουμε να τις δεχόμαστε, μπορούμε να τις αντιμετωπίζουμε με ηρεμία, δύναμη και νηφαλιότητα.

Έτσι ίσως μπορέσουμε να βρούμε την ευτυχία μέσα από τον προσωπικό μας κήπο και να φτάσουμε σε μια εσωτερική αρμονία — σε μια κατάσταση Ζεν.