Γράφει η Βανέσσα Πανοπούλου

«Η σωστή ψηφιακή επικοινωνία στην τέχνη δεν είναι πώληση. Είναι αφήγηση, επιμέλεια και το άνοιγμα ενός παραθύρου από το ατελιέ προς τον κόσμο.»

Στην ψηφιακή εποχή, η τέχνη δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο που προβάλλεται — αλλά και τον τρόπο που συναντά τον θεατή της. Η πρώτη επαφή με ένα έργο δεν γίνεται πια απαραίτητα σε μια λευκή αίθουσα γκαλερί, αλλά μέσα από μια φωτεινή οθόνη, ανάμεσα σε αμέτρητα scrolls. Σε αυτό το περιβάλλον διαρκούς ροής εικόνων, το έργο καλείται να διατηρήσει την έντασή του και τη σιωπηλή του δύναμη, χωρίς να υποχωρήσει στην επιφανειακότητα.

Η τέχνη — και μαζί της οι δημιουργοί — καλούνται σήμερα να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο που παρουσιάζονται και επικοινωνούν: όχι ως προϊόν, αλλά ως εμπειρία και σημείο συνάντησης.

Ο Στέφανος Ρόκος είναι ένας εικαστικός δημιουργός που επιμένει στη λεπτομέρεια, στη χειρωνακτική εργασία και στο βάθος της εικόνας, ακόμα κι όταν αυτή μεταφέρεται στο ψηφιακό περιβάλλον. Το έργο του συνομιλεί με τον χρόνο, τη μουσική και την εσωτερικότητα, παραμένοντας ουσιαστικά «αντιστάσιμο» στη λογική της γρήγορης κατανάλωσης.

Από την άλλη πλευρά, η Χρύσα Σταυρίδου, μέσα από τo Astralón, δραστηριοποιείται στον χώρο του digital marketing και της επικοινωνίας πολιτισμού, προσεγγίζοντας την προβολή της τέχνης όχι ως απλή στρατηγική απόδοσης, αλλά ως πράξη επιμέλειας. Για εκείνη, η ψηφιακή παρουσία ενός καλλιτέχνη δεν είναι θέμα ορατότητας, αλλά νοήματος.

Έπειτα από πολλά χρόνια μεταξύ τους συνεργασίας, οι δύο οπτικές τους συναντιούνται στο artviews σε μια συζήτηση για την τέχνη στην ψηφιακή εποχή: για τα όρια της προβολής και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο έργο και την εικόνα του στον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο.

Η Νέα Πραγματικότητα
Η μετάβαση από τη φυσική γκαλερί στην ψηφιακή εικόνα

– Η πρώτη επαφή με ένα έργο τέχνης γίνεται πλέον συχνά μέσω μιας οθόνης κινητού. Είναι αυτό ένα εργαλείο προσέγγισης ή ένας κίνδυνος αποδυνάμωσης της εμπειρίας;

Σ.Ρ: – Αν η επαφή μας με ένα έργο τέχνης μέσω ενός κινητού είναι όντως η πρώτη και όχι και η τελευταία, τότε μόνο θετικά μπορώ να το δω: Φέρνω στο μυαλό μου πολλά παραδείγματα φιλότεχνων ή μη ανθρώπων στους οποίους η εικόνα ενός π.χ. ζωγραφικού έργου σε μια οθόνη εντείνει την περιέργειά τους να το δουν από κοντά, ζωντανό, αναρτημένο σε ένα περιβάλλον με σωστό φωτισμό, και να μοιραστούν την εμπειρία με άλλον κόσμο. Λειτουργεί σαν κινηματογραφικό teaser και προϊδεάζει για τη φυσική εμπειρία. Αν το έργο αξίζει την προσοχή μας, το γεγονός ότι μοιράζεται εύκολα ψηφιακά σε πολλούς πιθανούς επισκέπτες μιας έκθεσης βοηθάει στο σύνολο μιας φυσικής επαφής.

Χ.Σ: – Η πρώτη επαφή με ένα έργο ιδανικά συμβαίνει δια ζώσης, όμως η τέχνη ανέκαθεν αναζητούσε τρόπους να ταξιδέψει — από ένα λεύκωμα μέχρι ένα καρτ ποστάλ. Το κινητό είναι απλώς το σημερινό μέσο που επιταχύνει τη συνάντηση και μεγεθύνει την απήχησή της. Δεν τίθεται θέμα σύγκρισης μεταξύ της ψηφιακής εικόνας και της μουσειακής εμπειρίας, πρόκειται για δύο διαφορετικά επίπεδα αφήγησης που λειτουργούν συμπληρωματικά και ενισχύουν το ένα το άλλο.

Η επικοινωνία στην τέχνη δεν είναι ένας διαρκής θόρυβος, αλλά μια επιμελημένη παρουσία

Αυθεντικότητα vs Στρατηγική
Πώς διατηρείται ο χαρακτήρας του καλλιτέχνη στα social media

– Στέφανε, το έργο σου χαρακτηρίζεται από λεπτομέρεια και βάθος, ενώ τα social media απαιτούν ταχύτητα. Νιώθεις ποτέ ότι οι αλγόριθμοι πιέζουν τη δημιουργική σου διαδικασία;

Σ.Ρ: Στη δική μου περίπτωση τα social δεν έχουν προτεραιότητα σε σχέση με τη δημιουργική διαδικασία, και δεν θυσιάζω την ποιότητα του αποτελέσματος για να έχω συχνότερη παρουσία σε πλατφόρμες ή πιο ελκυστικό περιεχόμενο. Έχω παρατηρήσει ποια έργα μου έχουν περισσότερη ψηφιακή απήχηση, συνήθως είναι αυτά με τα έντονα χρώματα και με πιο κατανοητό θέμα. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θα ξεκινούσα μια συνταγή με σκοπό να έχει απήχηση στα σόσιάλ μου. Αυτό δεν το κάνω ούτε στην κανονική αναλογική μου πορεία στον εικαστικό χώρο. Ωστόσο ομολογώ ότι χαίρομαι όταν μια ανάρτηση μου δέχεται πολλά reactions, σχόλια και κοινοποιήσεις, και πάντα προσπαθώ να είμαι ενεργός και ενδιαφέρων, κυρίως στο Instagram που μου αρέσει.

– Χρύσα, ως Astralón, όταν αναλαμβάνετε έναν καλλιτέχνη ή πολιτιστικό φορέα, πού βάζετε τη γραμμή; Πώς εξασφαλίζετε ότι η στρατηγική προβολής δεν θα αλλοιώσει την καλλιτεχνική ταυτότητα;

Χ.Σ: Χαράζουμε τη στρατηγική μας σε απόλυτο συντονισμό με τον καλλιτέχνη, προσαρμόζοντας το όραμά του στις διαφορετικές οθόνες. Η ψηφιακή επικοινωνία δεν αλλοιώνει την ταυτότητα· αντιθέτως, τη συμπληρώνει, οργανώνοντας το έργο σε μια ψηφιακή αναδρομή, προσβάσιμη σε όλους. Για εμάς, η προσαρμογή της εικόνας στα ψηφιακά κανάλια είναι μια απαιτητική άσκηση αισθητικής—είναι μια πράξη επιμέλειας που μεταφέρει την αίσθηση της γκαλερί στο ψηφιακό περιβάλλον.

– Πιστεύεις ότι το digital marketing στην τέχνη έχει και μια πολιτιστική ευθύνη; Μπορεί ένας λάθος τρόπος προβολής να υποβαθμίσει ένα έργο, ακόμα κι αν φέρνει «αριθμούς»;

Χ.Σ: Ποια πράξη δεν επιφέρει ευθύνη; Και ποια προβολή μπορεί να υποβαθμίσει την ουσία ενός σπουδαίου έργου; Για εμάς, η επιτυχία δεν κρίνεται στα διάφορα metrics (likes, shares), αλλά στο αν καταφέραμε να χτίσουμε μια γέφυρα με το σωστό κοινό. Το digital marketing έχει τεράστια πολιτισμική ευθύνη· είναι το εργαλείο που ορίζει πώς συνομιλεί η κοινωνία με την αισθητική, από το πιο απλό καθημερινό αντικείμενο μέχρι το πιο σπουδαίο έργο τέχνης.

– Σε έναν κόσμο διαρκούς παρουσίας, πιστεύετε ότι ο καλλιτέχνης μπορεί και πρέπει να επιλέγει πότε δεν είναι ορατός; Πώς διαχειρίζεται αυτή την ισορροπία η ομάδα επικοινωνίας ή ο social media manager;

Σ.Ρ: Καλό θα ήταν η μη ύπαρξη ενός καλλιτέχνη στα σόσιαλ να μη σημαίνει τη μη ύπαρξη του καλλιτέχνη στον χώρο της τέχνης. Με λυπεί πολύ το γεγονός ότι μεγαλύτεροι ηλικιακά άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με τέτοιου είδους τεχνολογία, οι οποίοι δεν μπορούν να ακολουθήσουν τις εξελίξεις σε αυτόν τον τομέα, κινδυνεύουν να μείνουν στην αφάνεια. Εκεί εμφανίζεται η Χρύσα και ο Άρης και η ομάδα του Αστραλόν για να καλύψουν το κενό. Το βλέπω πολύ έντονα όλο αυτό και στη δική μου δουλειά, για παράδειγμα ανοίξαμε έναν λογαριασμό στο TikTok αλλά επειδή η συγκεκριμένη πλατφόρμα δεν μου ταιριάζει προσωπικά, χάνω μια μεγάλη μερίδα κοινού που ίσως να ενδιαφερόταν να γνωρίσει την δουλειά μου. Αλλά έτσι είναι η ζωή, τι να κάνουμε.

Χ.Σ: Η επικοινωνία στην τέχνη δεν είναι ένας διαρκής θόρυβος, αλλά μια επιμελημένη παρουσία. Ενθαρρύνουμε τους συνεργάτες μας να μοιράζονται τη χαρά μιας επιτυχίας ή ενός νέου έργου, όμως πάντα με σεβασμό στην εσωτερικότητα της διαδικασίας. Η μη ορατότητα δεν είναι απουσία, είναι επιλογή και θέση. Στην εταιρεία μας, δουλειά μας είναι να “διαβάζουμε” το κλίμα της εποχής και τις ανάγκες του καλλιτέχνη, ορίζοντας πότε η παρουσία μας προσφέρει φως και πότε η σιωπή προσφέρει προστασία.

Η Αφήγηση
Η σημασία της ιστορίας πίσω από το έργο

– Στον κόσμο του marketing το «Content is King» είναι σχεδόν αξίωμα. Στην τέχνη, όμως, το περιεχόμενο είναι το ίδιο το έργο. Από τη δική σας σκοπιά — του δημιουργού και της στρατηγικής επικοινωνίας — χρειάζεται τελικά ο καλλιτέχνης να λειτουργεί και ως αφηγητής (storyteller) στα ψηφιακά μέσα για να ξεχωρίσει;

Σ.Ρ: – Στην τέχνη υπάρχει το έργο και το περιεχόμενό του. Υπάρχει η ιδέα και η απόδοσή της, η ουσία και η τεχνική με την οποία αποδίδει την ιδέα ο καλλιτέχνης. Αν λείπει ή το ένα ή το άλλο στοιχείο, τότε το έργο τέχνης είναι λειψό. Αυτά το κάνουν να ξεχωρίσει, αυτή είναι η αφήγησή του. Το πώς θα μεταφερθεί αυτή η αφήγηση με νέα μορφή στα ψηφιακά μέσα είναι μια έξτρα δουλειά της εποχής μας.

Χ.Σ: Αν προτείναμε στον Στέφανο να θυσιάσει τη λεπτομέρεια για χάρη της ταχύτητας ή να ζωγραφίζει μόνο σε κάθετους καμβάδες για να “χωράει” στα Reels, θα μας αγνοούσε επιδεικτικά — και ευτυχώς! Όταν το δόγμα “Content is King” προσπαθεί να επιβληθεί στην καλλιτεχνική δημιουργία, κινδυνεύουμε να χάσουμε την αλήθεια και το βάθος του έργου. Η τέχνη δεν μπαίνει στο διαδίκτυο για να υπηρετήσει το scroll· μπαίνει για να το διακόψει, να ομορφύνει τη ροή και να προσφέρει μια ανάσα ανάμεσα στις δυσοίωνες ειδήσεις της ημέρας. If Content is King, then Art is definitely the Queen!

– Με την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης, των virtual εκθέσεων και των υβριδικών εμπειριών, πιστεύετε ότι αλλάζει ο τρόπος που βιώνουμε την τέχνη ή απλώς αλλάζει το μέσο; Υπάρχει κάτι που δεν μπορεί — και δεν πρέπει — να ψηφιοποιηθεί;

Σ.Ρ: – Είναι σπουδαίο το γεγονός ότι δίνεται η δυνατότητα σε όλον τον κόσμο να επισκεφθεί ένα μακρινό μουσείο ή μια έκθεση έστω και ψηφιακά, όσες φορές θέλει, όποια ώρα θέλει και για όση ώρα επιθυμεί. Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι, αν κάποια στιγμή βρεθεί έξω από τον πραγματικό χώρο, η επιθυμία του να τον επισκεφθεί θα είναι μεγαλύτερη και δεν θα λειτουργήσει αποτρεπτικά επειδή τον έχει ήδη περιηγηθεί ψηφιακά. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι που να μην μπορεί ή να μην πρέπει να ψηφιοποιηθεί, μου αρέσει η ιδέα να υπάρχει ένα τεράστιο ψηφιακό αρχείο backup όλης της τέχνης που έχει δημιουργηθεί στην ανθρωπότητα.

Χ.Σ: Συμφωνώ απόλυτα με τον Στέφανο. Η εικονική έκθεση καταργεί τους γεωγραφικούς περιορισμούς και λειτουργεί ως ένας ψηφιακός προθάλαμος που, αντί να υποκαθιστά, εντείνει τη λαχτάρα για τη φυσική επαφή. Παράλληλα, η ίδια η φύση του έργου εξελίσσεται σε μια υβριδική εμπειρία, όπου η παραδοσιακή γραφή συναντά την ψηφιακή επεξεργασία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η τέχνη επαυξάνεται, αρχειοθετείται και εκδημοκρατίζεται. Παύει να είναι ένα κλειστό, ιδιωτικό “σαλόνι” και γίνεται ένας ανοιχτός κήπος.

– Κλείνοντας, ποια συμβουλή θα δίνατε σε νέους δημιουργούς για την ψηφιακή τους παρουσία το 2026;

Σ.Ρ: – Απολαύστε την τέχνη, λερωθείτε με τα υλικά σας, δημιουργήστε με τα χέρια σας, και μοιραστείτε το αποτέλεσμα ψηφιακά με όσους περισσότερους μπορείτε με τον καλύτερο δυνατό ποιοτικά τρόπο.

Χ.Σ: – Ας αγκαλιάσουμε τη νέα πραγματικότητα, όχι με τεχνοφοβία, αλλά με τεχνοπεριέργεια. Ακολουθώντας την εξέλιξη, επιτρέπουμε στην τέχνη να μετουσιωθεί σε φως πάνω στις οθόνες μας.

If Content is King, then Art is definitely the Queen

Who is Who

Στέφανος Ρόκος

Ο Στέφανος Ρόκος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1995–2000) και χαρακτική στο εργαστήριο του Γ. Μήλιου, ενώ το 2002 απέκτησε μεταπτυχιακό στη χαρακτική από το Wimbledon School of Art του Λονδίνου με υποτροφία του Ιδρύματος Προποντίς.

Ήταν υπότροφος του ΙΚΥ (2005–2007) και από τότε έχει παρουσιάσει πολυάριθμα ατομικά και ομαδικά έργα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, συμμετέχοντας σε διεθνείς φουάρ. Το 2010 παρουσίασε το μουσικό/εικαστικό project “Horror & Romance on Another Planet”, ενώ το 2019 προσέγγισε εικαστικά το άλμπουμ των Nick Cave & The Bad Seeds “No More Shall We Part”, με καλλιτεχνικό βιβλίο και εκθέσεις στην Αθήνα (Μουσείο Μπενάκη) και στην Αμβέρσα (Γκαλερί Bernaerts).

Έργα του ανήκουν σε ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές και έχουν χρησιμοποιηθεί σε κινηματογράφο, θέατρο, εξώφυλλα δίσκων και βιβλίων, καθώς και σε αφίσες για συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις.

Η Χρύσα Σταυρίδου

Η Χρύσα Σταυρίδου είναι Digital Marketer με πολυετή εμπειρία στην αγορά. Μαζί με τον Άρη Μπούρα έχουν ιδρύσει το 2017 το Astralón Digital Agency, που έχει πλέον έδρα στο Νέο Κόσμο. Η εμπειρία της στον χώρο του πολιτισμού της επιτρέπει να προσαρμόζει την επικοινωνία ανάλογα με την αισθητική και τις ιδιαίτερες ανάγκες έργου.

Είναι πτυχιούχος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος πιστοποίησης CIM και ολοκληρώνει το μεταπτυχιακό της στα Marketing Analytics.