Γράφει η Ζέτα Τζιώτη

Το πρώτο 15μερο του Νοεμβρίου 2025 στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών Ελευθέριος Βενιζέλος, ο αστικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός artefact athens παρουσίασε την έκθεση σύγχρονης τέχνης με τίτλο «all aboard» σε επιμέλεια του Κώστα Πράπογλου.

Η Αθήνα έγινε το επίκεντρο ενός τολμηρού καλλιτεχνικού εγχειρήματος. Η έκθεση ‘all aboard’ με τη συμμετοχή 40 καλλιτεχνών από διαφορετικές γενιές και χώρες, ήταν το πρώτο εγχείρημα στην Ελλάδα – και ένα από τα λίγα παγκοσμίως – όπου μια έκθεση σύγχρονης τέχνης μεγάλης κλίμακας πραγματοποιήθηκε εντός αεροδρομίου σε λειτουργία. Ο χώρος που επιλέχθηκε, ήταν το Express Facility, κτίριο που βρίσκεται παράλληλα με τον δυτικό διάδρομο απογείωσης και προσγείωσης.

Ο αερολιμένας, ως γεωγραφικό και ψυχικό σταυροδρόμι, μετατρέπεται σε τόπο εμπειρίας. Στις αίθουσες αναμονής και στους διαδρόμους, εγγράφονται αφηγήσεις αποχωρισμού, μετάβασης και επιστροφής. Η αναμονή λειτουργεί ως μεταβατική εμπειρία χωρίς αρχή ή τέλος, όπου ο χρόνος αποκτά ελαστικότητα και η τέχνη διαστέλλει τη συνείδηση.

Οι Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες παρουσίασαν εγκαταστάσεις, γλυπτά, βίντεο, ζωγραφικά έργα και επιτελεστικές δράσεις που έδωσαν ζωή στο κτίριο ως «αρχείο ανασταλμένων προθέσεων» και το μετέτρεψαν σε πεδίο αναστοχασμού. Ο ήχος των αεροσκαφών και οι ανακοινώσεις του αεροδρομίου εγιναν ποιητικό υπόστρωμα, συνομιλώντας με τα έργα και αναδεικνύοντας τον ταξιδιώτη ως οντότητα θραυσματική, ποσοτικοποιημένη και υπό συνεχή «ανάγνωση».

Η έκθεση ‘all aboard’ δεν στάθηκε στον προορισμό αλλά στο ενδιάμεσο. Εξερεύνησε την εμπειρία του ταξιδιού ως αλληγορία, ως μια εσωτερική διαδρομή όπου η ταυτότητα ανασυντίθεται, ο χώρος γίνεται πεδίο μνήμης και η τέχνη καλεί τον επισκέπτη να επαναπροσδιορίσει τη θέση του όχι ως επιβάτη αλλά ως συν-διαμορφωτή ενός υπαρξιακού τοπίου.

Με την έκθεση αυτή, η Αθήνα εγγράφηκε στον διεθνή πολιτιστικό χάρτη, επιχειρώντας την ανάδειξη ενός κτιρίου υποδομής κοινής ωφέλειας σε κιβωτό ενεργοποίησης διαλόγου μεταξύ της καλλιτεχνικής πράξης, της κοινωνίας και του δημόσιου χώρου.

Στην έκθεση συμμετείχαν διακεκριμένοι διεθνώς αναγνωρισμένοι καλλιτέχνες όπως οι Άννα Αμπαριώτου, Αλεξάνδρα Αθανασιάδη, Άννα Αντάρτη, Κλίτσα Αντωνίου, John Baldessari, Αλέξανδρος Βασμουλάκης, Robert Cahen, Αικατερίνη Γεγησιάν, Ειρήνη Γκόνου, Susan Daboll, Maya Deren, Olafur Eliasson, Σοφία Ζαράρη, Ρόζα Ζεϊντάν, Ελένη Ζούνη, Michal Heiman, Έλυα Ηλιάδη, Αννίτα Καλημέρη, Βασίλης Καρακατσάνης, Λίζη Καλλιγά, Τζένη Μαρκέτου, Βαρβάρα Μαυρακάκη, Αριάννα Οικονόμου, Μιχαήλ Παρλαμάς, Άντα Πετρανάκη, Λία Πέτρου, Λίνα Πηγαδίωτη, Yulia Pinkusevich, Εύη Σαββαΐδη, Ισμήνη Σαμανίδου, Ridley Scott, Δήμητρα Σκανδάλη, Νάντια Σκορδοπούλου, Jesse Leroy Smith, Μαριάννα Στραπατσάκη, Tonoptik, Νίκος Τρανός, Κλαίρη Τσαλουχίδη – Χατζημηνά, Θεόφιλος Χατζημιχαήλ και Francesca Woodman.

Συναντήσαμε τον ζωγράφο, Βασίλης Καρακατσάνη και μας μίλησε  για το ταξίδι αυτό και την αναβίωση της φανταστικής αεροπορικής του εταιρείας «ΤΙΤΑΝΙΑ».

-Βασίλη, πώς νιώσατε όταν ο Κώστας Πράπογλου σας πρότεινε να συμμετάσχετε στο “All Aboard”;

–Όταν ο Κώστας μου έκανε την πρόταση, η αντίδρασή μου ήταν άμεση και θετική. Ήταν σαν να άνοιξε μια πόρτα για κάτι νέο και ενδιαφέρον. Η αλήθεια είναι ότι το μυαλό μου αμέσως γύρισε στην ιδέα της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’, ένα έργο που είχα αναπτύξει κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού της πανδημίας. Η πρόταση αυτή ήρθε σε μια στιγμή που ήθελα να εξερευνήσω νέες καλλιτεχνικές δυνατότητες και να δημιουργήσω κάτι που θα ταξιδεύει το κοινό με έναν ιδιαίτερο τρόπο.

-Η δημιουργία της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ φαίνεται να συνδέεται με την προσωπική σας εμπειρία. Πώς ακριβώς αυτή η περίοδος επηρέασε την τέχνη σας;

 – Δημιούργησα  το «εικαστικό παραμύθι» της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’, σαν ένα καταφύγιο από την πραγματικότητα. Η φαντασία και οι εικόνες του μυαλού μου έγιναν το μέσο για να βγω από το περιορισμένο περιβάλλον. Ήθελα να δημιουργήσω κάτι που θα μου επέτρεπε να «ταξιδέψω» εικαστικά σε μέρη που δεν μπορούσα να επισκεφτώ πραγματικά.

-Αναφέρετε την προηγούμενη ενότητα πριν την “ΤΙΤΑΝΙΑ” με τίτλο ‘Distinct District’. Πως νομίζετε ότι συνδέονται τα έργα σας από εκείνη την περίοδο με τη ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’;

-Η ενότητα ‘Distinct District’ που παρουσιάστηκε το 2019 είχε ήδη στοιχεία που με οδήγησαν στην ανάπτυξη της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’. Σε ένα από τα έργα μου υπήρχε το στοιχείο του αεροπλάνου, που από τότε άρχισε να με απασχολεί έντονα. Το αεροπλάνο, ως σύμβολο ταξιδιού, ελευθερίας και διαφυγής, επανήλθε στην ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’. Μάλιστα, όταν έλαβα παραγγελία για δύο έργα με αεροπλάνα, το θέμα «πήρε φωτιά» και η ιδέα της φανταστικής αεροπορικής εταιρείας άρχισε να σχηματίζεται πιο καθαρά στο μυαλό μου.

-Η ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ φαίνεται να λειτουργεί σαν ένα «εικαστικό όχημα» για ταξίδια σε προορισμούς που προκαλούν συναισθηματική φόρτιση. Πώς επιλέγετε τους προορισμούς που απεικονίζετε στα έργα σας;

 -Η επιλογή των προορισμών είναι κάτι πολύ προσωπικό. Συνήθως, είναι μέρη που έχω επισκεφτεί και έχουν αφήσει έντονο αποτύπωμα στη μνήμη μου, είτε λόγω του τοπίου τους, είτε λόγω κάποιων βιωμάτων που έχω εκεί. Παράλληλα, το έργο της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ μου επιτρέπει να δημιουργήσω φανταστικούς προορισμούς, που δεν υπήρξαν ποτέ στην πραγματικότητα, αλλά για κάποιο λόγο φαίνονται τόσο ζωντανοί και υπαρκτοί στο μυαλό μου.

-Πως το αεροπλάνο, ως μέσο μεταφοράς, έχει επηρεάσει την καλλιτεχνική σας έκφραση;

 -Το αεροπλάνο για μένα είναι το απόλυτο σύμβολο της μετακίνησης, της ελευθερίας, της δυνατότητας να δραπετεύσεις και να ανακαλύψεις καινούργια μέρη σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Μου αρέσει η ιδέα ότι με το αεροπλάνο, ο χρόνος και η απόσταση χάνονται, και αυτό αποτυπώνεται στα έργα μου με την ένταση της κίνησης και την αίσθηση της «απογείωσης» που προσπαθώ να αποδώσω μέσα από το χρώμα και τη σύνθεση.

-Η στιγμή που ο μαθητής σας από το 1996 ανέφερε ότι σας είχε αναθέσει άσκηση με το όνομα ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ προκαλεί ενδιαφέρον. Πως αισθανθήκατε όταν το θυμήθηκε;

 -Ειλικρινά, ένιωσα αμηχανία και συγχρόνως έκπληξη. Δεν το θυμόμουν καθόλου, αλλά μόλις το άκουσα, κατάλαβα ότι μάλλον κάτι ασυνείδητο συνέβαινε εκείνη την εποχή. Ήταν σαν να μου αποκάλυπτε μια παλιά προφητεία που εγώ ο ίδιος είχα ξεχάσει. Ίσως, η ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ υπήρχε ήδη μέσα μου και η συνειδητοποίηση ήρθε πολύ αργότερα.

 -Περίγραψε μας την εμπειρία της παρουσίασης της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ στην Gallery Genesis και την υποστήριξη του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών. Πως ενσωματώθηκαν αυτοί οι συνεργάτες στο έργο σας;

 -Η παρουσίαση στην Gallery Genesis ήταν για μένα μια ιδιαίτερη στιγμή. Η συνεργασία με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών και την Πινακοθήκη Γιώργου Ν. Βογιατζόγλου έδωσε στο έργο μου μια διάσταση που ξεπερνούσε το εικαστικό κομμάτι.

Ο αερολιμένας, ως χώρος που συνδέει διαφορετικούς πολιτισμούς, ήταν το ιδανικό «σκηνικό» για την ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’. Ήταν σαν να «ταξιδεύει» το έργο μου στον κόσμο, ακριβώς όπως το αεροπλάνο ταξιδεύει τους ανθρώπους σε μακρινούς προορισμούς.

-Η αναφορά της ιστορικού τέχνης, Λουΐζας Καραπιδάκη, στην «έλλειψη ανθρώπινης παρουσίας» στα έργα σας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Τι ρόλο παίζει η ανθρώπινη απουσία στην εικαστική σας αφήγηση;

 -Η απουσία ανθρώπων στα έργα μου είναι συνειδητή και αναπόσπαστο μέρος της ατμόσφαιρας που θέλω να δημιουργήσω. Τα τοπία είναι γεμάτα ζωή και ένταση, αλλά η ανθρώπινη παρουσία φαίνεται να είναι πάντα σε δεύτερη μοίρα. Αυτό λειτουργεί για μένα σαν μια μεταφορά για το πώς συχνά οι άνθρωποι «περνούν» μέσα από τα τοπία χωρίς να αφήνουν πάντα το στίγμα τους. Στο τέλος, η παρουσία των ταξιδιωτών είναι ένα μικρό, σχεδόν υπονοούμενο σημείο, που ολοκληρώνει την αίσθηση του ταξιδιού.

-Αναφέρετε ότι η ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ έκλεισε έναν κύκλο μετά την παρουσίαση της στη Λευκωσία και τη Λεμεσό. Ποια είναι η επόμενη κατεύθυνση για εσάς ως καλλιτέχνης;

 –Παρά το γεγονός ότι η ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ φαίνεται να έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της, δεν σημαίνει ότι η δημιουργική μου πορεία σταματάει εκεί. Αντίθετα, αισθάνομαι ότι αυτή η σειρά έργων άνοιξε νέες καλλιτεχνικές ορίζοντες. Εξετάζω νέες θεματικές και τεχνικές που με ενδιαφέρουν, και αναζητώ τρόπους να συνδυάσω την εικαστική δημιουργία με άλλες μορφές τέχνης, όπως η ψηφιακή δημιουργία.

-Από την εμπειρία σας, ποια είναι η σχέση του εικαστικού καλλιτέχνη με τους επιμελητές και τους ιστορικούς τέχνης;

-Όπως είναι σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις. Από τραυματικές έως απίθανες. Από ανούσιες έως ουσιαστικές. Είναι μεγάλη και πονεμένη ιστορία αυτό που με ρωτάς. Δεν θα επεκταθώ. Θα αναφερθώ μόνο στο συγκεκριμένο πρότζεκτ και στην προκείμενη προσέγγιση της Λουΐζας Καραπιδάκη και του Κώστα Πράπογλου.

Η Λουΐζα είναι η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια που θα προσεγγίσει την ψυχή σου με τον πιο ευγενικό και γλυκό τρόπο που έχω νιώσει τα τελευταία χρόνια.

Ο Κώστας είναι ο επιμελητής, ενορχηστρωτής ενός οράματος, που σε συνδυασμό με την ανάγκη του για χώρους-συνομιλητές της τέχνης, σε αγγίζει με λιτό και σαφή τρόπο.  Ευτυχώς για μένα και οι δύο δεν λένε πολλά. Υπάρχει χαμόγελο και επαγγελματισμός.

Τους ευχαριστώ και τους δύο, νιώθοντας τυχερός για το συναπάντημα μας και ελπίζοντας για νέα ταξίδια μαζί τους.

-Τι είναι για σας το ταξίδι;

-Έχοντας φτάσει πλέον χορτάτος στην ηλικία που είμαι, πιστεύω ότι μπορώ να δω αρκετά καλά κάποιες δικές μου αλήθειες. Το βασικό ταξίδι είναι η ίδια η ζωή.

Πέρασαν 68 χρόνια τόσο γρήγορα, που χαμογελάω πλέον αναπολώντας τις ανόητες βεβαιότητες μου. Έρωτες, πάθη, ευκολίες και δυσκολίες, απώλειες.  Μέσα σε αυτή τη διαδρομή σημαντικά όσο και καθοριστικά ήταν τα ταξίδια που έκανα σε άλλους τόπους, με αποτέλεσμα να ξεφύγω νωρίς από τον μικρόκοσμο μου. Αν μάλιστα μπορείς να ξεφύγεις από την τουριστική τους εκδοχή, ζώντας ενσωματωμένος στο εκεί, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι πολλά από αυτά που συμβαίνουν εδώ, καθορίζοντας σε σαν άνθρωπο, εκεί είναι διαφορετικά. Το εδώ δεν το εννοώ τοπογραφικά, αλλά σαν μυαλά, απόψεις, νοοτροπίες, αισθητική, που νιώθουμε ότι να είναι το κέντρο του κόσμου.

Δεν είναι. Έχει και αλλού πορτοκαλιές.

Το μόνο που υπάρχει είσαι εσύ σαν προσωπικότητα και το διαβατήριο που έχεις, διευκολύνοντας ή δυσχεραίνοντας ερήμην σου, τις σχέσεις με τα μυαλά, τις απόψεις, τις νοοτροπίες, την αισθητική των ανθρώπων, του κάθε νέου τόπου.

Απελευθέρωση, διαφυγή, λύτρωση, παιδεία. Αυτό είναι το ταξίδι για μένα.

-Πότε κάνατε το πρώτο σας ταξίδι με αεροπλάνο;

-Την δεκαετία του 60, παιδάκι.

-Επόμενο ταξίδι σας…

-Άγνωστο.

Ο Κώστας Πράπογλου, αρχαιολόγος, αρχιτέκτονας, επιμελητής εκθέσεων σύγχρονης τέχνης γράφει στο συνοδευτικό του κείμενο για τον καλλιτέχνη:

“Ο Βασίλης Καρακατσάνης με το έργο ‘TITANIA – All Aboard’ (2025) συνθέτει μια οπτική μεταμόρφωση του αεροπορικού φαντασιακού σε υποκειμενική γεωγραφία. Κάθε καμβάς λειτουργεί ως συμβαντική μονάδα, ως κατάλυμα ενδοψυχικών διαδρομών όπου η μετουσίωση θραύεται από την εμπειρία και ανασυντίθεται μέσα από την ανάμνηση.

Η συγκίνηση που προκαλεί στον ίδιο τον καλλιτέχνη το αεροπορικό μέσο ως σωματοποιημένη αρμονία, ανασύρει την εφεύρεση μιας φαντασιακής αεροπορικής εταιρείας.

Εδώ, ο Καρακατσάνης δανείζεται το σύμβολο του Τιτάνα όχι για να αναμετρηθεί με το μέγεθος των θεών, αλλά για να ενεργοποιήσει το υποκείμενο που μετακινείται χωρίς να ανήκει, που ίπταται χωρίς σημείο εκκίνησης ή άφιξης. Οι χώροι αναμονής μετατρέπονται σε μετα-χώρους καθαρτικής έντασης, σημεία αποπροσανατολισμού, όπου η ταυτότητα αιωρείται σε αεροδυναμική αμφισημία.

Τα έργα δομημένα με σχεδιαστική πειθαρχία, χρωματική ενσυναίσθηση και ισορροπία μεταξύ περιγραφής και αποστασιοποίησης μετατρέπονται σε πεδίο αφανούς χρονικότητας. Οι σκηνές διασπούν την όποια περίσταση και συγκροτούν ένα περιβάλλον συναισθηματικής εκφόρτισης. Οι φιγούρες, σε μια μετέωρη ακινησία, λειτουργούν ως ασυνείδητες προβολές του εαυτού εν κινήσει.

Το αεροσκάφος της ‘ΤΙΤΑΝΙΑ’ υποδηλώνει έναν μεταφορέα ψυχικού φορτίου. Το έργο του Καρακατσάνη λειτουργεί ως αντήχηση προσδοκίας.

Ίσως, τελικά, κάθε καμβάς να ενσαρκώνει την αδυνατότητα του να φτάσουμε «εκεί» και ταυτόχρονα την επιθυμία να μην επιστρέψουμε ποτέ.

Το έργο ‘TITANIA – All Aboard’ είναι μια πραγμάτευση του ανήκειν μέσα από τον μη-τόπο του τερματικού σταθμού, μια αισθητηριακή επινόηση που απογειώνει το βλέμμα προς το άδηλο.”

www.v-karakatsanis.gr