Συνέντευξη στην Ζέτα Τζιώτη

Ο Νίκος Ποδιάς είναι ένας εικαστικός που έχει διαμορφώσει μια ιδιαίτερα προσωπική εικαστική γλώσσα, μεταμορφώνοντας ταπεινά και εύθραυστα υλικά –χαρτί, φακελάκια τσαγιού, χρυσόχαρτα– σε έργα που ισορροπούν ανάμεσα στο εφήμερο και το διαχρονικό. Οι δημιουργίες του δεν αφηγούνται ιστορίες με τον προφανή τρόπο· υποβάλλουν μνήμες, ίχνη, χειρονομίες και κώδικες που καλούν τον θεατή να ανακαλύψει τις δικές του αναγνώσεις.

Το καλοκαίρι του 2026 παρουσιάζει στον Πόρο την ατομική του έκθεση «Ίχνη», στο Αρχαιολογικό Μουσείο, στο πλαίσιο της μακρόχρονης συνεργασίας της CITRONNE Gallery με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Από το 2013, ο θεσμός αυτός προσκαλεί σημαντικούς Έλληνες καλλιτέχνες να δημιουργήσουν έργα εμπνευσμένα από τα μοναδικά εκθέματα του μουσείου, αναπτύσσοντας έναν γόνιμο διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη δημιουργία και την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά.

Στην έκθεση «Ίχνη», τα εύθραυστα υλικά συναντούν τη στιβαρότητα του μαρμάρου, του μετάλλου και του πηλού των αρχαίων ευρημάτων. Το φως, η διαφάνεια και η υλικότητα γίνονται τα μέσα μέσα από τα οποία το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν, αποδεικνύοντας ότι η μνήμη δεν κατοικεί μόνο στα μεγάλα μνημεία, αλλά και στα πιο ταπεινά ίχνη της ανθρώπινης δημιουργίας.

Με αφορμή αυτή τη σημαντική έκθεση, συνομιλούμε με τον Νίκο Ποδιά για την έμπνευση, τη σχέση του με τον χώρο του μουσείου και τον ιδιαίτερο διάλογο που αναπτύσσουν τα έργα του με την αρχαιότητα και τον χρόνο.

-Ο τίτλος της έκθεσης είναι «Ίχνη». Τι σημαίνει για εσάς η έννοια του ίχνους, τόσο ως καλλιτέχνη όσο και ως ανθρώπου;

-Το ίχνος είναι ενδιαφέρον γιατί σχετίζεται με το πέρασμα του χρόνου, και μπορεί κανείς παρατηρώντας τα ίχνη, να σκεφθεί από πού προέρχονται και να φτιάξει αφηγήσεις και ερμηνείες. Τα υλικά μου είναι γεμάτα ίχνη, κυριολεκτικά, από τις προηγούμενες χρήσεις του.

-Συλλέγετε και μεταπλάθετε ταπεινά υλικά, μετατρέποντάς τα σε έργα με σχεδόν τελετουργική παρουσία. Τι σας ελκύει σε αυτά τα υλικά και πώς τα επιλέγετε;

-Το βρίσκω πολύ γοητευτικό το χαρτί σαν υλικό γιατί είναι φιλικό, ζεστό, οικείο, και παράλληλα μ ’αρέσει να του δίνω έναν άλλο χαρακτήρα, να το μεταμορφώνω. Με έλκει το να ξεκινώ από ένα ευτελές υλικό, και να προσπαθώ να φτιάξω κάτι που μοιάζει πολύτιμο, αποδίδοντάς του παράλληλα μέσω της διαδικασίας έναν χαρακτήρα τελετουργικού.

-Τα έργα σας μοιάζουν να κρύβουν κώδικες, γραφές και μυστικές αφηγήσεις. Ποια είναι η σχέση σας με το σύμβολο και το αίνιγμα;

-Το σύμβολο στο έργο μου δεν το αντιλαμβάνομαι ως κάτι που πρέπει να αποκρυπτογραφηθεί με μια απόλυτη ερμηνεία, αλλά είναι περισσότερο ένας τρόπος να ανοίξουν οι θεατές έναν προσωπικό διάλογο με το έργο. Οι μορφές που εμφανίζονται στη δουλειά μου λειτουργούν ως ίχνη μνήμης, ως αναφορές σε αρχέγονες γραφές, σε χάρτες, σε τοπία που παραμένουν ανοιχτά σε ερμηνείες.

Το αίνιγμα είναι επίσης ένα δημιουργικό εργαλείο. Με ενδιαφέρει η στιγμή όπου ο θεατής σταματά να αναζητά μια «σωστή» απάντηση και αρχίζει να συνδέει το έργο με τις δικές του εμπειρίες και συνειρμούς.

-Πώς προέκυψε η ιδέα της έκθεσης μέσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου και ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση αυτής της συνύπαρξης με τα αρχαία αντικείμενα;

-Η ατομική μου έκθεση Ίχνη εντάσσεται στο πλαίσιο συνεργασίας της CITRONNE Gallery με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, η οποία ξεκίνησε το 2013 και προσβλέπει στην ένταξη της σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους. Είμαι πολύ χαρούμενος για αυτή την έκθεση και απόλαυσα πάρα πολύ τη διαδικασία προετοιμασίας και τον διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ των αρχαίων και των σύγχρονων έργων.

Υπάρχει έντονα ο θραυσματικός χαρακτήρας και στις αρχαιότητες και στα δικά μου έργα, και αυτό ακριβώς το θραύσμα, το απόσπασμα, ενθαρρύνει το φαντασιακό κομμάτι. Νιώθω ότι τα έργα ενεργοποιούν το ένα το άλλο μέσα σε αυτή την θραυσματική α-συνέχεια και ενεργοποιούν εξίσου και τους θεατές να φανταστούν τα κομμάτια που λείπουν.

-Σε ποιο βαθμό η ιστορία και η αρχαιολογία επηρεάζουν τη σκέψη και τη δημιουργική σας διαδικασία;

-Μερικές φορές το αφήγημα των έργων μου μπορεί να έχει αφετηρία διάφορους ιστορικούς ή μυθολογικούς χαρακτήρες και τις ιστορίες τους. Οι ιστορίες αυτές πλέκονται παράλληλα με την δημιουργική διαδικασία και τις ιδιότητες του υλικού.

Αυτά τα δύο στοιχεία, οι αναφορές στους μύθους και την παγκόσμια λαογραφία από τη μία, και οι δυνατότητες του υλικού από την άλλη, διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τη δουλειά μου.

-Το φως φαίνεται να αποτελεί ενεργό στοιχείο των έργων σας. Πώς λειτουργεί ως υλικό ή ως συνδημιουργός μέσα στη δουλειά σας;

-Το φως και η σκιά λειτουργούν άλλοτε συμπληρωματικά στα έργα και άλλοτε είναι οργανικό κομμάτι τους, δημιουργώντας χώρους γύρω και ανάμεσα τους. Το ίδιο το υλικό και ο τρόπος που το δουλεύω, υπαγορεύει την αξιοποίηση του φωτός και της σκιάς, γιατί τα υλικά είναι ως επί το πλείστον διάφανα και τα έργα διάτρητα. Βγαίνοντας λοιπόν από το εργαστήριο, τα έργα «ζητούν» από μόνα τους την αλληλεπίδραση με το φως, είναι φτιαγμένα γι’ αυτό το «παιχνίδι».

-Υπάρχει κάποιο έργο στην έκθεση που θεωρείτε ιδιαίτερα σημαντικό ή αντιπροσωπευτικό της παρούσας καλλιτεχνικής σας πορείας;

-Δυσκολεύομαι να ξεχωρίσω ένα μόνο έργο, γιατί αντιλαμβάνομαι την έκθεση ως ένα ενιαίο σώμα, όπου κάθε έργο συμπληρώνει και φωτίζει το άλλο.

Αν έπρεπε, όμως, να επιλέξω κάτι αντιπροσωπευτικό της σημερινής μου πορείας, θα διάλεγα το έργο Safety Net, γιατί ενσωματώνει μορφολογικά και εννοιολογικά στοιχεία που με αφορούν και απαντώνται στο σύνολο της δουλείας μου.

-Πιστεύετε ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί να δημιουργήσει έναν ουσιαστικό διάλογο με την πολιτιστική κληρονομιά και τα μουσεία;

-Πιστεύω πως η σύγχρονη τέχνη μπορεί όχι μόνο να συνομιλήσει με την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και να την επανενεργοποιήσει. Η πολιτιστική κληρονομιά αποκτά νέο νόημα κάθε φορά που την προσεγγίζουμε μέσα από τη ματιά του παρόντος, δεν είναι κάτι απολιθωμένο, αναφέρεται στο παρόν. Τα μουσεία και οι ιστορικοί χώροι μπορούν να λειτουργήσουν ως ζωντανοί τόποι ανταλλαγής ιδεών, όπου το παρελθόν και το σήμερα συνυπάρχουν δημιουργικά.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτός ο διάλογος, γιατί επιτρέπει στα έργα να αποκτούν νέα συμφραζόμενα και να δημιουργούν διαφορετικές αναγνώσεις, χωρίς να ανταγωνίζονται ή να επισκιάζουν την ιστορία του τόπου.

Αντίθετα, η σύγχρονη καλλιτεχνική παρέμβαση μπορεί να αναδείξει πτυχές της μνήμης και της πολιτιστικής συνέχειας που συχνά παραμένουν αθέατες, προσκαλώντας τον θεατή να δει τόσο την κληρονομιά όσο και το σύγχρονο έργο με μια νέα, πιο ανοιχτή ματιά.

-Τι θα θέλατε να κρατήσει μαζί του ο επισκέπτης φεύγοντας από την έκθεση «Ίχνη»;

-Θα ήθελα οι επισκέπτες να κρατήσουν την εμπειρία της παρατήρησης, την αίσθηση ότι τα ίχνη που συναντούν στα έργα δεν αφορούν μόνο το παρελθόν, αλλά και τη δική μας σχέση με τη μνήμη, τον χρόνο και τον τόπο.