Γράφει ο Παναγιώτης Μ. Κατσάρας
Ο Ροζέ Βαντίμ δεν υπήρξε ποτέ δημιουργός κινηματογραφικού βάθους. Υπήρξε όμως καθοριστικός στη διαμόρφωση της σύγχρονης εικόνας του ερωτισμού στον κινηματογράφο. Σκηνοθέτης, σεναριογράφος και διαχρονικό σύμβολο πρόκλησης, ο Βαντίμ συνδέθηκε όσο λίγοι με τη μεταπολεμική απελευθέρωση των ηθών – αλλά και με τα όρια αυτής της απελευθέρωσης.
Σκηνοθέτης, σεναριογράφος, παραγωγός και ηθοποιός, ο Ροζέρ Βαντίμ αποτέλεσε κομβική μορφή στον γαλλικό κινηματογράφο της μεταπολεμικής περιόδου και καθιερώθηκε ως ο δημιουργός που «έφτιαχνε ντίβες».
Το όνομα Ροζέ τού δόθηκε από τον πατέρα του, καθώς το γαλλικό δίκαιο της εποχής απαιτούσε γαλλικό μικρό όνομα. Ο πατέρας του ήταν Λευκορώσος, εβραϊκής καταγωγής, γεγονός που προσθέτει μια λιγότερο γνωστή διάσταση στην ταυτότητα του σκηνοθέτη.
Ο Ροζέ Βαντίμ σμιλεύει τον μύθο της Μπριζίτ Μπαρντό μέσα από μια πλέον κλασική ταινία, που λειτούργησε ως προάγγελος της σεξουαλικής απελευθέρωσης της δεκαετίας του ’60 και σημάδεψε ανεξίτηλα τη σχέση του κινηματογράφου με τον ερωτισμό.
«Και ο Θεός έπλασε τη γυναίκα»: η ταινία που άλλαξε το βλέμμα
Το «Και ο Θεός έπλασε τη γυναίκα» (1956) δεν είναι αριστούργημα. Είναι όμως ιστορικό γεγονός. Η Μπριζίτ Μπαρντό εμφανίζεται όχι ως χαρακτήρας, αλλά ως παρουσία που διαταράσσει την ανδρική, ηθικολογική τάξη του κινηματογράφου της δεκαετίας του ’50.
Ο Βαντίμ δεν ενδιαφέρεται για ψυχολογία ή αφήγηση. Ενδιαφέρεται για την εικόνα μιας γυναίκας που δεν ντρέπεται για την επιθυμία της. Και αυτή η εικόνα ήταν αρκετή για να σοκάρει, να διχάσει και να αλλάξει για πάντα τον τρόπο με τον οποίο το σινεμά κοιτά το γυναικείο σώμα.
Ο δημιουργός των μύθων ή ο σκηνοθέτης του ανδρικού βλέμματος;
Η φιλμογραφία του Ροζέρ Βαντίμ είναι άρρηκτα δεμένη με τις γυναίκες της ζωής του: Μπαρντό, Κατρίν Ντενέβ, Τζέιν Φόντα. Γυναίκες που δεν ανέδειξε απλώς – αλλά κατασκεύασε ως είδωλα.
Το σινεμά του δεν είναι φεμινιστικό. Είναι βαθιά οπτικό, αισθησιακό, συχνά επιφανειακό. Οι ηρωίδες του δεν μιλούν πολύ· κοιτάζονται. Δεν εξελίσσονται· επιθυμούνται. Ο Βαντίμ δεν αφηγείται γυναίκες· τις σκηνοθετεί ως εικόνες.
Απελευθέρωση ή εκμετάλλευση;
Η συμβολή του Βαντίμ στη σεξουαλική απελευθέρωση είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά όχι αθώα. Άνοιξε δρόμους χωρίς να ενδιαφερθεί ιδιαίτερα για το πού οδηγούν. Η ελευθερία στο σινεμά του είναι περισσότερο αισθητική παρά πολιτική.
Κι όμως, μέσα από αυτή την εμπορική και συχνά κυνική ματιά, συνέβαλε στη διάρρηξη της μεταπολεμικής υποκρισίας. Οι γυναίκες του Βαντίμ δεν ζητούν άδεια. Και μόνο αυτό αρκούσε για να προκαλέσει.
Γιατί ο Ροζέ Βαντίμ μας αφορά ακόμη
Σήμερα, ο Ροζέ Βαντίμ διαβάζεται αλλιώς. Όχι ως πρότυπο, αλλά ως σύμπτωμα. Μας θυμίζει ότι η απελευθέρωση της εικόνας δεν ταυτίζεται πάντα με την απελευθέρωση του προσώπου. Ότι ο ερωτισμός μπορεί να είναι ταυτόχρονα απελευθερωτικός και περιοριστικός.
Ο Βαντίμ δεν ήταν μεγάλος δημιουργός. Ήταν όμως καθρέφτης της εποχής του. Και οι καθρέφτες, όσο ενοχλητικοί κι αν είναι, παραμένουν απαραίτητοι.
