Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Με ματιά στραμμένη στο μέλλον αλλά βαθιά ριζωμένος στην κερκυραϊκή παράδοση, ο Σπύρος Κροκίδης αναλαμβάνει από τον Αύγουστο του 2024 τη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου στον Αναπτυξιακό Οργανισμό ΟΤΑ Περιφέρειας Ιονίων Νήσων «ΙΟΝΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» Α.Ε. Οικονομολόγος με εμπειρία στον στρατηγικό σχεδιασμό και ενεργό ενδιαφέρον για την πολιτιστική ταυτότητα των Ιονίων, θέτει στο επίκεντρο του οράματός του τη μουσική της Κέρκυρας — όχι απλώς ως παρελθόν προς διατήρηση, αλλά ως δύναμη για το μέλλον.

Η Κερκυραϊκή Μουσική Παράδοση

-Κύριε Κροκίδη, η Κέρκυρα θεωρείται η «μητρόπολη» της επτανησιακής μουσικής. Τι πιστεύετε ότι διατηρεί ζωντανή αυτήν την παράδοση ακόμη και σήμερα;

-Η Κέρκυρα συνεχίζει να θεωρείται η «μητρόπολη» της επτανησιακής μουσικής γιατί η μουσική παράδοση εκεί δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό κατάλοιπο, αλλά παραμένει ζωντανό και ενεργό κομμάτι της καθημερινότητας των κατοίκων της.

Οι Φιλαρμονικές Εταιρείες του νησιού δεν λειτουργούν απλώς ως μουσικά σύνολα, αλλά ως θεσμοί με βαθιά κοινωνική σημασία, που εκπαιδεύουν συνεχώς νέες γενιές μουσικών και συμβάλλουν στην αδιάκοπη ανανέωση της μουσικής κουλτούρας. Η μουσική στην Κέρκυρα είναι άρρηκτα δεμένη με την τοπική ταυτότητα και δεν αντιμετωπίζεται ως ένα απλό χόμπι, αλλά ως αναπόσπαστο στοιχείο της συλλογικής ζωής και του πολιτισμικού «είναι» του νησιού.

Επιπλέον, η Κέρκυρα διατηρεί μια μοναδική μουσική φυσιογνωμία, καθώς έχει αφομοιώσει τη δυτικοευρωπαϊκή μουσική κληρονομιά —όπως την όπερα, την πολυφωνία και τις μπάντες πνευστών— από την εποχή της Ενετοκρατίας, διατηρώντας ταυτόχρονα τον ελληνικό της χαρακτήρα.

Η συνεχής εκπαίδευση και η διάδοση της μουσικής ενισχύονται μέσω των φιλαρμονικών, των ωδείων, των μουσικών σχολείων και των φεστιβάλ, τα οποία εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο και ανανέωση της παράδοσης. Τέλος, η υποστήριξη από την τοπική κοινωνία, τους δήμους και διάφορους φορείς, που θεωρούν αυτονόητη την επένδυση στον πολιτισμό, εξασφαλίζει τις κατάλληλες υποδομές και τη διοργάνωση εκδηλώσεων.

Συνολικά, η μουσική στην Κέρκυρα δεν φυλάσσεται σε μουσεία, αλλά ζει και εκφράζεται στους δρόμους, στις πλατείες και στις γιορτές, γεγονός που την κρατά αδιάκοπα ζωντανή.

-Έχετε διατελέσει υποστηρικτής πολιτιστικών φορέων όπως οι φιλαρμονικές. Τι σας έχει προσφέρει προσωπικά η επαφή με τη μουσική ζωή του νησιού;

-Είναι γεγονός. Η μουσική μου έχει προσφέρει πολλά και πολύτιμα πράγματα στη ζωή μου, ξεκινώντας από μια βαθιά αίσθηση κοινότητας. Είτε βρίσκομαι σε μια πρόβα φιλαρμονικής είτε συμμετέχω σε μια παραγωγή όπερας, δεν είμαι απλώς θεατής· είμαι μέλος μιας ομάδας που μοιράζεται ρυθμό, συναίσθημα και κοινό σκοπό.

Μέσα από τη μουσική, έχω συνδεθεί ουσιαστικά με την ιστορία του τόπου μου, καθώς κάθε εμβατήριο, κάθε άρια ή ψαλμός κουβαλά αιώνες παραδόσεων και αφηγήσεων της Κέρκυρας, που γίνονται και δικές μου μνήμες όταν τα ζω από μέσα.

Παράλληλα, η μουσική έχει συμβάλει καθοριστικά στην προσωπική μου καλλιέργεια, διδάσκοντάς μου πειθαρχία, συνεργασία και λεπτότητα στην έκφραση — αξίες που με συνοδεύουν και εκτός σκηνής. Έχω βιώσει μοναδικές στιγμές συγκίνησης, όπως κατά τις νυχτερινές περιφορές της Μεγάλης Εβδομάδας ή σε συναυλίες στην πλατεία, όπου η μουσική λειτουργεί σαν μια κοινή ανάσα που ενώνει όλους τους παρευρισκόμενους.

Τέλος, η μουσική αποτελεί για μένα ένα πολύτιμο αντίβαρο στην απαιτητική καθημερινότητα· μέσα στην πρόβα ή σε μια συναυλία, ο χρόνος παύει να μετριέται με λεπτά και δευτερόλεπτα και αρχίζει να κυλά σε μέτρα και παύσεις, προσφέροντάς μου μια αίσθηση εσωτερικής ηρεμίας και ελευθερίας.

Ο Ρόλος των Φιλαρμονικών στην Κοινωνία

-Πόσο σημαντικές είναι σήμερα οι φιλαρμονικές για την κοινωνική και πολιτιστική συνοχή της Κέρκυρας;

-Σήμερα οι φιλαρμονικές της Κέρκυρας παραμένουν πυλώνες κοινωνικής και πολιτιστικής συνοχής, ξεπερνώντας κατά πολύ τον ρόλο ενός απλού μουσικού συνόλου.

Λειτουργούν ως σχολεία χωρίς δίδακτρα, προσφέροντας δωρεάν μουσική εκπαίδευση σε εκατοντάδες παιδιά κάθε χρόνο, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης, και δρώντας ουσιαστικά ως κοινωνικοί ανελκυστήρες που δίνουν ίσες ευκαιρίες και προοπτικές.

Παράλληλα, αποτελούν ισχυρή διαγενεακή γέφυρα, καθώς νέοι και μεγαλύτεροι συνυπάρχουν μέσα στις ίδιες μπάντες, μεταδίδοντας εμπειρίες, αξίες και πάθος για τη μουσική από γενιά σε γενιά. Η σταθερή τους παρουσία στις θρησκευτικές, πολιτιστικές και εθνικές γιορτές καθιστά τις φιλαρμονικές τον ήχο και την εικόνα των πιο σημαντικών στιγμών της Κερκυραϊκής ζωής.

Επιπλέον, συμβάλλουν στη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας των Επτανήσων, κρατώντας ζωντανή τη δυτικοευρωπαϊκή μουσική κληρονομιά, εμπλουτισμένη πάντα με το τοπικό χρώμα.

Τέλος, οι φιλαρμονικές λειτουργούν και ως άτυπα δίκτυα κοινωνικής αλληλεγγύης, αφού οι σχέσεις που δημιουργούνται μέσα από τη μουσική συχνά μετατρέπονται σε δεσμούς ουσιαστικής υποστήριξης, ιδιαίτερα σε δύσκολες στιγμές. Με απλά λόγια, χωρίς τις φιλαρμονικές η Κέρκυρα δεν θα ακουγόταν το ίδιο — και ίσως δεν θα ένιωθε το ίδιο.

-Πώς πιστεύετε μπορεί η Περιφέρεια ή οι Δήμοι να στηρίξουν ουσιαστικά τη λειτουργία και την εξέλιξή τους;

 -Η στήριξη των φιλαρμονικών από την Περιφέρεια ή τους Δήμους μπορεί να αποβεί πραγματικά ουσιαστική μόνο όταν δεν περιορίζεται σε περιστασιακές κινήσεις, αλλά σχεδιάζεται ως μια μόνιμη, πολυεπίπεδη και στρατηγικά στοχευμένη παρέμβαση.

Καταρχάς, είναι απαραίτητη η θεσμοθέτηση σταθερής χρηματοδότησης, μέσω ετήσιου προϋπολογισμού που να καλύπτει βασικά λειτουργικά έξοδα όπως στολές, μουσικά όργανα και τη συντήρησή τους, ώστε οι φιλαρμονικές να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από ιδιωτικές χορηγίες. Παράλληλα, απαιτείται η παροχή κατάλληλων υποδομών —χώροι πρόβας, αποθήκευσης και διδασκαλίας— καθώς και επένδυση σε ποιοτικό εξοπλισμό που να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες.

Η υποστήριξη πρέπει επίσης να επεκτείνεται στον τομέα της εκπαίδευσης, μέσα από συνεργασίες με ωδεία, μουσικά σχολεία και πανεπιστημιακά ιδρύματα για την οργάνωση σεμιναρίων, masterclasses και ανταλλαγών μουσικών.

Επιπλέον, είναι ζωτικής σημασίας η ενίσχυση της εξωστρέφειας, με κάλυψη εξόδων συμμετοχής σε φεστιβάλ εκτός Κέρκυρας και προώθηση διεθνών συνεργασιών που όχι μόνο αναβαθμίζουν την εμπειρία των μουσικών αλλά και προβάλλουν την πολιτιστική ταυτότητα του νησιού στο εξωτερικό.

Οι φιλαρμονικές οφείλουν επίσης να ενσωματωθούν στον πυρήνα της πολιτιστικής στρατηγικής των τοπικών αρχών, αντιμετωπιζόμενες ως βασικοί φορείς πολιτισμού και όχι ως «συνοδευτικά» μουσικά σχήματα σε εκδηλώσεις. Τέλος, η επένδυση στην ψηφιακή τους προβολή —μέσω επαγγελματικών ηχογραφήσεων, βίντεο και παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης— μπορεί να ανανεώσει το κοινό τους και να ενισχύσει την απήχησή τους, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.

Με λίγα λόγια, για να έχουν πραγματικό και διαρκή αντίκτυπο, οι πολιτικές στήριξης των φιλαρμονικών πρέπει να είναι σταθερές, πολυδιάστατες και ενταγμένες σε μια συνολική πολιτιστική στρατηγική.

Πολιτισμός & Τουρισμός

-Θα μπορούσε η μουσική παράδοση του νησιού να αποτελέσει πυλώνα για έναν νέο τύπο τουρισμού στην Κέρκυρα, πιο πολιτισμικά προσανατολισμένο;

-Απόλυτα — η μουσική παράδοση της Κέρκυρας μπορεί και πρέπει να αποτελέσει πυλώνα για έναν νέο, πιο πολιτισμικά προσανατολισμένο τύπο τουρισμού, καθώς διαθέτει όλα τα απαραίτητα χαρακτηριστικά: γνησιότητα, ιστορική συνέχεια και υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο. Δεν πρόκειται απλώς για ένα τουριστικό προϊόν, αλλά για έναν ζωντανό πολιτισμό που μπορεί να προσφέρει στους επισκέπτες εμπειρίες αυθεντικές και ουσιαστικές.

Η αξιοποίηση αυτής της παράδοσης μπορεί να γίνει μέσα από θεματικά φεστιβάλ που επικεντρώνονται στις φιλαρμονικές, την όπερα και την εκκλησιαστική μουσική, με τη συμμετοχή καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, μουσικές διαδρομές που συνδέουν ιστορικά κτήρια, μουσεία, αίθουσες συναυλιών και χώρους πρόβας φιλαρμονικών θα μπορούσαν να προσφέρουν ένα νέο είδος πολιτιστικής περιήγησης, που συνδυάζει την αισθητική απόλαυση με την ιστορική γνώση.

Μια άλλη δυναμική πρόταση είναι η δημιουργία «πακέτων εμπειρίας» για τους επισκέπτες, τα οποία θα περιλαμβάνουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν πρόβες, να συμμετάσχουν σε συναυλίες ή να λάβουν μέρος σε μουσικά εργαστήρια. Ο πολιτιστικός τουρισμός θα μπορούσε, επίσης, να ενισχυθεί με πολυθεματικές εκδηλώσεις που συνδυάζουν τη μουσική με άλλες μορφές τέχνης, όπως ο χορός, το θέατρο ή ακόμα και η γαστρονομία, δημιουργώντας έτσι ένα πλούσιο και πολύπλευρο πολιτιστικό προϊόν.

Τέλος, η διεθνής προβολή μέσω συνεργασιών με μουσικούς οργανισμούς και τουριστικούς φορείς του εξωτερικού μπορεί να τοποθετήσει την Κέρκυρα στον παγκόσμιο χάρτη ως προορισμό υψηλής πολιτιστικής αξίας.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να προσελκυστούν περισσότεροι τουρίστες, αλλά να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο μοντέλο πολιτιστικού τουρισμού που ωφελεί την τοπική κοινωνία, ενισχύει την πολιτιστική κληρονομιά, διατηρεί την αυθεντικότητα και επεκτείνεται πέρα από τα όρια της θερινής σεζόν, ενισχύοντας την οικονομία του νησιού όλο τον χρόνο.

-Θεωρείτε ότι γίνεται επαρκής προβολή του πολιτιστικού πλούτου (όπως οι φιλαρμονικές, οι συναυλίες, το Φεστιβάλ) προς τους επισκέπτες;

Ειλικρινά, η προβολή της μουσικής παράδοσης της Κέρκυρας υστερεί σε σχέση με τον πραγματικό της πλούτο και την ποιότητα των πολιτιστικών της δράσεων. Παρότι υπάρχει ενδιαφέρον και σημαντικές εκδηλώσεις, η επικοινωνία προς το κοινό —και κυρίως προς τους επισκέπτες του νησιού— είναι αποσπασματική και συχνά ανεπαρκής.

Οι περισσότεροι επισκέπτες μαθαίνουν για μουσικές εκδηλώσεις είτε τυχαία είτε μέσω τοπικών αφισών και προφορικής πληροφόρησης, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την εμβέλεια και την απήχηση των δράσεων. Ορισμένοι Δήμοι ή η Περιφέρεια προβάλλουν επιλεκτικά κάποιες διοργανώσεις, αλλά χωρίς μια σταθερή, συντονισμένη καμπάνια που να δημιουργεί συνέχεια και αναγνωρισιμότητα. Ακόμα και η διαδικτυακή ενημέρωση —μέσω ιστοσελίδων ή κοινωνικών δικτύων— είναι άνιση, ελλιπής και, συχνά, περιορισμένη μόνο στην ελληνική γλώσσα.

Αυτό που λείπει είναι ένα ενιαίο, επαγγελματικό και στρατηγικά δομημένο πλαίσιο προβολής. Χρειάζεται, πρώτα απ’ όλα, ένα κεντρικό ψηφιακό ημερολόγιο πολιτιστικών εκδηλώσεων, πλήρως μεταφρασμένο στα αγγλικά (και ιδανικά σε περισσότερες γλώσσες), ώστε κάθε επισκέπτης να μπορεί εύκολα να δει τι συμβαίνει στο νησί την περίοδο του ταξιδιού του. Επιπλέον, απαιτείται ουσιαστική συνεργασία με τουριστικά πρακτορεία, ξενοδοχεία και ταξιδιωτικές πλατφόρμες, ώστε η πληροφορία για τις μουσικές δραστηριότητες να φτάνει στον ταξιδιώτη ήδη από το στάδιο της οργάνωσης του ταξιδιού του.

Η χρήση επαγγελματικού οπτικοακουστικού υλικού —βίντεο, φωτογραφίες, μαρτυρίες, σύντομα ντοκιμαντέρ— θα μπορούσε να αναδείξει τη μοναδική ατμόσφαιρα και το πολιτιστικό βάθος των εμπειριών που προσφέρει η Κέρκυρα, ξεπερνώντας τη λογική των απλών ανακοινώσεων. Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται σαφής ταυτότητα: η μουσική και οι φιλαρμονικές να μην αντιμετωπίζονται ως «συμπληρωματικά events», αλλά ως χαρακτηριστικό γνώρισμα του νησιού, στοιχείο του brand «Κέρκυρα».

Η Κέρκυρα διαθέτει ένα ανεκτίμητο πολιτιστικό κεφάλαιο που πολλοί άλλοι προορισμοί θα ζήλευαν. Το μόνο που χρειάζεται είναι μια συστηματική, στοχευμένη και διεθνώς προσανατολισμένη προβολή που θα αναδείξει αυτόν τον θησαυρό στο επίπεδο που του αξίζει.

Όραμα & Προσωπική Ματιά 

– Ποιο είναι το δικό σας όραμα για τον ρόλο της μουσικής στην ταυτότητα και την ανάπτυξη της Κέρκυρας;

-Το δικό μου όραμα για τον ρόλο της μουσικής στην ταυτότητα και την ανάπτυξη της Κέρκυρας είναι να πάψει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα πολύτιμο στοιχείο προς διατήρηση και να αναγνωριστεί ως μια ζωντανή, δυναμική δύναμη που μπορεί να διαμορφώσει το παρόν και να οδηγήσει το νησί σε ένα βιώσιμο και δημιουργικό μέλλον.

Οραματίζομαι μια Κέρκυρα όπου οι φιλαρμονικές, οι χορωδίες και οι μουσικές σκηνές δεν είναι μόνο πολιτιστικά σχήματα, αλλά ενεργοί πυρήνες κοινωνικής ζωής σε κάθε γειτονιά — χώροι συνάντησης, έκφρασης και συλλογικής εμπειρίας. Η μουσική εκπαίδευση θα είναι καθολική, προσβάσιμη και υψηλού επιπέδου, ξεκινώντας από την προσχολική ηλικία και φτάνοντας ως την ανώτερη μουσική κατάρτιση, έτσι ώστε η επαφή με τη μουσική να αποτελεί θεμέλιο της παιδείας και της κοινωνικής συνοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, οι παραδόσεις δεν θα «διαφυλάσσονται» αποστειρωμένες, αλλά θα συνομιλούν δημιουργικά με τη σύγχρονη μουσική σκηνή, δίνοντας ζωή σε νέες μορφές έκφρασης και νέες γενιές καλλιτεχνών. Φαντάζομαι την Κέρκυρα να προβάλλεται διεθνώς ως «νησί της μουσικής» — όχι μόνο με φεστιβάλ και εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου, αλλά και ως τόπο έμπνευσης και ανταλλαγής, που φιλοξενεί καλλιτέχνες και κοινό από όλο τον κόσμο.

Τέλος, βλέπω τη μουσική ως μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης: έναν τομέα που ενισχύει τον πολιτιστικό τουρισμό, δημιουργεί θέσεις εργασίας, ενδυναμώνει την τοπική οικονομία και, πάνω απ’ όλα, διαμορφώνει μια ταυτότητα εξωστρεφή, δημιουργική και ενωτική. Μια Κέρκυρα που δεν «παίζει τη μουσική του παρελθόντος», αλλά συνθέτει τη μουσική του μέλλοντός της. 

-Αν μπορούσατε να προτείνετε ένα μεγάλο πολιτιστικό έργο ή πρωτοβουλία για το νησί, ποιο θα ήταν;

Με απλά λόγια, οραματίζομαι μια Κέρκυρα όπου η μουσική δεν είναι απλώς παρούσα σε γιορτές και εκδηλώσεις, αλλά αποτελεί καθημερινή εμπειρία — κάτι που ο επισκέπτης ανακαλύπτει φυσικά, και ο κάτοικος ζει βαθιά, ως αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς του.

Στο πλαίσιο αυτού του οράματος, θα πρότεινα τη δημιουργία ενός «Διεθνούς Κέντρου Μουσικής & Φιλαρμονικής Παράδοσης Κέρκυρας» — ενός σύγχρονου, πολυλειτουργικού χώρου που δεν θα διαφυλάσσει απλώς την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά θα τη ζωντανεύει, θα την εξελίσσει και θα τη μοιράζεται με τον κόσμο.

Ένα τέτοιο κέντρο θα περιλάμβανε:

• Μόνιμη έκθεση και διαδραστικό μουσείο, αφιερωμένο στην ιστορία και την εξέλιξη των φιλαρμονικών, των χορωδιών και της μουσικής ζωής της Κέρκυρας, προσβάσιμο τόσο στους ντόπιους όσο και στους επισκέπτες.
• Αίθουσα συναυλιών και στούντιο ηχογράφησης, ανοιχτά σε τοπικούς μουσικούς αλλά και σε διεθνείς καλλιτέχνες, για πρόβες, παραγωγές και ζωντανές εμφανίσεις.
• Σχολή μουσικής και φιλαρμονικής εκπαίδευσης, που θα διοργανώνει σεμινάρια, masterclasses και προγράμματα σε συνεργασία με πανεπιστήμια και ωδεία της Ελλάδας και του εξωτερικού.
• Διεθνές ετήσιο φεστιβάλ, που θα συγκεντρώνει μπάντες, χορωδίες και ορχήστρες από όλο τον κόσμο, τοποθετώντας την Κέρκυρα στο επίκεντρο του παγκόσμιου μουσικού χάρτη.
• Ψηφιακή πλατφόρμα με πρόσβαση σε αρχεία, παρτιτούρες, ηχογραφήσεις και livestream εκδηλώσεων, ώστε το πολιτιστικό αποτύπωμα του νησιού να είναι διαθέσιμο παγκοσμίως.

Ένα τέτοιο έργο δεν θα ήταν απλώς μια πολιτιστική επένδυση, αλλά ένας φάρος εξωστρέφειας, εκπαίδευσης και τοπικής ανάπτυξης. Θα ενίσχυε τη διεθνή εικόνα της Κέρκυρας, θα δημιουργούσε ευκαιρίες για νέες θέσεις εργασίας, τουριστική δραστηριότητα και πολιτιστική κινητικότητα, και —το πιο σημαντικό— θα έδινε στους Κερκυραίους έναν ακόμα λόγο να νιώθουν περήφανοι για την ταυτότητά τους.