Ο «Ύμνος στην Ελευθερία» είναι ποίημα του Διονυσίου Σολωμού (1798–1857), το οποίο έμελλε να αποκτήσει ιστορική βαρύτητα, καθώς οι δύο πρώτες στροφές του – μελοποιημένες από τον συνθέτη Νικόλαο Μάντζαρο (1795–1872) – καθιερώθηκαν ως ο εθνικός ύμνος της Ελλάδας (το 1865) και αργότερα της Κύπρου (το 1966).

Το έργο γράφτηκε τον Μάιο του 1823 στη Ζάκυνθο, την περίοδο που η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν σε κρίσιμο σημείο. Ο ποιητής, τότε μόλις 25 ετών, εξέφρασε μέσω της ποίησης την ανάγκη του να συνδεθεί με τα γεγονότα του αγώνα, απορρίπτοντας οποιαδήποτε ελαφρότερη θεματολογία.

Αποτελούμενος από 158 τετράστιχες στροφές, ο «Ύμνος» είναι γραμμένος σε τροχαϊκό μέτρο, με εναλλαγή επτασύλλαβων και οκτασύλλαβων στίχων. Η θεματική του δομή μπορεί να διακριθεί σε έξι μέρη: ένα εισαγωγικό τμήμα που υμνεί την ελευθερία και καταγγέλλει τα βάσανα του υπόδουλου Ελληνισμού· την αναφορά στη μάχη της Τριπολιτσάς· τις συγκρούσεις στην Κόρινθο και τη συντριβή του Δράμαλη· την πολιορκία του Μεσολογγίου· τις ηρωικές ενέργειες στη θάλασσα και τον μαρτυρικό θάνατο του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄· και τέλος, έναν επίλογο που καλεί σε ενότητα και παροτρύνει τους ισχυρούς της Ευρώπης να στηρίξουν την ελληνική ανεξαρτησία.

Το ποίημα γνώρισε ευρύτατη διάδοση ήδη από τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης. Το 1824 μεταφράστηκε εν μέρει στα αγγλικά και πλήρως στα γαλλικά, ενώ εκδόθηκε και στην εφημερίδα «Ελληνικά Χρονικά» στο Μεσολόγγι. Το 1825, ο Σπυρίδων Τρικούπης δημοσίευσε την πρώτη κριτική παρουσίαση του έργου.

Η μουσική επένδυση του ποιήματος έγινε από τον Κερκυραίο συνθέτη Νικόλαο Μάντζαρο ανάμεσα στα 1828–1830, αρχικά για τετράφωνη ανδρική χορωδία. Το έργο απολάμβανε ιδιαίτερη απήχηση στα Ιόνια νησιά. Αργότερα, το 1844, ο Μάντζαρος παρουσίασε νέα μελοποίηση και την αφιέρωσε στον βασιλιά Όθωνα, ελπίζοντας να αναγνωριστεί ως εθνικός ύμνος της χώρας – πράγμα που τότε δεν έγινε. Ωστόσο, η σύνθεση του βραβεύτηκε.

Η αναγνώριση ήρθε το 1865, όταν ο βασιλιάς Γεώργιος Α’, επισκεπτόμενος την Κέρκυρα, εντυπωσιάστηκε από την εκτέλεση του έργου από τη Φιλαρμονική του νησιού. Με βασιλικό διάταγμα ορίστηκε ως επίσημος εθνικός ύμνος, με υποχρεωτική εκτέλεση στις επίσημες ναυτικές τελετές. Αργότερα, το 1966, καθιερώθηκε με απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης και ως ύμνος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Διονύσιος Σολωμός – «Ύμνος εις την ελευθερίαν» & «Διάλογος»