Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη  

Η ατομική έκθεση του Αντώνη Τσακίρη, με τίτλο “Riviera”, στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών προσκαλεί τον θεατή σε ένα ταξίδι μνήμης και φαντασίας. Η νέα αυτή σειρά έργων, που περιλαμβάνει ελαιογραφίες και μελάνια, αναδεικνύει μια εικαστική προσέγγιση, όπου η καθημερινότητα συνδυάζεται με το φαντασιακό, το προσωπικό με το συλλογικό, και το παρελθόν με το παρόν.  

Ο Τσακίρης, αντλώντας από προσωπικές αναμνήσεις και συναισθηματικές εμπειρίες, δημιουργεί μια σειρά έργων που λειτουργούν ως μικροί μύθοι, αποκαλύπτοντας τις ψυχικές και κοινωνικές διαστάσεις της σύγχρονης ανθρώπινης συνθήκης. 

Η έκθεση αυτή, που αναδύεται από τη σύνθεση μιας θραύσματος μνήμης – μιας βραδινής βόλτας στην Αθηναϊκή Ριβιέρα κατά την πανσέληνο του καλοκαιριού – διαπραγματεύεται τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο, την πραγματικότητα και την αλήθεια. Μέσα από τα έργα του, ο καλλιτέχνης συνθέτει έναν διαρκή διάλογο με την ιστορία της τέχνης και την αισθητική της, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί μια ιδιαίτερη και μοναδική γλώσσα, η οποία συνδυάζει γεωμετρική αυστηρότητα και ζωηρό χρώμα, αναμειγνύοντας πραγματικότητα και φαντασία. 

Με το βλέμμα στραμμένο στην ανθρώπινη ψυχολογία και τη σύγχρονη πολιτισμική ταυτότητα, διαμορφώνει μια «ριβιέρα» που ενώνει τη θάλασσα, την ακτογραμμή και το ανθρώπινο πεδίο, σε μια συνεχώς μεταβαλλόμενη και αινιγματική ατμόσφαιρα.  

Η ιστορικός τέχνης Δρ. Σωζήτα Γκουντούνα αναφέρει μεταξύ άλλων στο κείμενο της έκθεσης: «Βασικός πυλώνας της έκθεσης είναι μια επίμονη σκέψη που ξεκίνησε από ένα θραύσμα της μνήμης: μια βραδινή βόλτα στην Αθηναϊκή Ριβιέρα, κατά την πανσέληνο του καλοκαιριού. Σύμφωνα με τον ίδιο, το υποσυνείδητο, λειτουργώντας συνθετικά, πρόβαλε τη συγκεκριμένη εικόνα άρρηκτα και αυθαίρετα συνδεδεμένη με μια άλλη, εκείνη ενός διαλυμένου αυτοκινήτου στον παραλιακό δρόμο, δίπλα στη νυχτερινή, παραθαλάσσια πόλη..» 

Συναντήσαμε τον καλλιτέχνη στο χώρο της έκθεσης και μιλήσαμε μαζί του. 

-Αντώνη, η έκθεση “Riviera” ξεκινά από μια προσωπική ανάμνηση. Πώς μετατρέπεται μια τόσο βιωματική στιγμή σε εικαστική αφήγηση; 

-Δεν ζωγραφίζω πλέον εκ του φυσικού, ούτε καν από φωτογραφίες, οπότε οι εσωτερικές αναφορές ήταν σε αυτή τη σειρά η αφετηρία για κάθε έργο.  

Το φίλτρο της ιδιοσυγκρασίας εμπλουτισμένο με σκόρπιες μνήμες, αισθήσεις και παρορμήσεις με οδηγούν στη δημιουργία του επόμενου πίνακα. Τα έργα, μέχρι να καταλήξουν στην τελική τους μορφή, περνούν από στάδια.  

Δεν ακολουθούν κάποια συγκεκριμένη σειρά, δεν υπάρχει μια δεδομένη αλληλουχία. Υπάρχει μια σκέψη που με κεντρίζει. Αυτή βάζει μπροστά τις μηχανές και στη συνέχεια η νοητική πρωτίστως αυτή διαδικασία προχωρά χέρι-χέρι με τη ζωγραφική. Έχει ημερολογιακό χαρακτήρα. Το πρωινό ξύπνημα, ένα τηλεφώνημα, κάποιος περίπατος, μια κουβέντα, όλα εντάσσονται και εμπεριέχονται στη ζωγραφική πράξη.  

-Ποια ήταν η πρώτη εικόνα ή σκέψη που σας οδήγησε στη σύλληψη αυτής της σειράς έργων;  

Επίσης, το διαλυμένο αυτοκίνητο που αναφέρεται στο κείμενο της Δρ. Γκουντούνα φαίνεται πως έχει ιδιαίτερη σημειολογία. Τι συμβολίζει μέσα στο έργο σας; 

-Η επίμονη και αυθαίρετη νοητική συνεύρεση μιας αστικής παραλίας με ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Ήξερα σίγουρα τι ήθελα: η τοποθέτηση των θεμάτων να είναι με κάποιο τρόπο κοντά στη θάλασσα. Στην Ύδρα του φθινοπώρου. Στη συνάντηση του Ray Manzarek με τον Jim Morrison να του ψιθυρίζει την πρώτη στροφή του  “Moonlight Drive” στην παραλία της Venice στην Καλιφόρνια, που γέννησε τους Doors. Μια σπάνια ασπρόμαυρη φωτογραφία που απεικονίζει τις βόλτες ενός διαλυμένου Μοντιλιάνι στον παραλιακό πεζόδρομο της Νίκαιας στη Νότια Γαλλία λίγους μήνες πριν αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο. Και άλλες παραλλαγές τέτοιας κατεύθυνσης.  

Επίσης, ο κομματιασμένος όγκος του κατεστραμμένου οχήματος όπως συναντάται στις ειδήσεις και αλλού, μορφολογικά παρουσιάζει ενδιαφέρον, αν ξεπεραστεί η φρίκη του ατυχήματος που προϋποθέτει αυτό το αποτέλεσμα. Άλλωστε, η ίδια εικόνα σε παραλλαγές συναντάται, ας πούμε, σε νεκροταφεία αυτοκινήτων όπως ονομάζονται, όπου τα παλιά αμάξια μετατρέπονται σε παλιοσίδερα και ανακυκλώνονται.  

Αυτοί οι όγκοι έχουν έντονη αφαιρετικότητα, είναι λίγο κυβισμός, μπλέκεται το μέσα με το έξω κι επαναλαμβάνονται με διαφορετικό τρόπο στα περισσότερα έργα. Χρησιμοποιούνται και ως απεικόνιση της ύλης και ως συνδετική αύρα. Ενώνουν το προσκήνιο με το φόντο, τους ανθρώπους μεταξύ τους, τις αλήθειες και τα όνειρα με την ευτυχία και τις διαψεύσεις. Τέτοιες σκέψεις γεννιούνται καθώς εξελίσσεται ένα έργο.   

-Η Αθηναϊκή Ριβιέρα λειτουργεί στην έκθεσή σας ως συμβολικό και συναισθηματικό τοπίο. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς; 

-Η Riviera, όπως τελικά διαμορφώθηκε σ’ αυτή την ενότητα, χάνει τον κοσμοπολίτικο και ευζωικό χαρακτήρα με τον οποίο έχουμε συνδέσει τον όρο και λειτουργεί περισσότερο ως γεωγραφικός προσδιορισμός. Αποκόμματα καθημερινότητας απ’ το μεγάλο βιβλίο, δίπλα στον ωκεανό. Η Ύδρα, ο τόπος που βρισκόμουν από παιδί και πάντα επιστρέφω, είναι οι όγκοι και η θάλασσα.  

Δεν μιλώ για την Αθηναϊκή Ριβιέρα αποκλειστικά, άλλα για όλες τις «ριβιέρες» του κόσμου και του καθενός μας. Τις ακτογραμμές που διαμορφώνουν το ποιοι είμαστε. Τις όχθες της προσωπικότητας και της σύστασης της ανθρώπινης συνθήκης, μέσα από την προσωπική μου ματιά. 

-Οι μορφές στους πίνακές σας — οδηγοί, περαστικοί, ερωτευμένοι — μοιάζουν να ανήκουν σε μια ονειρική, φαντασιακή πόλη. Πώς χτίζετε αυτόν τον εσωτερικό κόσμο; 

–To αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, καταλήγει να είναι η δημιουργία μιας ολόκληρης κοινωνικής ομάδας της φαντασίας μου σε μια πόλη δικής μου αυθαίρετης επινόησης, αρχιτεκτονικά, χρωματικά και αφηγηματικά. Όλοι οι χαρακτήρες τελικά είμαι εγώ ο ίδιος και οι άνθρωποι γύρω μου σε διαφορετικές εκφάνσεις.  

Γίνομαι διανομέας ρόλων στο ζωγραφικό θέατρο που γεννιέται κυριολεκτικά την ώρα της παράστασης. Τα βιώματά μου, οι άνθρωποι που συναναστρέφομαι και ζω μαζί τους, τα συναισθήματα, οι περιοχές που έχω ζήσει ή βρεθεί, όλα είναι εκεί.  

Αλλά γίνομαι ο καθένας, η κάθε μια και όλες οι τοποθεσίες που περιγράφονται στους πίνακες. Είναι λογικό -αλλά και ζητούμενο- αφού με τη ζωγραφική διυλίζεται η δική μου αίσθηση για τον καθένα και το κάθε τι. 

-Το έργο σας ισορροπεί ανάμεσα στη ρεαλιστική δομή και στην αφαιρετική, σχεδόν ποιητική γραφή. Πώς επιτυγχάνετε αυτή τη σύνθεση; 

-Ο ρεαλισμός δεν είναι κυρίαρχος, τον χρησιμοποιώ όσο χρειάζεται για να υπάρχει κάποια αναγνωρισιμότητα στις μορφές, αλλά βρίσκονται σε ένα ουδέτερο συχνά, μη αναγνωρίσιμο περιβάλλον, το οποίο αποτελείται από αφαιρετικές φόρμες. Ακόμα και οι ίδιες οι φιγούρες σε κάποια μέρη τους κυριολεκτικά θρυμματίζονται μέσα στο χρώμα από τη σπάτουλα και το τυχαίο που αναδεικνύεται στη συνέχεια, κρατώντας επιμέρους στοιχεία.  

Τα περισσότερα έργα είναι ουσιαστικά επιζωγραφισμένα, καθώς έχω επανέλθει σ’ αυτά πολλές φορές, σε δεύτερο και τρίτο χρόνο, μέχρι να αισθανθώ ό,τι δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω που να έχει νόημα. Οπότε, κρατώντας, όπως ανέφερα, ζωγραφικά ίχνη από δω κι από εκεί σε όλη τη σύνθεση, δημιουργείται μια αφαίρεση την οποία στη συνέχεια επεκτείνω με καθαρά αισθητικούς όρους και συνδέω με το συνολικό έργο και την περιγραφή εντέλει της συγκεκριμένης ιστορίας. 

-Το χρώμα παίζει κυρίαρχο ρόλο στη ζωγραφική σας. Ποια είναι η σχέση σας μαζί του — λειτουργεί συναισθηματικά ή εννοιολογικά; 

–Και τα δύο. Αγαπάω πολύ το χρώμα και είναι πράγματι βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα των έργων και του ζωγραφικού μου χαρακτήρα. Τα χρώματα που χρησιμοποιώ, παρόλο που είναι συχνά ζωηρά και έντονα, οι συνδυασμοί τους είναι πάντα ένα ενδιαφέρον στοίχημα.  

Ωστόσο, μέσα από τα χρόνια εργασίας, υπάρχουν κάποιες προτιμήσεις που εμφανίζονται αυτόματα την ώρα που ζωγραφίζω, σχεδόν αυτόκλητα και παίρνουν τη σωστή θέση, ας πούμε, στη σύνθεση.  

Το χρώμα είναι η αποκωδικοποίηση του φωτός, όπως αντίστοιχα οι νότες του ήχου. Είναι η αποτύπωση του εσωτερικού κόσμου, της στιγμής, της διάθεσης. Είναι ζωντανό και έχει βαθιές ψυχολογικές ιδιότητες. Το χρώμα για έναν ζωγράφο είναι η ταυτότητά του.  

-Η ζωγραφική σας φαίνεται να συνομιλεί με τους μοντερνιστές και τις πρωτοπορίες του 20ού αιώνα. Ποιες είναι οι καλλιτεχνικές σας αναφορές και επιρροές; 

–Όχι μόνο. Είναι αδύνατο να απαριθμήσω όλους τους σπουδαίους καλλιτέχνες που με επηρέασαν με το έργο τους. Μεγαλώνοντας, η λίστα των επιρροών μεταβάλλεται, ωριμάζει και επαναξιολογείται. Αλλά σε γενικές γραμμές οι βασικές επιρροές είναι σταθερές.  

Με ενδιέφερε πολύ ο Πικάσο, κάτι στον Μοντιλιάνι με είχε συνεπάρει, ο κορυφαίος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο Βαν Γκόγκ, ο Σεζάν, ο Παρθένης, ο Μπρακ, ο Μπέικον, η Φρίντα που η ίδια και η ζωή της ήταν το μεγαλύτερο έργο τέχνης της.  

Λέω τώρα ονόματα που με απασχόλησαν πολύ, ο Μαλέας, ο Γύζης, ο Σακαγιάν, οπωσδήποτε η βυζαντινή εικονογραφία, τα φαγιούμ και ο Αίγυπτιακός πολιτισμός γενικότερα – η μητέρα μου Σοφία και όλοι οι συγγενείς από την πλευρά της γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Αλεξάνδρεια, γύρισαν στην Ελλάδα με την έλευση τότε του Νάσερ. 

 Είναι πραγματικά πολλοί αυτοί για τους οποίους νιώθω τεράστια ευγνωμοσύνη και που φωτίζουν το δρόμο.  

-Τι θα θέλατε να νιώσει ή να σκεφτεί ο θεατής φεύγοντας από την “Riviera”; 

-Δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο στόχο ή επιδίωξη. Έκανα ό,τι πίστευα, με ειλικρίνεια, χωρίς λούστρο.  

Θα χαιρόμουν αν η ζωγραφική που θα δει κάποιος στη “Riviera” κινητοποιήσει κάποιες διεργασίες εντός του, όπως έκανε και σε μένα όταν έφτιαχνα αυτή τη σειρά των έργων. Αλλά αυτό είναι πάντα υποκειμενικό. 

Who is Who 

O Αντώνης Τσακίρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970. Το 1996 αποφοίτησε από την Γερμανική Σχολή Εφαρμοσμένων Γραφικών Τεχνών και Σχεδίου – Παράρτημα Αθηνών» (Gebrauchsgraphik der Akademie fuer das Graphische Gewerbe in Muenchen, Αthen) με επικεφαλής τον καθηγητή Fritz Lüdtke. 

Έχει πραγματοποιήσει τέσσερις ατομικές εκθέσεις σε Ύδρα, Αθήνα και Παρίσι και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα, τις Η.Π.Α. και την Ευρώπη. Η «Ριβιέρα» είναι η πέμπτη του ατομική έκθεση και η πρώτη ως συνεργάτης της Αίθουσας Τέχνης Αθηνών. 

Έργα του βρίσκονται σε Ιδιωτικές και Δημόσιες συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό (Συλλογή Δάκη Ιωάννου, Καλλιτεχνική Συλλογή Εθνικής Τράπεζας, Συλλογή Luciano Benetton (Imago Mundi), Συλλογή Μουσείου Οικογένειας Κοπελούζου, Συλλογή Αντώνη & Άζιας Χατζηιωάννου, Συλλογή Πινακοθήκης Γιώργου Βογιατζόγλου, Συλλογή Μουσείου Φρυσίρα κ.α. 

Info Έκθεσης 

Αίθουσα Τέχνης Αθηνών – Αντώνης Τσακίρης 

Riviera