Hidetoshi Nagasawa: Κινηματογραφική αποδραση από την Ιαπωνία με ένα ποδήλατο

Ο καλλιτέχνης του... ζεν που απέδρασε από την Ιαπωνία με ένα ποδήλατο και 500 δολάρια και διασχίζοντας ολόκληρη την Ασία κατέληξε στην Ιταλία όπου και έβαλε τέλος στο ταξίδι του εφόσον του έκλεψαν το ποδήλατο! Τα έργα του είναι το αποτέλεσμα της συνεχούς και συστηματικής έρευνας του πάνω στα “βαριά” υλικά και τον οδηγεί σε εγκαταστάσεις μεγάλων διαστάσεων που φαίνονται να αψηφούν το νόμο της βαρύτητας και να αιωρούνται.

O Ιάπωνας γλύπτης, αρχιτέκτονας και performance artist, Hidetoshi Nagasawa, γεννήθηκε το 1940, σε ένα μικρό χωριό της Μαντζουρίας, όπου ο πατέρας υπηρετούσε σαν γιατρός του αυτοκρατορικού στρατού. Βιώνοντας σαν παιδί έναν Παγκόσμιο Πόλεμο και μια αναγκαστική και βίαιη μετακίνηση, μετά την εισβολή της Σοβιετικής Ένωσης, η έννοια του ταξιδιού τον σημαδεύει και τον ακολουθεί με αποτέλεσμα σε πολλά από τα έργα του να κινείται θεματικά πάνω σε αυτό.

Γράφει η Λιάνα Ζωζά

Αν και σπούδασε Αρχιτεκτονική και Εσωτερική Διακόσμηση στο Τόκιο, το μεγάλο του ενδιαφέρον ήταν πάντα για την τέχνη και ειδικά για τα πρωτοποριακά κινήματα, όπως το neo-dada, που ήδη είχε αρχίσει να γίνεται παγκόσμια γνωστό.

Ασυμβίβαστος, όπως αποδείχθηκε, παρ’ όλο που προσπάθησε να ζήσει μια “κανονική” ζωή, αυτό που κατάφερε ήταν να εγκαταλείψει τη γυναίκα του μετά από έξι μόλις μήνες κοινού έγγαμου βίου, να σταματήσει να εργάζεται σαν αρχιτέκτονας και να αφοσιωθεί στην τέχνη.

Η απόδρασή του υπήρξε κινηματογραφική μιας και εγκατέλειψε την Ιαπωνία με ένα ποδήλατο και μόνο πεντακόσια δολάρια για την αναζήτηση της μεγάλης αγαπημένης, της τέχνης, μέσα από ένα ταξίδι στην Ασία, χωρίς πρόγραμμα και προορισμό, που κράτησε περίπου ενάμιση χρόνο.

Libellula, 1999.

Το ταξίδι με ποδήλατο του Nagasawa πέρασε από χώρες – σταθμούς, όπως η Ταϊλάνδη, η Σιγκαπούρη, η Ινδία, το Πακιστάν, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και η Συρία και κάποια στιγμή κατέληξε στην Τουρκία, αποφασισμένος στη συνέχεια να επιστρέψει στο σπίτι του. Οι Σειρήνες που που τον ώθησαν να συνεχίσει δεν ήταν τίποτε περισσότερο από το άκουσμα, στο ραδιόφωνο, μιας όπερας του Μότσαρτ.

Art as a road trip…

Επόμενος σταθμός η Ελλάδα και στη συνέχεια η Ιταλία. Το περιβόητο ποδήλατο κλάπηκε, όπως ο ίδιος δήλωσε, στο Μιλάνο και αυτό έμελλε να είναι το σημάδι που τον έκανε να πάρει την απόφαση να σταματήσει εκεί το ταξίδι του, τον Αύγουστο του 1967.

Tatenome, 2007.

Εγκλιματίζεται σχεδόν αμέσως, στην Ιταλία του 1968, με τους έντονους κοινωνικούς και πολιτικούς κραδασμούς και εγκαθίσταται στην κοινότητα Sesto San Giovanni, όπου μαζί με άλλους νέους και δραστήριους καλλιτέχνες, όπως ο Enrico Castellani, ο Mario Nigro και ο Antonio Trotta, δημιουργούν μια καλλιτεχνική παρέα που χαρακτηρίζεται από δημιουργική δραστηριότητα και συνδέονται στενά μεταξύ τους μέσα από τις καλλιτεχνικές, αλλά και πνευματικές τους ανησυχίες.

Ο Hidetoshi Nagasawa, δεν σταμάτησε βέβαια ποτέ να ταξιδεύει μέσα από τα έργα του, που διέπονται πάντα από τη ζεν–νοοτροπία και φιλοσοφία που είναι συνυφασμένη με τη προσωπικότητά του. Ο ίδιος, ακολούθησε έναν τρόπο ζωής και σκέψης που δεν έχει συγκεκριμένο προορισμό, αλλά ο στόχος ήταν η συλλογή εμπειριών και η γνώση του βαθύτερου εαυτού του που τον οδηγήσε βιωματικά στην εξέλιξη της τέχνης του.

Παράλληλα, η άμεση επαφή του με τον δυτικό κόσμο και η διαφορετική νοοτροπία και στάση ζωής του έδωσε ερεθίσματα που τα ενέταξε στην τέχνη του και το αποτέλεσμα που προκύπτει από τη συνομιλία των δύο διαφορετικών κόσμων είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Η πρώτη του έκθεση πραγματοποιήθηκε το 1969, στην γκαλερί Sincorn στην Brescia και ξεκίνησε την επίσημη γνωριμία του Nagasawa με τον χώρο της τέχνης που στη συνέχεια θα τον έκανε παγκόσμια γνωστό μέσα από τις συμμετοχές του σε διεθνείς εκθέσεις όπως στην Biennale της Βενετίας (1972, 1976, 1982, 1988, …) και στην Documenta IX, στο Kassel (1992).

Η ενότητα που παρουσίασε έχει άμεση σχέση με το περιβάλλον της Λομβαρδίας, αλλά μέσα από μια εννοιολογική προσέγγιση που εστίασε στη χρήση του μετάλλου, της performance, του video και του αγαπημένου του παιχνιδιού με τις λέξεις.

Tempo Zero, 2015.

Το 1972, άρχισε να στρέφεται προς την γλυπτική και δημιουργεί χαρακτηριστικά έργα με τη χρήση υλικών, όπως ο χρυσός, το μάρμαρο και ο χαλκός, τα οποία εμπεριέχουν μυθολογικά και θρησκευτικά στοιχεία τόσο της ανατολικής όσο και της δυτικής κουλτούρας, στοιχεία που τους δίνουν δυναμική και πρωτοτυπία.

Στη συνέχεια, στη δεκαετία του 1980, κρατώντας πάντα τις βασικές ιδέες που διέπουν την τέχνη του, αποφάσισε να δημιουργήσει γλυπτικά περιβάλλοντα που προκύπτουν από τους πειραματισμούς του ανάμεσα στην γλυπτική και την αρχιτεκτονική. Τα έργα του είναι το αποτέλεσμα της συνεχούς και συστηματικής έρευνας του πάνω στα “βαριά” υλικά και τον οδήγησαν σε εγκαταστάσεις μεγάλων διαστάσεων που φαίνονται να αψηφούν το νόμο της βαρύτητας και να αιωρούνται.

Οι καλλιτεχνικές του ανησυχίες τον οδήγησαν από τις αρχές του 1990, στο φυσικό περιβάλλον και στις έννοιες του κήπου και του φράχτη.

Μήπως, είναι ορατή πια η ανάγκη του, για τον οριοθετημένο χώρο σε αντίθεση με την απόλυτη ελευθερία που του έδινε το ταξίδι χωρίς προορισμό στα προηγούμενα έργα του; Τα υλικά του “διασταυρώνονται” και ενώνονται με δεσμούς μεταξύ τους, δημιουργώντας “θέσεις” στους χώρους και εγκαταστάσεις insitu.

Epicarno, 2012.

Στην έκθεσή του “Ombre Verdi” (Ρώμη, 2013), στην οποία παρουσίασε επτά μεγάλων διαστάσεων έργα του και ανάμεσά τους το Epicarno, 2012, αποδείκνυε για μια ακόμη φορά την ικανότητά του να κάνει τα μνημειακά γλυπτά του, να “επιπλέουν” και όπως ο ίδιος εξηγεί: “Στη διαδικασία της έρευνας των ιδεών μου, η θέληση πρέπει πάντα να αντιμετωπίζει τους νόμους της φύσης”.

Ο Hidetoshi Nagasawa έζησε στην Ιταλία από το 1967 ως τον θάνατό του στις 24 Μαρτίου 2018.