Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου: «Θάλαττα, Θάλαττα!»: Όταν η τέχνη γίνεται μήνυμα προστασίας της θάλασσας

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Η θάλασσα δεν είναι μόνο τοπία, μνήμες και ταξίδια. Είναι πολιτισμός, ζωή, οικονομία, αλλά και ένα οικοσύστημα που βρίσκεται αντιμέτωπο με ολοένα μεγαλύτερες προκλήσεις. Με αφετηρία αυτή τη σύνθετη σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα, η πολιτιστική και περιβαλλοντική πρωτοβουλία «Θάλαττα, Θάλαττα!» επιχειρεί να ανοίξει έναν διαφορετικό δρόμο επικοινωνίας: μέσα από τη σύγχρονη τέχνη και την ποίηση.

Δώδεκα εικαστικοί και δώδεκα ποιητές συναντώνται σε μια έκθεση που ταξιδεύει από τον Πειραιά και την Κρήτη έως την Αθήνα, μεταφέροντας ένα κοινό μήνυμα για τη σημασία της θαλάσσιας προστασίας και της «γαλάζιας» εκπαίδευσης. Μια πρωτοβουλία που δεν περιορίζεται στους παραδοσιακούς χώρους πολιτισμού, αλλά μεταφέρεται ακόμη και σε ένα εν λειτουργία επιβατηγό πλοίο, δημιουργώντας μια ιδιαίτερη συνάντηση τέχνης, ταξιδιού και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης.

Πίσω από αυτή την ιδέα βρίσκεται η Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου, η οποία έχει αναλάβει να συνδέσει την καλλιτεχνική δημιουργία με έναν ευρύτερο δημόσιο διάλογο για τη θάλασσα και το μέλλον της. Τι σημαίνει, όμως, να χρησιμοποιείς την τέχνη ως εργαλείο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης; Πώς μπορεί η ποίηση να συνομιλήσει με την οικολογία και πώς μια έκθεση μπορεί να μετατραπεί σε μια εμπειρία που ταξιδεύει και αφήνει αποτύπωμα;

Με αφορμή την πορεία του «Θάλαττα, Θάλαττα!» και τον στόχο του να εξελιχθεί σε έναν διαρκή θεσμό πολιτισμού και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης στη Μεσόγειο, συζητάμε με την Ιφιγένεια για την ιδέα που βρίσκεται πίσω από την πρωτοβουλία, τη δύναμη της τέχνης να κινητοποιεί και τη σχέση μας με τη θάλασσα — μια σχέση βαθιά ελληνική, αλλά ταυτόχρονα παγκόσμια.

Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου
Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη

-Ιφιγένεια, «Θάλαττα, Θάλαττα!» είναι ένας τίτλος με ισχυρό ιστορικό και συμβολικό φορτίο. Πώς γεννήθηκε η ιδέα για αυτή την πρωτοβουλία και τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η θάλασσα;

-Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Κέρκυρα και η θάλασσα ήταν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου. Θυμάμαι τα τζάμια του σπιτιού μας τον χειμώνα να είναι σχεδόν πάντα θολά από την άρμη, -όπως λέμε εκεί την αλμύρα-, από τις σταγόνες του θαλασσινού νερού που κουβαλούσε ο άνεμος. Η θάλασσα ήταν πάντα εκεί για μένα, ως εικόνα χαράς, ως παρηγοριά και ως καταφύγιο. Γι’ αυτό και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα με στενοχωρούν βαθιά.

Όλοι γνωρίζουμε πλέον τις απειλές που αντιμετωπίζει το θαλάσσιο οικοσύστημα. Τα στοιχεία και οι εικόνες που βλέπουμε καθημερινά μάς υπενθυμίζουν ότι η θάλασσα δεν είναι ούτε ανεξάντλητη ούτε άτρωτη. Με ενδιέφερε πολύ να συμβάλλω, έστω και με ένα μικρό τρόπο, μέσα από το πεδίο που γνωρίζω, την τέχνη, στην προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού

Έτσι, γεννήθηκε το «Θάλαττα, Θάλαττα!», μια πρωτοβουλία που φέρνει σε δημιουργικό διάλογο δώδεκα καταξιωμένους εικαστικούς και δώδεκα σημαντικούς Έλληνες ποιητές, μέσα από πρωτότυπα έργα και ποιήματα γραμμένα ειδικά για την έκθεση. Στόχος μου ήταν να δημιουργηθεί κάτι περισσότερο από μια έκθεση τέχνης: μια πολιτιστική εμπειρία που θα μας βοηθήσει να δούμε τη θάλασσα όχι μόνο ως μέρος της ζωής μας, αλλά και ως έναν κόσμο που έχουμε ευθύνη να προστατεύσουμε.

Γιάννης Ψυχοπαίδης

-Η έκθεση συνδυάζει σύγχρονη εικαστική δημιουργία, ποίηση και περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. Γιατί επιλέξατε την τέχνη ως όχημα για να μιλήσετε για την προστασία της θάλασσας;

-Δεν πιστεύω ότι η τέχνη μπορεί να λύσει από μόνη της ένα τόσο μεγάλο πρόβλημα. Η επιστήμη μάς δίνει τη γνώση και τα δεδομένα που είναι απολύτως απαραίτητα. Η τέχνη όμως μπορεί τέχνη –πόσο μάλλον όταν συνδυάζεται με ποίηση- να δημιουργήσει μια προσωπική σχέση με ένα θέμα, μπορεί να μας κάνει να σταθούμε, να αισθανθούμε, να το παρατηρήσουμε διαφορετικά.

Δεν θέλαμε η έκθεση να «διδάξει» στον επισκέπτη τι πρέπει να κάνει. Θέλαμε να του δημιουργήσει ένα ερώτημα: Πώς βλέπω εγώ τη θάλασσα; Τι σημαίνει για μένα; Και τι ευθύνη έχω απέναντί της;
Η συνύπαρξη τέχνης και ποίησης δημιουργεί πολλές διαφορετικές οπτικές. Δώδεκα εικαστικοί και δώδεκα ποιητές προσεγγίζουν τη θάλασσα με διαφορετικό τρόπο και αυτή η πολυφωνία είναι, για μένα, ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της πρωτοβουλίας.

Πέτρος Καραβέβας , Γλυπτό Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης 

-Η έκθεση δεν έμεινε σε έναν συμβατικό εκθεσιακό χώρο, αλλά ταξίδεψε μέσα σε ένα εν λειτουργία επιβατηγό πλοίο, το Knossos Palace. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο σε αυτή την πρωτότυπη συνάντηση τέχνης, ταξιδιού και καθημερινής εμπειρίας;

-Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να δημιουργήσω μια διαφορετική εμπειρία για τον επισκέπτη, όπου η θάλασσα δεν θα αποτελούσε απλώς το θέμα μιας έκθεσης, αλλά θα ήταν το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή θα παρουσιαζόταν.

Οι εκθέσεις σε γκαλερί, μουσεία και άλλους πολιτιστικούς χώρους έχουν τη δική τους ξεχωριστή αξία. Εγώ, ωστόσο, ήθελα να δοκιμάσω κάτι διαφορετικό: να μεταφέρω την τέχνη σε έναν χώρο της καθημερινής ζωής, σε ένα εν λειτουργία επιβατηγό πλοίο, όπου οι επιβάτες δεν είχαν επιλέξει να επισκεφθούν μια έκθεση, αλλά βρίσκονταν εκεί για να ταξιδέψουν.

Η παρουσία της έκθεσης στο πλοίο δημιούργησε μια απρόσμενη πολιτιστική εμπειρία για τους επιβάτες και μας έδωσε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε στην πράξη τον αντίκτυπο μιας τέτοιας πρωτοβουλίας. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και ενδιαφερόντων ήρθαν σε επαφή με τη σύγχρονη τέχνη και την ποίηση, συχνά χωρίς να το έχουν προγραμματίσει. Αρκετοί επέστρεφαν στην έκθεση, αναζητούσαν πληροφορίες για τους δημιουργούς και συζητούσαν μεταξύ τους για όσα είχαν δει.

Ιδιαίτερα σημαντική θεωρώ τη συμμετοχή των οικογενειών. Η έκθεση έγινε αφορμή για συζητήσεις ανάμεσα σε γονείς και παιδιά, ενώ τα ποιήματα προσέλκυσαν το ενδιαφέρον ακόμη και ανθρώπων που δεν είχαν ιδιαίτερη επαφή με την ποίηση.

Για μένα, αυτή ήταν μια ουσιαστική ένδειξη του αντίκτυπου της πρωτοβουλίας. Η έκθεση δεν περιορίστηκε στην παρουσίαση έργων, αλλά δημιούργησε ευκαιρίες για επικοινωνία, προβληματισμό και ουσιαστική επαφή με την τέχνη. Κυρίως, έδειξε ότι όταν η τέχνη συναντά τους ανθρώπους στην καθημερινότητά τους, μπορεί να διευρύνει το κοινό της και να δημιουργήσει εμπειρίες που μένουν μαζί τους και μετά το τέλος της επίσκεψης..

Χρήστος Κεχαγιόγλου 

-Η διαδρομή της πρωτοβουλίας περνά από τον Πειραιά, την Κρήτη, την Αθήνα, την Τήνο και άλλους πολιτιστικούς σταθμούς. Θέλετε το ίδιο το ταξίδι να αποτελεί μέρος του έργου; Και τι προσθέτει η μετακίνηση της έκθεσης στο μήνυμά της;

-Ναι. Από την αρχή με ενδιέφερε η ιδέα ότι η έκθεση δεν θα είναι κάτι στατικό. Κάθε σταθμός είναι μια νέα συνάντηση με ένα διαφορετικό κοινό, έναν διαφορετικό τόπο και μια διαφορετική πολιτιστική πραγματικότητα.
Το ταξίδι προσθέτει κάτι που δεν μπορεί να υπάρξει σε μια συμβατική έκθεση: τη συνέχεια και την εμπειρία της διαδρομής.
Σταδιακά, άλλωστε, καταλάβαμε ότι δεν διοργανώνουμε απλώς διαφορετικές παρουσιάσεις μιας έκθεσης. Δημιουργούμε μια πολιτιστική διαδρομή, όπου κάθε τόπος προσθέτει κάτι και η ίδια η πορεία αποτελεί μέρος της εμπειρίας.

Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου
Μανώλης Χαρος, Γλυπτό Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης 

-Συμμετέχουν 12 εικαστικοί και 12 ποιητές, με διαφορετικές καλλιτεχνικές και ποιητικές διαδρομές. Πώς επιλέξατε τους δημιουργούς και τι αναζητούσατε από τη συνύπαρξη εικόνας και λόγου;

-Δεν με ενδιέφερε να δημιουργήσω μια ομοιογενή έκθεση. Αντίθετα, ήθελα διαφορετικές ματιές πάνω στο ίδιο θέμα. Οι δώδεκα εικαστικοί και οι δώδεκα ποιητές του Δικτύου Ποιητών Μεσογείου (Mediterranean Poets Network) –όλοι τους καταξιωμένοι στο χώρο τους- έχουν διαφορετικές διαδρομές, διαφορετική γλώσσα και διαφορετικό τρόπο να προσεγγίζουν τη θάλασσα.

Αυτό ακριβώς αναζητούσα στη συνύπαρξη εικόνας και λόγου: να δημιουργηθεί ένας διάλογος ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές έκφρασης και διαφορετικές οπτικές. Ένα εικαστικό έργο μπορεί να μας οδηγήσει στη θάλασσα μέσα από το χρώμα, τη μορφή, την ύλη ή τη μνήμη, ενώ ένα ποίημα μπορεί να την προσεγγίσει μέσα από την εμπειρία, τη σκέψη ή το συναίσθημα.
Έτσι, το ίδιο θέμα αποκτά πολλές φωνές. Και νομίζω ότι αυτή η πολυφωνία είναι που δίνει στην έκθεση τη δυνατότητα να μιλήσει στον κάθε επισκέπτη με διαφορετικό τρόπο.

Γράμματα στη Θάλασσα, Γλυπτό Φούλη Μητσιάλη 

-Μιλάτε για «γαλάζια εκπαίδευση» (ocean literacy). Τι σημαίνει στην πράξη αυτός ο όρος και πώς μπορεί μια έκθεση τέχνης να συμβάλει ώστε ο θεατής να κατανοήσει διαφορετικά τη σχέση του με τη θάλασσα;

-Για μένα, ocean literacy σημαίνει πρώτα απ’ όλα να κατανοήσουμε ότι η θάλασσα δεν είναι απλώς το τοπίο γύρω μας ή ένας φυσικός πόρος που θεωρούμε δεδομένο. Είναι ένα σύνθετο και ζωντανό οικοσύστημα, που συνδέεται άμεσα με τη ζωή μας, την τροφή, το κλίμα, την οικονομία και τον πολιτισμό μας.

Η τέχνη μπορεί να συμβάλει σε αυτή την κατανόηση με έναν διαφορετικό τρόπο. Μπορεί να μας κάνει να παρατηρήσουμε τη θάλασσα πέρα από την επιφάνειά της: να σκεφτούμε τι υπάρχει κάτω από αυτήν, τι συμβαίνει σε αυτήν, τι αφήνουμε πίσω μας και πώς οι δικές μας επιλογές την επηρεάζουν.
Γι’ αυτό στην πρωτοβουλία συνδέουμε την τέχνη και την ποίηση με την επιστημονική γνώση, την εκπαίδευση και τη βιωματική συμμετοχή. Δεν θέλουμε απλώς να ενημερώσουμε. Θέλουμε ο επισκέπτης να συνδέσει αυτό που βλέπει με τη δική του σχέση και ευθύνη απέναντι στη θάλασσα.

Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου
Μανώλης Χαρος 

-Τα ποιήματα παρουσιάζονται στα ελληνικά και στα αγγλικά. Πόσο σημαντική είναι για εσάς η εξωστρέφεια της πρωτοβουλίας και η δυνατότητα να απευθυνθεί σε ένα διεθνές κοινό που επισκέπτεται την Ελλάδα;

-Είναι πολύ σημαντική, γιατί η θάλασσα από τη φύση της δεν γνωρίζει σύνορα. Ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, οι θάλασσες συνδέουν χώρες, πολιτισμούς και ανθρώπους.
Η αγγλική παρουσίαση επιτρέπει στην πρωτοβουλία να απευθυνθεί όχι μόνο στο ελληνικό κοινό αλλά και στους ανθρώπους που επισκέπτονται την Ελλάδα, είτε ως ταξιδιώτες είτε ως επισκέπτες πολιτιστικών χώρων και ξενοδοχείων.
Παράλληλα, μας ενδιαφέρει η συνεργασία με δημιουργούς και φορείς άλλων μεσογειακών χωρών. Ο στόχος δεν είναι απλώς να παρουσιάσουμε ελληνική τέχνη στο εξωτερικό, αλλά να δημιουργήσουμε έναν διάλογο γύρω από μια κοινή θάλασσα.

«Θάλαττα, Θάλαττα!», Γλυπτό Νίκος Γιώργος Παπουτσίδης 

-Πίσω από την έκθεση υπάρχει η φιλοδοξία να εξελιχθεί το «Θάλαττα, Θάλαττα!» σε έναν διαρκή θεσμό πολιτισμού και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης στη Μεσόγειο. Πώς φαντάζεστε αυτή την εξέλιξη τα επόμενα χρόνια;

-Δεν θα ήθελα να παραμείνει απλώς μια έκθεση που μετακινείται από έναν χώρο σε έναν άλλο. Αυτό που με ενδιαφέρει τώρα είναι να εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο δίκτυο πολιτιστικών εμπειριών για τη θάλασσα.
Μπορεί να περιλαμβάνει εκθέσεις, ποίηση, εκπαιδευτικές δράσεις, ψηφιακές εμπειρίες, συνεργασίες με ξενοδοχεία και τουριστικούς φορείς, αλλά και παρουσία σε πλοία και άλλους χώρους που συνδέονται με τη θάλασσα.
Παράλληλα, θέλω να αναπτυχθεί η διεθνής και μεσογειακή διάσταση, με συνεργασίες μεταξύ δημιουργών και πολιτιστικών οργανισμών διαφορετικών χωρών.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα μοντέλο που μπορεί να ταξιδεύει, να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνεργασίες.

Γαβαλάς Στέλιος

-Ως εικαστικός και ταυτόχρονα ως άνθρωπος που οργανώνει και επιμελείται πολιτιστικές δράσεις, τι μάθατε μέσα από αυτή την προσπάθεια που ίσως δεν είχατε υπολογίσει όταν ξεκινούσε;

-Αυτό που ίσως δεν είχα υπολογίσει ήταν πόσο σημαντική μπορεί να είναι η συνάντηση με την τέχνη όταν συμβαίνει εκεί που δεν την περιμένεις. Σε ένα πλοίο, σε έναν δημόσιο χώρο, σε έναν διαφορετικό τόπο, ο άνθρωπος δεν έχει έρθει απαραίτητα για να δει μια έκθεση. Και ξαφνικά βρίσκεται μπροστά σε ένα έργο ή σε ένα ποίημα και σταματά.

Με συγκίνησε ιδιαίτερα το πόσο προσιτή έγινε η ποίηση. Τα ποιήματα δεν ήταν μέσα σε ένα βιβλίο που κάποιος θα έπρεπε να αγοράσει ή να αναζητήσει. Ήταν γραμμένα μπροστά του, στον χώρο, και μπορούσε απλώς να σταθεί και να τα διαβάσει.
Και αυτό φάνηκε πολύ έντονα στα παιδιά και στους νέους. Τα παιδιά που ήρθαν στις δράσεις συμμετείχαν, παρατηρούσαν, ρωτούσαν και το χάρηκαν πραγματικά. Θυμάμαι ακόμη τους γονείς να διαβάζουν μαζί τους τα ποιήματα.
Αυτό μου έδειξε ότι όταν η τέχνη γίνεται μέρος της καθημερινής εμπειρίας και είναι πραγματικά προσβάσιμη, μπορεί να συναντήσει ανθρώπους που ίσως διαφορετικά δεν θα είχαν την ευκαιρία να έρθουν κοντά της.

Φούλη Μητσιάλη 

-Αν ένας επισκέπτης φύγει από την έκθεση έχοντας κρατήσει μία μόνο εικόνα, μία φράση ή ένα συναίσθημα από το «Θάλαττα, Θάλαττα!», ποιο θα θέλατε να είναι αυτό;

-Θα ήθελα να φύγει έχοντας κοιτάξει τη θάλασσα λίγο διαφορετικά – ίσως την επόμενη φορά που θα βρεθεί μπροστά της να μην τη δει μόνο ως τοπίο, ως προορισμό, ως κάτι δεδομένο. Να τη δει ως έναν ζωντανό κόσμο από τον οποίο εξαρτάται και η δική μας ζωή.
Και αν έπρεπε να κρατήσει μία φράση, θα ήταν αυτή: «Η θάλασσα δεν είναι απλώς μέρος της ζωής μας. Είναι η ίδια η ζωή μας — και η προστασία της είναι ευθύνη όλων μας.»

Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου
Η Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου, Έργο από την Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη

Meet the Artist!

Η Ιφιγένεια Χριστοδουλίδου είναι εικαστικός και ιδρύτρια της IC Art Cultural Projects (IC Ανάπτυξη Τέχνης & Πολιτισμού). Με πολυετή παρουσία στον χώρο των εικαστικών τεχνών, έχει επιμεληθεί και οργανώσει εκθέσεις, πολιτιστικές δράσεις και συνεργασίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με έμφαση στη σύνδεση της τέχνης με σύγχρονα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Η πρωτοβουλία «Θάλαττα, Θάλαττα» αποτελεί τη μεγαλύτερη έως σήμερα πολιτιστική και περιβαλλοντική της δράση, αξιοποιώντας την τέχνη και την ποίηση ως εργαλεία ευαισθητοποίησης και βιωματικής ενεργοποίησης για την προστασία της θάλασσας.

Η πρώτη έκθεση τέχνης και ποίησης «Θάλαττα, Θάλαττα!» που ταξίδεψε πάνω σε επιβατηγό πλοίο εγκαινιάστηκε στο Κέντρο Τεχνών Δήμου Αθηναίων

Share this
Tags
Zeta Tz
Zeta Tz
Zeta is active in translation, cultural journalism, and editorial direction within the arts and media landscape. With a strong presence in the cultural sector, she has also curated and organized visual art exhibitions and initiatives focused on social responsibility. Her work has been recognized with an honorary distinction from the Botsis Foundation 2022 for her contribution to cultural journalism. At Artviews.gr, she leads the editorial team, shaping the platform’s voice and curatorial direction with a keen eye for contemporary culture.

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Νεότερες και σύγχρονες εικαστικές αποτυπώσεις του πολέμου

Διαχρονικά παρών στην ιστορική σκηνή και με καθοριστική πάντα επίδραση στη ζωή των ανθρώπων, ο πόλεμος αποτυπώθηκε στις εικαστικές τέχνες άλλοτε υμνητικά κι άλλοτε...

Γεράσιμος Κανάκης: Ζωγραφίζω μόνος, σαν μια παράσταση χωρίς θεατές  

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη Υπάρχουν καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν τη ζωγραφική για να αποτυπώσουν τον κόσμο και άλλοι που αναζητούν, μέσα από αυτήν. Ο Γεράσιμος Κανάκης...

Ειρήνη Αμανατίδου: Στο Ανάμεσα και στο Μεταξύ.. Σε όσα Ζει και σε όσα δεν Λέει

Γράφει η Vasia Bresta Η Ειρήνη Αμανατίδου ανήκει στη νέα γενιά ηθοποιών που αντιμετωπίζουν την υποκριτική ως ένα διαρκές ταξίδι εξερεύνησης του ανθρώπου, των συναισθημάτων...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

More like this