Γράφει η Ζέτα Τζιώτη
Η ζωγραφική του Μίλτου Γκολέμα δεν επιχειρεί να περιγράψει τον κόσμο, επιχειρεί να τον αναθεωρήσει. Να τον ανασύρει από τη μνήμη και να τον τοποθετήσει απέναντί μας, όχι ως αφήγηση αλλά ως εμπειρία. Στην πρόσφατη ενότητά που παρουσιάζει αυτές τις μέρες στην γκαλερί Ζουμπουλάκη με τίτλο «Οροπέδιο» και επιμέλεια Χριστόφορου Μαρίνου, ο καλλιτέχνης συγκροτεί ένα σώμα έργων που λειτουργεί ταυτόχρονα ως τοπιογραφία και ως άσκηση ιστορικής συνείδησης.
Το «Οροπέδιο» δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός τόπος. Είναι μια εσωτερική πάλη. Στους μεγάλους ορίζοντες που απλώνονται στα έργα του, το βλέμμα του θεατή καλείται να διασχίσει εκτάσεις γης που μοιάζουν ανοιχτές και ταυτόχρονα σιωπηλές. Η σύνθεση είναι συχνά λιτή, με έμφαση στη γραμμή του ορίζοντα — μια οριακή ζώνη όπου ουρανός και γη συναντώνται χωρίς θεατρικότητα.
Ο Γκόλεμας δουλεύει την επιφάνεια με τρόπο που υπερβαίνει την απλή αναπαράσταση με μια ιδιαίτερη τεχνοτροπία. Η ύλη είναι παρούσα: στρώσεις χρώματος, ανάγλυφες χειρονομίες, υφές που θυμίζουν χώμα, αλλά και φθορά. Το φως δεν έρχεται να εξιδανικεύσει αλλά έρχεται να αποκαλύψει. Στα έργα αυτά η φύση δεν είναι τόσο ειδυλλιακή λουσμένη από χρώματα, όπως ο θεατής βλέπει. Είναι πεδίο μνήμης, μόχθου, επιμονή. Ένας τόπος όπου η ανθρώπινη παρουσία υπονοείται ακόμη κι όταν δεν απεικονίζεται.
Εδώ βρίσκεται και η σύνδεση με το βίωμα που διαπερνά τη συνολική του διαδρομή. Οι πρώτες εικόνες του καλλιτέχνη, διαμορφωμένες μέσα στο περιορισμένο περιβάλλον των φυλακών όπου κρατούνταν η μητέρα του στα χρόνια της δικτατορίας, δεν ήταν εικόνες ανοιχτού ορίζοντα. Ήταν ζωγραφισμένα παράθυρα: ήλιοι, βουνά, θάλασσες— σύμβολα ενός κόσμου που υπήρχε αλλού. Αυτή η εμπειρία της έλλειψης χώρου και της επιθυμίας για ανάσα στον ανοιχτό ορίζοντα επιστρέφει σήμερα μετασχηματισμένη.
Στο «Οροπέδιο» ο ορίζοντας δεν είναι απλώς φυσικό στοιχείο. Είναι πράξη ελευθερίας. Είναι το αντίπαλο δέος στον εγκλεισμό. Αν οι παιδικές ζωγραφιές λειτουργούσαν ως υποκατάστατο του εξωτερικού κόσμου, τα σημερινά έργα μοιάζουν να κατακτούν αυτόν τον κόσμο με όρους ώριμους, στοχαστικούς. Ο καλλιτέχνης δεν αφηγείται τη φυλακή, δεν εικονογραφεί την ιστορία. Αντίθετα, μεταφέρει τη συναισθηματική της μνήμη μέσα από την εμμονή και την προσμονή για τον ανοιχτό χώρο.
Η πολιτική διάσταση της δουλειάς του δεν είναι εμφανής. Δεν υπάρχουν σύμβολα, συνθήματα, εικονογραφικές αναφορές σε συγκεκριμένα γεγονότα. Κι όμως, το έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και κατά κάποιο τρόπο πολιτικό γιατί έχει αναφορά στη μνήμη ως πράξη ευθύνης. Επιμένει στην ανάδειξη του τοπίου ως χώρου που κουβαλά ανθρώπινη ιστορία. Ο ορίζοντας γίνεται έτσι χώρος συλλογικός — όχι μόνο προσωπικός.
Σημαντικό στοιχείο της ενότητας αυτής είναι ότι κάτω από τη φαινομενική ηρεμία του τοπίου υπάρχει ένα παρελθόν ενεργό. Ένα παρελθόν που δεν καταγγέλλει, αλλά επιμένει.
Ο Γκολέμας φαίνεται να επανεξετάζει την ίδια την έννοια της τοπιογραφίας. Μέσα στα εκτεταμένα χωράφια, στις γήινες χρωματικές κλίμακες, στις σιωπηλές εκτάσεις, διακρίνεται μια βαθιά προσωπική κατάθεση. Το «Οροπέδιο» λειτουργεί σαν σκηνή όπου εκτυλίσσεται ένας εσωτερικός διάλογος ανάμεσα στο παιδί που αναζητούσε εικόνες και στον ώριμο δημιουργό που κατασκευάζει ορίζοντες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στα έργα δεν υπάρχει έντονη ανθρώπινη παρουσία. Κι όμως, ο άνθρωπος είναι παντού. Στη χειρονομία της πινελιάς, στην υλικότητα της επιφάνειας, στην επιλογή του θέματος. Η απουσία μορφών εντείνει την αίσθηση της καθολικότητας: ο θεατής μπορεί να σταθεί απέναντι στο τοπίο και να εγγράψει τη δική του μνήμη.
Τελικά, η ζωγραφική του Μίλτου Γκολέμα στο «Οροπέδιο» δεν αφορά μόνο έναν τόπο. Αφορά τη δυνατότητα της τέχνης να μετατρέπει το τραύμα σε χώρο, τον εγκλεισμό σε ορίζοντα, την ατομική εμπειρία σε συλλογικό στοχασμό. Κι αν οι πρώτες του εικόνες ήταν παράθυρα φτιαγμένα από άλλους για εκείνον, σήμερα ο ίδιος χτίζει για εμάς ένα ανοιχτό πεδίο θέασης — ένα τοπίο όπου η μνήμη δεν βαραίνει, αλλά φωτίζει. Φωτίζει τον ίδιο και όλους εμάς που παρακολουθούμε την εξέλιξη της δουλειάς του και τον θαυμάζουμε.
INFO Έκθεσης
Μίλτος Γκολέμας, «Οροπέδιο» | Επιμέλεια: Χριστόφορος Μαρίνος | Γκαλερί Ζουμπουλάκη | Εγκαίνια: Πέμπτη 22/1, 18:00 με 21:00 | Διάρκεια έως 21/2
