Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Εισερχόμαστε στον κόσμο ενός καλλιτέχνη που αντλεί έμπνευση από την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και τις παραδόσεις, ενώ ταυτόχρονα το έργο του ανιχνεύει το πέρασμα από το υλικό στο πνευματικό.
Ο Νίκος Ποδιάς χρησιμοποιεί το χαρτί ως κύριο μέσο, πειραματιζόμενος με τις δυνατότητες του, το οποίο μετατρέπει σε αέρινες, ευαίσθητες κατασκευές που δημιουργούν αντικείμενα και πλάσματα γεμάτα με μαγικές και αποτρεπτικές ιδιότητες, όπως τα φυλαχτά. Μέσα από την ενότητα “Ασφαλής Περιοχή”, ο καλλιτέχνης διερευνά τη μετάπλαση του υλικού, φτιάχνοντας προστατευτικούς αλλά εύθραυστους χώρους, που αποπνέουν μια αντίφαση μεταξύ ασφάλειας και ευθραυστότητας.
Η τέχνη του Ποδιά αναδεικνύει την προσωπική του αναζήτηση και την επαναλαμβανόμενη διαδικασία που συνδέει το υλικό με τις συλλογικές και προσωπικές μνήμες. Από τα σκαντζόχοιρα και τα φυλαχτά μέχρι τα ανατολίτικα “ταλισμανικά” αντικείμενα, ο καλλιτέχνης επαναφέρει υλικά από την καθημερινότητα και τα ανακυκλώνει σε έργα που αναφέρονται στο υποσυνείδητο και στο συλλογικό φαντασιακό.
Αυτό το έργο, γεμάτο από μνήμες και παράδοξα, εκφράζεται μέσα από την ελαφρότητα του χαρτιού, που συνδυάζει τη φθαρτότητα με την έννοια της προστασίας, δημιουργώντας μια “μεταιχμιακή” πραγματικότητα, η οποία καλεί τον θεατή να διερωτηθεί για την πραγματική φύση της ασφάλειας και της επισφάλειας.
–Ο τίτλος “Safe Area” παραπέμπει σε μια ζώνη ασφάλειας, ίσως και απομόνωσης. Ποια ήταν η πρώτη εικόνα ή σκέψη που σε οδήγησε στη σύλληψη αυτής της ιδέας;
-Η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν μία εικόνα, αλλά περισσότερο είχε να κάνει με μια αίσθηση, που βγαίνει από την ίδια τη διαδικασία της δουλειάς, μια συνθήκη που δεν είναι ελεγχόμενη, αλλά συμβαίνει.
Θα έλεγα ότι η σειρά έργων ξεκίνησε από την πανοπλία, το τρισδιάστατο έργο από χαρτί, που ενσαρκώνει το παράδοξο, το οξύμωρο: μια πανοπλία δηλαδή, που συνήθως είναι μια βαριά κατασκευή φτιαγμένη από μέταλλο, εδώ παρουσιάζεται σαν ένα αέρινο ένδυμα-κέλυφος φτιαγμένο από ένα φθαρτό υλικό.
-Η εγκατάσταση λειτουργεί ως περιβάλλον – όχι απλώς ως έκθεση έργων. Πώς αντιλαμβάνεσαι τη σχέση του θεατή με τον χώρο; Είναι παρατηρητής, συμμέτοχος ή, τελικά, “φιλοξενούμενος” μέσα στο έργο;
-Μου αρέσει να σκέφτομαι ότι οι θεατές είναι συμμέτοχοι, με αυτό το σκεπτικό δουλεύω.
Αν πάρει κάποιος το χρόνο του να περιηγηθεί στο χώρο, καταρχάς δημιουργεί το δικό του αφήγημα, που δεν με ενδιαφέρει καθόλου να ταυτίζεται με το δικό μου αφήγημα, αντιθέτως στοχεύω στις πολλαπλές ερμηνείες των έργων.
Αλλά ακόμα και η αύρα των επισκεπτών, περνώντας δίπλα από τα έργα, τα μετακινεί. Μέσα από αυτή τη φευγαλέα διάδραση, καταλαβαίνει κανείς και την υλικότητά τους.
-Τα υλικά που χρησιμοποιείς —εύθραυστα, λευκά, φαινομενικά αθώα— έχουν μια εσωτερική ένταση. Τι σε έλκει σε αυτή τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη διαφάνεια και στην απειλή;
-Το βρίσκω πολύ γοητευτικό το χαρτί σαν υλικό. Ακόμα κι όταν ζωγράφιζα, χρησιμοποιούσα χαρτί, όχι καμβάδες και τελάρα. Έχει κάτι που είναι φιλικό, ζεστό, οικείο, και παράλληλα μ ’αρέσει να το χρησιμοποιώ και να φτιάχνω φόρμες, να του δίνω έναν άλλο χαρακτήρα, να το μεταμορφώνω. Με έλκει το να προσπαθώ να φτιάξω κάτι αιώνιο, από ένα υλικό ευτελές.
Σαν να προσπαθεί κανείς να ανοίξει τούνελ με ένα κουταλάκι, με εμπνέει και με παρακινεί αυτή η ουτοπία. Ενάντια στην πρακτικότητα και τη λειτουργικότητα, έχει κάτι ποιητικό και ρομαντικό, και αυτό το βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον.
-Στο έργο σου επανέρχεται συχνά η έννοια του σώματος, χωρίς να το απεικονίζεις ευθέως. Είναι το σώμα για σένα μνήμη, μορφή ή ίχνος;
-Έχεις δίκιο, στο έργο συναντά κανείς επιδερμίδες, ενδύματα, κελύφη, σάρκες. Θα έλεγα ότι όλα αυτά τα στοιχεία αναδύονται πιο συχνά ως μνήμη και μορφή.
-Η “Safe Area” μοιάζει να συνομιλεί με το παρόν μας — πολιτικά, κοινωνικά, ψυχολογικά. Πόσο συνειδητά επιδιώκεις αυτόν τον διάλογο ή προκύπτει αυθόρμητα μέσα από την καλλιτεχνική διαδικασία;
-Οι μέρες που ζούμε είναι πράγματι ζοφερές, και η ασφάλεια και η προστασία που είναι ανθρώπινες ανάγκες και θεμελιώδη δικαιώματα εκλείπουν. Με απασχολούν αυτές οι έννοιες συνειδητά, αλλά νομίζω ότι προκύπτουν και αυθόρμητα όλες αυτές οι αναφορές. Υπό την έννοια ότι η Safe Area σίγουρα αναφέρεται, αλλά δεν έχει να κάνει αποκλειστικά με την κατάσταση που βιώνουμε αυτή τη στιγμή, αλλά και με το παρελθόν και το μέλλον. Είναι μάλλον ένας διάλογος με τη διαχρονική ανθρώπινη ανάγκη για προστασία, για καταφύγιο.
-Η CITRONNE έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τον χώρο και το φως. Πώς διαμόρφωσε αυτό το περιβάλλον τη δομή ή τη χωρική εμπειρία της εγκατάστασης;
-Όταν τα έργα ήρθαν στο χώρο, δημιουργήθηκε μια εγκατάσταση επί τόπου. Κάθε έργο βρήκε τη θέση σου, κι έτσι διαρθρώθηκε η αφήγηση της έκθεσης. Σίγουρα ο χώρος λοιπόν, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκθεση.
-Στο παρελθόν έχεις δουλέψει με διαφορετικά μέσα — από τη ζωγραφική έως τη γλυπτική και τις εγκαταστάσεις. Νιώθεις πως κάθε φορά το μέσο σε οδηγεί στην ιδέα ή η ιδέα υπαγορεύει το μέσο;
-Αυτή είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που κάνω πολύ συχνά με τους φοιτητές μου.
Θεωρώ ότι σε διαφορετικές στιγμές της πορείας ενός εικαστικού μπορεί να ισχύσει το ένα ή το άλλο, δεν υπάρχει απόλυτη και παντοτινή απάντηση σε αυτό.
Σε πολλές περιπτώσεις, η ιδέα υπαγορεύει το μέσο, επειδή δεν μπορούμε να μιλήσουμε για όλα τα πράγματα με τα ίδια μέσα.
Από την άλλη, για εμένα προσωπικά στην παρούσα φάση, το υλικό έρχεται πρώτο σαν στάδιο επεξεργασίας της ιδέας. Το χαρτί με βάζει σε μια ροή, με προκαλεί να δοκιμάσω τα όρια του, και μου υπαγορεύει κινήσεις και φόρμες που μπορεί πρωτύτερα να μην έχω καν φανταστεί.
-Η ασφάλεια είναι μια ανάγκη αλλά και μια ψευδαίσθηση. Αν η “Safe Area” είχε φωνή, τι θα ψιθύριζε στον θεατή που την διασχίζει;
-Υπάρχει όντως αυτό το δίπολο της ανάγκης/ψευδαίσθησης που λες, το placebo effect. Νομίζω ότι τα συναισθήματα και οι σκέψεις που μπορεί να προκαλούνται στους επισκέπτες, το μήνυμα, αν θες, θα ήταν ακόμα πιο υπόγειο από έναν ψίθυρο. Επειδή τα έργα είναι ανοιχτά σε ερμηνείες, και καθόλου δογματικά, θα μου άρεσε να σκέφτομαι ότι κάποιος που θα έρθει στην έκθεση, θα πάρει μια αίσθηση μαζί του φεύγοντας, που μπορεί να λειτουργήσει υπόγεια, εσωτερικά.
–Πώς αντιλαμβάνεσαι σήμερα τη θέση του καλλιτέχνη στην ελληνική σκηνή; Είναι ακόμη οραματιστής, σχολιαστής ή παρατηρητής των κοινωνικών αντιθέσεων;
-Είναι σίγουρα παρατηρητής αλλά και σχολιαστής. Είναι ένας άνθρωπος με ανοιχτές κεραίες που αντιλαμβάνεται τα πράγματα, κι ίσως να αισθάνεται περισσότερα από αυτά που καταλαβαίνει. Αυτό εκφράζεται και σχολιάζεται μέσα από το έργο του/της. Τώρα αν του δίνεται από την κοινωνία η δυνατότητα να ακουστεί, αυτό είναι ένα ζητούμενο. Δεν πιστεύω ότι έχει καμμιά εξέχουσα θέση ο καλλιτέχνης στη σύγχρονη πραγματικότητα, στην κοινωνία που ζούμε σήμερα.
-Κλείνοντας, αν έπρεπε να κρατήσεις ένα μόνο υλικό, ένα χρώμα και μια λέξη από αυτή την εμπειρία, ποια θα ήταν;
-Εννοείται ότι θα κρατήσω το χαρτί -τι άλλο!; Ένα κομμάτι χαρτί που μάλιστα έχει μια ιστορία, υπό την έννοια ότι ξαναχρησιμοποιήθηκε, δεν είναι ένα λευκό χαρτί.
Θα κρατήσω το γήινο, ζεστό χρώμα του τσαγιού, που επίσης κυριαρχεί.
Και θα κρατήσω και τη λέξη «φροντίδα».
