Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Η ζωγραφική του Άγγελου Μαυραειδή αποτελεί μια βαθιά βιωματική εμπειρία, όπου το χρώμα δεν είναι απλώς μέσο, αλλά ζωντανός οργανισμός που αποκαλύπτει και εκφράζει τον έντονο ψυχισμό του δημιουργού.
Μέσα από τα έργα του αναδύεται μια εσωτερική ένταση, μια αίσθηση πάθους και αναζήτησης, που αντανακλά την προσωπική του διαδρομή. Το χρώμα λειτουργεί ως πρωταρχικός φορέας συναισθημάτων και ενέργειας, μεταφέροντας στον θεατή μια σπάνια αμεσότητα και βιολογική αυθεντικότητα.
Στην εποχή μας, όπου συχνά αναζητούμε διόρθωση και επαναπροσδιορισμό, η δουλειά του Μαυραΐδή φωτίζει την αναγκαιότητα να επανέλθουμε στην ουσία του βιώματος και της αλήθειας που κρύβει το έργο τέχνης.
Η ζωγραφική ήρθε σαν ερωμένη στην ζωή μου
-Άγγελε, η ζωγραφική μπήκε ξαφνικά στη ζωή σας, μετά από μια μεταφυσική εμπειρία στον ύπνο. Θυμάστε πώς ακριβώς συνέβη και τι νιώσατε εκείνη τη στιγμή;
-Η ζωγραφική ήρθε σαν ερωμένη στην ζωή μου να με γεμίσει με ηδονές, καρδιοχτύπια, αέναα ξενύχτια, δημιουργικούς διθυράμβους και προσωπική εξέλιξη. Στον αντίποδα όμως υπήρχαν απογοητεύσεις, απομόνωση, εργασιακή αβεβαιότητα και ελάχιστες φορές καλλιτεχνικά αδιέξοδα.
Η καρμική σχέση μου με την ζωγραφική δεν ήταν ποτέ εκδηλωμένη με μια κάποια έφεση στα καλλιτεχνικά. Στα μετεφηβικά μου χρόνια χρειάστηκε να νοσηλευτώ για κάποιους μήνες. Εκεί στον ύπνο μου, στα όνειρα μου στον λήθαργο μου ήμουν ζωγράφος. Έβλεπα την ζωή ενός ζωγράφου να περνάει από μπροστά μου και μου φάνηκε περίεργο. Ήταν σαν ένα κάλεσμα που ήθελα να ανταποκριθώ με όλη μου τη δύναμη. Όταν συνήλθα και το συνειδητοποίησα αποφάσισα να το κάνω πραγματικότητα.
Η μύηση στη ζωγραφική
– Πώς ήταν η μετάβαση από την “απλή καθημερινότητα” στον κόσμο της τέχνης; Νιώσατε ότι βρήκατε αμέσως τον εαυτό σας μέσα στη ζωγραφική;
-Δύσκολα προσαρμόστηκα στον κόσμο της τέχνης. Τα τρία πρώτα χρόνια των σπουδών μου, ήμουν απών. Είχα εμφανιστεί τις πρώτες ημέρες στη Σχολή Καλών Τεχνών, αλλά ένιωσα σαν να είχα βρεθεί σε ξένο τόπο. Οι συμφοιτητές μου —με ταγάρια στον ώμο, ρούχα πασαλειμμένα με μπογιές και χέρια μαυρισμένα από κάρβουνα— μου φάνηκαν ανοίκειοι, σαν να ανήκαν σε έναν άλλο κόσμο. Όλα έμοιαζαν “χύμα”, αυθόρμητα, ακατέργαστα, σχεδόν πρωτόγονα· κι εγώ, τότε, ήμουν ακόμη μακριά από αυτό.
Εκείνη την εποχή, εργαζόμουν στο Δημόσιο. Με είχε καταβάλει η ραστώνη του κρατικού μηχανισμού, η αργή ροή των ημερών, η αδράνεια που μεταμφιεζόταν σε κανονικότητα. Μα κάθε βράδυ, για τρία ολόκληρα χρόνια, με επισκέπτονταν οι τύψεις. Μετά από τόσο κόπο, προετοιμασία και αγωνία για να εισαχθώ στη σχολή, δεν παρακολουθούσα. Και μια τέτοια νύχτα, μέσα στη σιωπή των ενοχών, πήρα την απόφαση: παραιτήθηκα. Κι από την επόμενη μέρα, άρχισα να πηγαίνω καθημερινά.
Άφησα πίσω το κοστούμι του υπαλλήλου και φόρεσα την αμφίεση του σπουδαστή. Συντονίστηκα με τον παλμό της σχολής, με τον ιδρώτα, το χρώμα, το κάρβουνο και τη δημιουργική ακαταστασία. Μπήκα στο πνεύμα του εκκολαπτόμενου ζωγράφου, του καλλιτέχνη σε διαμόρφωση — και πέρασα πέντε χρόνια από τα ομορφότερα της ζωής μου.
Δεν μπορώ να πω πως έχω “βρει” τον εαυτό μου. Ίσως αυτή η συνεχής αναζήτηση να είναι και η μορφή ελευθερίας που μου δίνει η τέχνη. Γιατί η τέχνη, ακόμη κι αν δεν δίνει πάντα απαντήσεις, πλάθει τον δημιουργό με έναν τρόπο μοναδικό. Γίνεται τρόπος ζωής, καθημερινή εμπλοκή, φίλτρο αντίληψης του κόσμου. Και μαζί της, πλάθεται και μια νέα προσωπικότητα.
Βέβαια, το να δηλώνεις «καλλιτέχνης» σίγουρα έχει άλλη γοητεία απ’ το να λες πως είσαι δημόσιος υπάλληλος ή ηλεκτρολόγος. Δεν το αρνούμαι. Αλλά προσωπικά, προτιμώ να κρατώ χαμηλά τη σημαία του τίτλου — χωρίς έπαρση, χωρίς στόμφο.
Αυτό που πραγματικά με διασκεδάζει, είναι το “άλλοθι” του καλλιτέχνη. Εκείνη η σιωπηρή κοινωνική άδεια που του επιτρέπει να κοιμάται αργά, να ξυπνάει ακόμη αργότερα, να ξεχνά ραντεβού, να φορά ασιδέρωτα ρούχα, να κυκλοφορεί με αλλιώτικες κάλτσες, να ζει εντέλει λίγο εκτός πλαισίου. «Είναι καλλιτέχνης», λένε, και όλα εξηγούνται.
Η Σχολή και οι Δάσκαλοί μου
-Η ΑΣΚΤ ήταν ένας σημαντικός σταθμός για εσάς. Τι αποκομίσατε από τις σπουδές σας εκεί και πώς διαμόρφωσαν τη δουλειά σας;
-Την σχολή μου την αγάπησα πολύ. Ξεκίνησα το πρώτο έτος στο εργαστήριο ζωγραφικής του Μυταρά με υπέροχο δάσκαλο τον Αντωνόπουλο. Τα υπόλοιπα τέσσερα παρακολούθησα μαθήματα στο εργαστήριο του Χαραλάμπους με τον Μανουσάκη. Βέβαια έδειχνα σε όλους τους καθηγητές την δουλειά μου και καθένας έλεγε κάτι διαφορετικό.
Όλοι όμως είχαν δίκιο. Από εκεί άρχισα να μαθαίνω τις παραμέτρους και τις αντιφάσεις της τέχνης· πώς μπορεί κανείς να παρουσιάζει με αυτοπεποίθηση το έργο του, ακόμα κι όταν στηρίζεται περισσότερο στον λόγο παρά στην ουσία, αλλά και πώς μπορεί ταυτόχρονα να παραμένει γνήσιος, ατόφιος και έντιμος δημιουργός. Εκπαιδευόμουν στο να διακρίνω την αξία ενός έργου ανεξαρτήτως του προσωπικού μου γούστου — να ξεχωρίζω το καλό, είτε με συγκινούσε είτε όχι.
Στις εξαμηνιαίες παρουσιάσεις —μια ανοιχτή διαδικασία αξιολόγησης της καλλιτεχνικής μας σποράς—, καλούμασταν να εκθέσουμε τη δουλειά μας δημόσια, όχι μόνο μπροστά στους καθηγητές, αλλά και ενώπιον συμφοιτητών και επισκεπτών. Ήταν ένας ανοιχτός διάλογος, όπου ο καθένας μπορούσε να εκφράσει άποψη, να αμφισβητήσει, να συμφωνήσει ή να προσθέσει κάτι στη σκέψη του άλλου. Εκεί δεν βαθμολογούμασταν απλώς· δοκιμαζόταν η δουλειά μας, η στάση μας και, πολλές φορές, η αντοχή μας στην κριτική.
Μου άρεσε που είχα πάντα ευρύ κοινό. Κοινό μου ήταν ακόμα οι κυρίες που καθάριζαν το κτήριο, τα μοντέλα που πόζαραν, φοιτητές από άλλα εργαστήρια, καθηγητές και οι δε έπαινοι των δασκάλων μου με προέτρεπαν να δουλεύω ακόμη περισσότερο και να εξελίσσομαι.
Σχεδόν ότι υπήρχε στην Σχολή το δοκίμασα με επιτυχία τολμώ να πω, όπως αγιογραφία στον εξαιρετικό Παύλο Σάμιο, σκηνογραφία, χαρακτική αγγειοπλαστική γλυπτική , πολυμέσα..
Μιλούσαμε στον ενικό με τα ονόματα μας, ο πρύτανης Πάνος Χαραλάμπους ήταν για εμάς ο Πάνος, ο Μιχάλης Μανουσάκης ήταν ο Μιχάλης και αυτό συνέβαινε με την πλειονότητα των δασκάλων και τους ευχαριστώ. Έχω τα καλύτερα αισθήματα για όλους. Αισθάνθηκα σαν να ήμουν σπίτι μου, τους χρωστώ ευγνωμοσύνη για την εμπιστοσύνη και στήριξή τους.
Οι εικαστικοί μου πειραματισμοί
-Το έργο σας απλώνεται σε εννέα διαφορετικές ενότητες. Υπάρχει κάποια από αυτές που σας εκφράζει πιο προσωπικά ή συναισθηματικά;
-Ανά καιρούς δοκιμάζω διαφορετικούς τρόπους έκφρασης αναφορικά με τα υλικά, την τεχνοτροπία, το ύφος κ.α . Όσο δουλεύεις εμπνέεσαι, πειραματίζεσαι και ανακαλύπτεις νέες πτυχές.
Τελευταία με γοητεύουν πολύ τα κολλάζ και οι κατασκευές, υπάρχει όμως μια ιστορία αναφορικά με την μπλε περίοδο που την κάνει πιο βιωματική.
Κάποιο μεσημέρι ενώ λουζόμουν είδα μέσω της αφής και ένιωσα ότι έχω μπλε μαλλιά.
Λίγο αργότερα διάβασα ότι αυτή η αλλόκοτη αλλαγή στην αντίληψη των αισθήσεων ονομάζεται «συναισθησία» — και πως ένας στους δέκα ανθρώπους την βιώνει έστω και προσωρινά. Από τότε, όλα τα έργα που φέρουν το μπλε χρώμα απέκτησαν για μένα μια ιδιαίτερη, σχεδόν συναισθηματική βαρύτητα, χωρίς απαραίτητα να αποτελούν την αγαπημένη μου περίοδο στην τέχνη. Το πρώτο μπλε έργο που με συνεπήρε ήταν μια αυτοπροσωπογραφία με κλειστά μάτια — κάτι τόσο παράξενο, μα ταυτόχρονα συναρπαστικό, που το μετέφρασα αμέσως σε εικαστικό κώδικα μέσα μου.
Φως και Υλικά
-Ποια είναι η σχέση σας με το χρώμα και το υλικό; Πώς επιλέγετε κάθε φορά τα μέσα με τα οποία θα δουλέψετε;
-Όταν ξεκίνησα την προετοιμασία στο φροντιστήριο για την εισαγωγή στην Σχολή, έφτασε σύντομα η στιγμή να εξασκηθώ και στο χρώμα .
Πρώτη φορά ξεκίνησα να ζωγραφίζω μια σύνθεση αποτελούμενη από μια προτομή ανάμεσα σε ένα μήλο, ένα χάλκινο μπρίκι, μια μπάλα και όλα αυτά πάνω σε σκούρο μπλε πανί.
«Εδώ έχουμε έναν κολορίστα» αναφωνεί ο δάσκαλος του φροντιστηρίου. «Τι είναι αυτό;» τον ρωτάω και μου απαντά … «Είναι ο ζωγράφος που δίνει έμφαση στο χρώμα και στους συνδυασμούς και μέσω αυτών σχεδιάζει χωρίς να εγκλωβίζεται αποκλειστικά στο σχέδιο.»
Το χρώμα με καθορίζει όσο τίποτα άλλο — ακόμα και στην προσωπική μου ζωή. Μου αρέσει να φοράω πολύχρωμα ρούχα, γιατί το χρώμα είναι για μένα πηγή ζωής και έκφρασης. Λατρεύω τη χρήση του στην τέχνη· αποτελεί πάντα τον αρχικό άξονα των έργων μου. Η παλέτα μου είναι απλή και βασική: κίτρινο, κόκκινο, μπλε, μαζί με το λευκό και το μαύρο. Από αυτά τα θεμελιώδη χρώματα εξάγω όλες τις αποχρώσεις και τους συνδυασμούς, που είναι άπειροι και ανεξάντλητοι.
Την ίδια λατρεία τρέφω και για τα υλικά. Προτιμώ να δουλεύω με ό,τι περισσεύει, ό,τι άλλοι πετούν στο πάτωμα. Μου αρέσει η πρόκληση να δημιουργώ κάτι όμορφο από το τίποτα — από τα απομεινάρια. Χρησιμοποιώ παλιά πανιά από τελάρα που δεν μου άρεσαν, χαρτόκουτες — ένα εξαιρετικό υλικό με τις στρώσεις του, που λειτουργεί σαν γλυπτό καθώς σκάβεις και του δίνεις βάθος. Δουλεύω με ξεραμένες μπογιές, με φύλλα και άνθη που αποξηραίνω με ειδική επεξεργασία σε όποια μορφή επιθυμώ.
Όπου κι αν κοιτάξω στο ατελιέ, ψάχνω να απομονώσω κάτι — ένα θραύσμα, μια λεπτομέρεια. Κόβω ακόμα και κομμάτια από τη μοκέτα, όταν παρατηρώ ότι η μπογιά που έχει πέσει εκεί έχει δημιουργήσει ένα ανεξάρτητο έργο τέχνης. Με τον ίδιο τρόπο κόβω τμήματα από τη γυψοσανίδα στον τοίχο όπου δουλεύω και μετά τα μπαλώνω, σαν να συνθέτω ένα ψηφιδωτό της δημιουργικής μου διαδικασίας..
Βλέπω παντού Τέχνη και απλά την ανασύρω. Πιστεύω ακράδαντα ότι όλα είναι τέχνη, αρκεί να την εντοπίσεις. Συχνά περνάω διαστήματα που ενασχολούμαι με κάτι συγκεκριμένο. Όταν έχω παραγγελία, ή βρίσκομαι σε περίοδο που κάνω γλυπτά ή κολλάζ λόγου χάρη, εμμένω αρκετό καιρό και το εξερευνώ.
Η διάθεση μου εξαρτάται από την όρεξη που έχω να κάνω χειροτεχνία μαζί με την ζωγραφική ή αποκλειστικά ζωγραφική. Τα υλικά επίσης απαιτούν μια «αθλητική» δραστηριότητα στην εύρεση, στην διαμόρφωση τους, στο κόψιμο-κάψιμο-κόλλημα, πάνω-κάτω-πέρα-δώθε … δεν είναι στατική δημιουργία.
Υπάρχει συνεχής κίνηση. Οπότε αναντίρρητα πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η ενέργεια μου και η ψυχολογία την δεδομένη στιγμή.
Στο Ατελιέ
-Ζείτε και εργάζεστε στην Αθήνα. Πώς σας επηρεάζει η πόλη και τι ρόλο παίζει το αστικό περιβάλλον στη δημιουργία σας;
– Είμαι «εσωτερικός» καλλιτέχνης. Δεν βγαίνω έξω με μολύβια και μπλοκ, δεν στήνω καβαλέτο στο βουνό. Αρέσκομαι στην απομόνωση του χώρου εργασίας μου.
Το συνολικό μου έργο πηγάζει από μέσα μου. Είναι καθαρά ο «Άγγελος» σε κάθε έργο. Δεν έχω την ανάγκη να εμπνευστώ από καθημερινές εικόνες, από τα νέα στις ειδήσεις και δεν είναι κάτι που επιθυμώ.
Το αστικό περιβάλλον της Αθήνας μάλλον αποτελεί τροχοπέδη καθώς οι έντονοι ρυθμοί, η φασαρία και ο καθημερινός παραλογισμός της δεν δημιουργούν σε έναν καλλιτέχνη θετικές επιρροές και καταστάσεις. Ωστόσο όμως η τριβή στην πόλη, οι γνωριμίες, τα βιώματα της διαμορφώνουν το καλλιτεχνικό μου μωσαϊκό έστω και υποσυνείδητα.
Μεγαλώνοντας, αποζητώ την ησυχία και την ηρεμία του νου. Η πόλη δεν συνδράμει σε αυτό.
-Ξενυχτάτε συχνά στο ατελιέ. Τι είναι αυτό που σας κρατά ξύπνιο τη νύχτα; Έμπνευση, αγωνία ή απλώς η χαρά της δημιουργίας;
– Η νύχτα με γοητεύει βαθιά — η σιωπή και η έλλειψη εξωτερικής δράσης στο αστικό περιβάλλον με προκαλούν να δημιουργήσω. Παρά το ότι εργάζομαι πρωινές ώρες, με τον καιρό αγάπησα τη νύχτα ως τον χώρο και τον χρόνο όπου η τέχνη μου βρίσκει την πιο αυθεντική έκφραση. Η ενέργεια της νύχτας ταιριάζει γάντι σε κάθε καλλιτέχνη· έχω ζωγραφίσει μετά από εξόδους, σε αλλαγές έτους, ακόμα και τις ημέρες του Πάσχα.
Η γενική ηρεμία της βραδιάς με προστατεύει από τους πολλούς περισπασμούς. Τα τηλέφωνα που χτυπούν, τις δουλειές, την ανάγκη για συνεχή επικοινωνία. Όποιο κι αν είναι το ατελιέ μου, μικρό ή μεγάλο, όπου κι αν βρίσκεται, οι δημιουργικές μου ανησυχίες ξυπνούν πάντα τη νύχτα. Πίνω καφέ ώσπου να πάει η ώρα για ύπνο.
Με έναν τρόπο, ζυμώνω τη νύχτα και τρώω την μέρα. Μια αντιστροφή που αρμόζει απόλυτα στον τρόπο που ζω και δημιουργώ.
Παρουσία σε Ελλάδα και Εξωτερικό
-Έχετε εκθέσει τα έργα σας σε μουσεία, δημόσιους χώρους και ιδιωτικές συλλογές. Πώς βιώνετε την επαφή του κοινού με το έργο σας; Σας ενδιαφέρει η ερμηνεία του θεατή;
– Μετά από περισσότερα από είκοσι χρόνια αδιάκοπης και ακατάληπτης δημιουργικής ενασχόλησης με την τέχνη, δεν αποτελεί έκπληξη ότι έχω εκθέσει τη δουλειά μου πάνω από τριάντα φορές. Είτε σε ομαδικές είτε σε ατομικές εκθέσεις, σε biennale, μουσεία, ιδρύματα, ακόμα και σε μπαρ ή στο ίδιο το ατελιέ μου· σε δημόσιους χώρους όπως το δημαρχείο του Μιλάνου, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη που η δουλειά μου πάντα τυγχάνει καθολικής αποδοχής και θαυμασμού από το κοινό.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, όμως, μου ξύπνησε μια νέα ανάγκη — να κοινωνήσω το έργο μου πιο ενεργά και πιο ουσιαστικά. Αυτή είναι η περίοδος όπου μπορώ να έχω μια πιο συμπαγή, ώριμη άποψη για το πώς το αντιλαμβάνονται οι άλλοι. Έχει συμβεί αρκετές φορές άνθρωποι από τον ευρύτερο κύκλο μου να μην έχουν δει ποτέ από κοντά τι δημιουργώ. Και όταν το αντικρίζουν, συχνά μένουν με το στόμα ανοιχτό από έκπληξη.
Σε κάθε έκθεση προσέχω ακόμα και την παραμικρή λεπτομέρεια, όμως αυτό που με συγκινεί πιο πολύ είναι η διάδραση με τους θεατές. Δεν παραλείπω να κάνω ξενάγηση, εξηγώντας τον τρόπο δουλειάς μου, τις επιρροές μου, το τελικό αποτέλεσμα που είδα, και φυσικά όλη τη διαδρομή που με οδήγησε εκεί. Συχνά, αυτή η ανταλλαγή απόψεων γίνεται το εφαλτήριο για ζωηρές συζητήσεις και περαιτέρω αναγνώσεις του έργου.
Τους ακούω προσεκτικά — πάντα με την ελπίδα να ανακαλύψω κάτι που ίσως δεν είχα προσέξει ή που θα μπορούσα να δω αλλιώς. Με ενδιαφέρει η ερμηνεία που δίνουν οι άλλοι, όμως πάντα η δική μου παραμένει η προσωπική μου ιστορία, και αυτή είναι που αγαπώ περισσότερο.
https://www.instagram.com/angelos_mavraidis/
Άγγελος Μαυραειδής: Ο ζωγράφος που ξύπνησε μέσα από ένα όνειρο
