Το υπερρεαλιστικό παραλήρημα λαγνείας της τέχνης του Νταλί

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος,
Ζωγράφος, λογοτέχνης, θεωρητικός της τέχνης

Το φαινόμενο Νταλί συναρπάζει με παγκόσμια εμβέλεια και σήμερα με διοργανώσεις πολλών εκθέσεων έργων του σε μουσεία και ιδρύματα τέχνης. Ο Νταλί / Salvador Domenech Felipe Jacinto Dali γεννήθηκε στην πόλη Φιγκέρες της Ισπανίας το 1904. Ο Νταλί ιδιαίτερα ευφυής εκδήλωσε πρώιμα το ταλέντο του στην ζωγραφική. Με την συμπαράσταση της μητέρας του παρακολούθησε μαθήματα τέχνης στη Δημοτική Σχολή Σχεδίου. Το 1916 φιλοξενήθηκε με την οικογένεια του από τον καλλιτέχνη Ramon Pichot, στο Καδακές που τον γοήτευσε και ήρθε σε επαφή με τη μοντέρνα ζωγραφική του οικοδεσπότη. Το 1919  συμμετείχε στη δημόσια έκθεση του Δημοτικού Θεάτρου τού Φιγκέρες.

Το 1921 η μητέρα του πέθανε και ο συμβολαιογράφος πατέρας του παντρεύτηκε την αδελφή της, γεγονός που στενοχώρησε ισόβια τον Νταλί. Εγκαταστάθηκε μετέπειτα στη Μαδρίτη όπου και σπούδασε στην Ακαδημία των Τεχνών. Εκεί προσέγγισε την κυβιστική συνθετική θεωρία, τις φουτουριστικές ιδέες και το ριζοσπαστικό κίνημα του ντανταϊσμού. Συνδέθηκε φιλικά και συνεργάστηκε με τον ποιητή Γκαρθία Λόρκα, ο οποίος έγραψε την «Ωδή στον Σαλβατόρ Νταλί», με τον σκηνοθέτη Λουίς Μπουνιουέλ και κορυφαίους καλλιτέχνες και διανοητές. Το 1926 όμως αποβλήθηκε από την Ακαδημία, επειδή δήλωσε πως κανένας από τους καθηγητές δεν ήταν άξιος να τον κρίνει. Την ίδια χρονιά, με προτροπή του Μιρό, επισκέφθηκε το Παρίσι όπου συνάντησε και τον συμπατριώτη του Πικάσο.

Νταλί
Νταλί, Εις υγείαν, 1977

Στα έργα του Νταλί διαφαίνονταν κυβιστικές επιδράσεις καθώς και στοιχεία μεταφυσικής ζωγραφικής αλλά σύντομα  διαμόρφωσε το προσωπικό του ύφος, που προξένησε θετικές εντυπώσεις αλλά και διαφωνίες. Το 1929, συνεργάστηκε  με τον Μπουνιουέλ για τη δημιουργία της ταινίας μικρού μήκους «Ανδαλουσιανός Σκύλος». Τότε γνώρισε την μελλοντική σύζυγο και μούσα του, την ρωσικής καταγωγής Γκαλά. Την ίδια περίοδο, έγινε μέλος του υπερρεαλιστικού κινήματος.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Νταλί επινοεί επιπλέον την Παρανοϊκο-κριτική μέθοδο, που αποτελεί ένα είδος υπερρεαλιστικής τεχνικής με σκοπό την πρόσβαση στο ασυνείδητο προς όφελος της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο Νταλί στηρίζει την μέθοδο αυτή στην ικανότητα του ανθρώπου να λειτουργεί συνειρμικά, συνδέοντας εικόνες ή αντικείμενα που λογικά δεν αρμόζουν. Συνδέεται άμεσα με τον εκφραστικό αυτοματισμό και τις φροϋδικές θεωρίες γύρω από τα όνειρα, την ερμηνεία και την οπτική τους αποκρυστάλλωση μέσω της εικαστικής και λογοτεχνικής έκφρασης. Παράλληλα με πολλές διάσημες υπερρεαλιστικές συνθέσεις του κυκλοφόρησε και το τολμηρό ποίημα του με τίτλο «Ο μεγάλος αυνανιστής».

Νταλί, η Γκαλά με τσαμπί μαυροστάφυλλου

Ο Νταλί το 1932 συμμετείχε στην πρώτη μεγάλη υπερρεαλιστική έκθεση στην Αμερική. Λίγο αργότερα όμως, ο Αντρέ Μπρετόν τον διέγραψε από το υπερρεαλιστικό κίνημα λόγω της υποστήριξης του φασιστικού καθεστώτος του δικτάτορα Φράνκο στην Ισπανία. Ωστόσο, η έντονη και εκκεντρική προσωπικότητά του ήταν αδύνατον να συνταυτιστεί με πολιτικές πρακτικές. Τότε δήλωσε πως ο ίδιος ήταν όλος ο υπερρεαλισμός, ενώ ο Μπρετόν επινόησε τον αναγραμματισμό του ονόματος του Νταλί, Avida Dollars (άπληστος για δολάρια) ασκώντας κριτική στο εμπορικό πνεύμα του.

Το 1940 με το ξέσπασμα του Β’ Παγκόσμιου πολέμου στην Ευρώπη, ο Νταλί με την Γκαλά, εγκαταστάθηκαν στις Η.Π.Α., όπου και έζησαν στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής ζωής για τα επόμενα οκτώ χρόνια. To 1941 ο Νταλί εργάστηκε για την Walt Disney. Το 1942 δημοσιεύθηκε η αυτοβιογραφία του με τίτλο «Η κρυφή ζωή του Σαλβαδόρ Νταλί».

Νταλί, ποίημα του Lope De Vega

Στη διάρκεια του Ισπανικού εμφυλίου πολέμου, αρνήθηκε να κάνει αντίσταση. Συνδέθηκε ωστόσο περισσότερο με το δικτατορικό καθεστώς του Φράνκο. Οι εκκεντρικότητες του Νταλί, που αποτυπώνονταν πολλές φορές δημόσια με προκλητικούς τρόπους, ήταν ανεκτές από το καθεστώς αφού ελάχιστοι καλλιτέχνες και μάλιστα της αξίας του δέχονταν να ζήσουν εκείνη την εποχή στην Ισπανία. Παρόλα αυτά, η πολυσχιδής και ιδιόρρυθμη προσωπικότητα του Νταλί θα ήταν πολύ δύσκολο να ταυτιστεί με μία συγκεκριμένη πολιτική στάση. Χρησιμοποίησε το στοιχείο της πρόκλησης και του σκανδάλου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, τόσο δημόσια όσο και στην προσωπική του ζωή. Εξάλλου δήλωνε ότι είναι αναρχικός, αλλά και μοναρχικός, και τα δύο όμως σε μεταφυσικό επίπεδο. 

Την περίοδο 1960 – 1974 εργάστηκε σχεδόν αποκλειστικά για την δημιουργία του Θεάτρου-Μουσείου Γκαλά-Σαλβαντόρ Νταλί στο Φιγκέρες της Καταλονίας. Το 1965 γνώρισε την θρυλική Αμάντα Ληρ, η οποία έγραψε χρόνια μετά  το βιβλίο  “Le Dali d’ Amanda”/ “Ο δικός μου Νταλί”. Το 1982 ο βασιλιάς Χουάν Κάρλος τον τίμησε με τον τίτλο του μαρκήσιου.  

Νταλί, Σύνθεση με μποτίλια κρασί

Μια μοναδική έκδοση τέχνης το 1978 από τον οίκο Abrams, με τίτλο «ΤΑ ΚΡΑΣΙΑ ΤΗΣ ΓΚΑΛΑ», επισφράγισε το συναρπαστικό αισθησιακό του ιδίωμα, το έμφυτο χιούμορ του και ένα τεράστιο φάσμα πληροφοριών για το κρασί, την ιστορία, τις ιδιότητες, τους τόπους παραγωγής του. Στην ιδιάζουσα αυτή έρευνα του σχεδίασε, ζωγράφισε, συνδύασε, ανάμιξε και επιζωγράφισε με στοιχεία του, μινιατούρες του 15ου αιώνα, έργα ακαδημαϊκών δημιουργών του 19ου αιώνα, μύθους, ανέκδοτα και ποιήματα για το κρασί με βάση τις οινικές και γαστρονομικές επιθυμίες της θεϊκής Γκαλά. Συνθέσεις για το κρασί της ευτυχίας, της ηδονής, της αυγής, του φωτός, της ευγένειας, της ελαφρότητας, του ανέφικτου…Ανάμεσα στον κατάλογο που παραθέτει, ως γευσιγνώστης από διάφορες χώρες, αναφέρει την μαυροδάφνη και το μοσχάτο Πάτρας και Κεφαλονιάς και το μοσχάτο Ρόδου και Λήμνου. 

Νταλί, τα κρασιά της Γκαλά

Η έντονη θλίψη της απώλειας της Γκαλά το 1982 ώθησε τον Νταλί σε απόπειρα αυτοκτονίας. Πέθανε το 1989 και τάφηκε μέσα στο Μουσείο που δημιούργησε στο Φιγκέρες. Ο Νταλί σαν εμπνευσμένος Καταλανός αναμόχλευσε τους μύθους του τόπου του και όλης της μεγάλης κλασικής παράδοσης. Πρωταγωνίστρια σε πολλές συνθέσεις του η Γκαλά με τους αγγέλους της και βέβαια ο ίδιος. Αποκαλυπτικές μορφές που λιώνουν, στρεβλώνουν, εκρήγνυνται, μεταμορφώνονται μέσα στις μυστικιστικές ατμόσφαιρες των έργων του. Υλικές ροές, τελετουργίες, ποιητικές διαδρομές, ερωτικοί πόθοι και ερμηνείες ενστίκτων και ροπών απαρτίζουν το αισθησιακό του παραλήρημα.   

Νταλί, ποίημα του Rabelais
Share this
Tags
ArtViews Team
ArtViews Team
Σκοπός της ομάδας μας είναι η προβολή κάθε θετικής προσπάθειας που αναδεικνύει τον πολιτισμό, η ενθάρρυνση των δημιουργών και η επικοινωνία της δουλειάς των καλλιτεχνών σε διεθνές επίπεδο. Ακολουθήστε μας στο facebook και στο instagram.

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Η πλαστικότητα της μεταφυσικής ζωγραφικής του Τζόρτζιο ντε Κίρικο

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος, Ζωγράφος, Λογοτέχνης, θεωρητικός της τέχνης Ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο / Giorgio de Chirico γεννήθηκε στο Βόλο το 1888. Ήταν ο πρωτότοκος γιος...

Χρήστος Κονταρούδης: Ο άνθρωπος ανυψώνεται ηθικά και αισθητικά από τη θέαση της εικαστικής τέχνης 

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη   Το European Centre for Architecture Art Design and Urban Studies σε συνεργασία με το Chicago Athenaeum, Museum for Architecture and Design...

Νίκος Λαγός: H τέχνη δρα υπερβατικά και απελευθερωτικά 

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη   Κοιτώντας τα τελάρα του εικαστικού Νίκου Λαγού, ο θεατής διαπιστώνει μια τολμηρή αίσθηση του χρώματος και της σύνθεσης στο όριο μιας...

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

More like this