Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη
Ο Καραγκιόζης, η αγαπημένη φιγούρα της λαϊκής μας τέχνης, συναντά τη σύγχρονη πραγματικότητα μέσα από τη δουλειά της Μαρίας Πάστρα. Στη σειρά έργων της, η καλλιτέχνιδα αναζητά τις αντιφάσεις και τις αντιπαραθέσεις που διατρέχουν την ελληνική κοινωνία, συνδυάζοντας την παραδοσιακή λαϊκή τέχνη με στοιχεία από άλλους πολιτισμούς και σύγχρονες κοινωνικές ανησυχίες.
Με απλά υλικά και αυθόρμητες τεχνικές, η Μαρία δημιουργεί έργα γεμάτα νοήματα, που αναδεικνύουν τις αντιφάσεις της ζωής και τη δύναμη της ανθρώπινης έκφρασης. Μέσα από την εκλεκτικιστική εικόνα της καλύβας του Καραγκιόζη, αναπαριστά την πολυπολιτισμική μας ταυτότητα και το αέναο παιχνίδι ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
-Μαρία, πες μας για την αφορμή που σε ώθησε να δημιουργήσεις αυτή τη σειρά έργων. Ποιες ήταν οι συνθήκες και οι προσκλήσεις που σε ενέπνευσαν;
–Η αφορμή για τη σειρά αυτή έργων ήρθε μέσα από προσκλήσεις για συμμετοχή σε κάποιες ομαδικές εκθέσεις.
Ο κ. Ν. Ευσταθίου, ο οποίος είναι διευθυντής του Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης και του 5ου Δημοτικού Σχολείου Δάφνης, με κάλεσε να συμμετάσχω σε διάφορες εκθέσεις, όπως την έκθεση “Σκιές και Καραγκιόζης project” το 2017, την έκθεση “Ζωγραφίζοντας έρχεται η όρεξη” το 2018 και την έκθεση “Καινούργιες πατρίδες” το ίδιο έτος. Επίσης, το 2017, είχα την τιμή να φιλοτεχνήσω μια τοιχογραφία με θέμα τον Καραγκιόζη στο Άσυλο Ανιάτων, στο πλαίσιο των δράσεων που οργάνωσε η Ίρις Κρητικού. Το πιο πρόσφατο εικαστικό δρώμενο στο οποίο συμμετείχα ήταν το 1ο Φεστιβάλ Σύγχρονου Θεάτρου Σκιών “Πού πας, βρε Καραγκιόζη;” το Φεβρουάριο του 2023.
-Η σειρά αυτή έργων φαίνεται να συνδυάζει τον παραδοσιακό Καραγκιόζη με σύγχρονες κοινωνικές ανησυχίες. Ποια είναι η βασική θεματική που σε οδήγησε στην ανάπτυξή της;
–Το έργο αυτό έχει έντονα τη διάσταση της αντίθεσης και της σύγκλισης. Το βασικό θέμα που με οδήγησε ήταν η έννοια της γεμάτης αντιφάσεις ζωής στην πατρίδα μας. Ο Καραγκιόζης, σαν λαϊκός ήρωας, γίνεται το μέσο για να αποδώσω τη σύγκρουση και τις αντιφάσεις που ζούμε: από τη φτώχεια του παρελθόντος και την πρόοδο του παρόντος, από το προγονικό μεγαλείο και τον νεοπλουτισμό, μέχρι τη σύγκλιση της παράδοσης με την κουλτούρα του σήμερα.
Με ενδιέφερε ιδιαίτερα η πολυπολιτισμικότητα που περικλείει η φιγούρα του Καραγκιόζη και πώς μπορεί να συνδυαστεί με άλλες πολιτισμικές επιρροές, όπως η Δύση και η Ανατολή.
-Μιλάς για μια “πολυπολιτισμική αρχιτεκτονική” στην καλύβα του Καραγκιόζη. Τι σημαίνει αυτό για εσένα;
– Η καλύβα του Καραγκιόζη, στον οποίο πολλοί βλέπουν μόνο τη λαϊκή έκφραση και τη φτώχεια, για μένα είναι μια μορφή εκλεκτισμού – ένα σύνολο στοιχείων που αποδίδουν την αντιφατική, αλλά και πολύπλοκη πραγματικότητα της ζωής στην Ελλάδα. Η εικόνα αυτή λειτουργεί σαν μια μεταφορά της πατρίδας μας: βλέπουμε τα ίχνη της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, αλλά και τις σύγχρονες επιρροές που εισάγουν τη διαρκή εξέλιξη και αλλαγή. Η καλύβα του Καραγκιόζη είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο διαδραματίζονται ιστορίες, αλλά είναι και το μέρος όπου συγκρούονται πολιτισμοί, αξίες, παραδόσεις και σύγχρονα ζητήματα.
-Στη δουλειά σου συνυπάρχουν εικόνες από διαφορετικούς πολιτισμούς. Ποια είναι η σύνδεση που κάνεις μεταξύ του Καραγκιόζη και άλλων στοιχείων, όπως οι μπαλαρίνες ή οι Ινδές χορεύτριες που αναφέρεις;
–Στην πραγματικότητα, ο Καραγκιόζης λειτουργεί σαν γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Από τη μια, έχουμε την παραδοσιακή εικόνα του, όπως την έχουμε συνηθίσει στη λαϊκή μας τέχνη, και από την άλλη, μπορούμε να δούμε τη σύνδεση με στοιχεία άλλων πολιτισμών.
Ο Καραγκιόζης που απλώνει το χέρι του στις μπαλαρίνες και στις Ινδές χορεύτριες είναι η προσπάθειά μου να συνδέσω τη Δύση με την Ανατολή, την παραδοσιακή ελληνική τέχνη με το πιο εξωτικό και ενδεχομένως πιο εκλεπτυσμένο στοιχείο της καλλιτεχνικής κληρονομιάς. Μέσα από αυτό το σύμπλεγμα, ήθελα να αποδώσω τη σύνθετη εικόνα του κόσμου μας, που ποτέ δεν είναι μονοδιάστατος, αλλά πάντα συντίθεται από αντιφάσεις και αναμείξεις.
-Πώς επέλεξες τα υλικά και τις τεχνικές για αυτή τη σειρά έργων; Ποιες ήταν οι προκλήσεις που συνάντησες;
–Για τα έργα αυτά, επέλεξα να δουλέψω με απλά υλικά και τεχνικές, ώστε να αναδείξω την αμεσότητα και τη φυσικότητα της χειρωνακτικής πράξης. Χρησιμοποίησα γραφίτη σε απροετοίμαστα πανιά, διαστάσεων περίπου 150cm*60cm.
Η χρήση χρωματιστών μολυβιών, ακουαρέλας και κολάζ έδωσε επιπλέον βάθος και υφή στα έργα, ενώ η επιλογή ευτελών υλικών – όπως κομμάτια λαδόκολλας ή χαρτιά που συνήθως βρίσκουμε στα νοικοκυριά – προσέφερε μια διάσταση απλότητας και καθημερινότητας. Οι προκλήσεις που συνάντησα ήταν κυρίως στο να ισχυροποιήσω την έννοια της άμεσης επαφής με το υλικό, χωρίς να επιδιώκω την “αρτιότητα” της εικόνας. Η αυθόρμητη και ελεύθερη κίνηση του χεριού είναι κάτι που ήθελα να αναδείξω.
-Ποιο μήνυμα θέλεις να περάσει ο θεατής από τα έργα σου; Τι αποκομίζει από τη σειρά αυτή;
–Νομίζω το κύριο μήνυμα είναι η αναγνώριση των αντιφάσεων που καθορίζουν τη ζωή μας – τις αντιφάσεις μεταξύ της παράδοσης και της σύγχρονης ζωής, της φτώχειας και του καταναλωτισμού, της ειρήνης και του πολέμου. Μέσα από τον Καραγκιόζη, θέλω να ενθαρρύνω τον θεατή να δει πώς όλα αυτά τα στοιχεία συνυπάρχουν και συνθέτουν τη δική μας πραγματικότητα. Ελπίζω ότι θα νιώσουν την ανάγκη να αναρωτηθούν για τη δική τους θέση στον κόσμο και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις αντιφάσεις της καθημερινότητας.
-Μαρία, σε ευχαριστούμε πολύ για τη συζήτηση. Ανυπομονούμε να δούμε τη δουλειά σου στις επόμενες εκθέσεις!
–Ευχαριστώ κι εγώ πολύ για την όμορφη συζήτηση και την ευκαιρία να μοιραστώ τις σκέψεις μου. Ελπίζω να συνεχίσουμε να εξερευνούμε νέες δυνατότητες μέσω της τέχνης, ακόμα και αν οι δρόμοι μας είναι γεμάτοι αντιφάσεις.
